Zadaj pytanie

Zadaj swoje pytanieJeśli masz jakiś językowy dylemat i chcesz zadać nam pytanie, wyślij e-mail na adres: pjpomianek[tutaj-wiadomy-znak]gmail.com

Pytanie możesz również zostawić w poniższym komentarzu, jeśli życzysz sobie, by inni użytkownicy mogli je przeczytać.

Na część pytań odpowiemy mailowo, najciekawsze kwestie poruszymy w notkach na blogu.


1 946 Replies to “Zadaj pytanie”

  1. Anna

    Zwracam się do Pana z prośbą o pomoc w ustaleniu, która forma będzie poprawna: „Czy życzycie sobie czegoś do pica” czy też „Czy życzycie sobie coś do picia”? Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź.

    Pozdrawiam,
    Anna

    • Paweł Pomianek

      Wklejam odnośny fragment z Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN (wyd. 2003), który nie pozostawia w tej kwestii wątpliwości 🙂 :

      życzyć sobie ndk VIb chcieć, żądać czegoś ktoś życzy sobie czegoś (nie: coś) a. + bezokolicznik: Nie życzę sobie takiego traktowania! Klient życzył sobie rozmawiać z kierownikiem oddziału. Czego (nie: co) pan, pani sobie życzy, czego państwo sobie życzą? zwrot grzecznościowy: czym mogę panu, pani, państwu służyć

  2. Magdalena

    Witam, mam pytanie odnośnie zapisu liczby mnogiej w nawiasach. Poniższe zdanie musi zawierać zarówno liczbę mnogą jak i opcję rodzic lub opiekun. Jak powinno się je poprawnie zapisać?
    Mój rodzic(-e)/opiekun(-owie) bardzo się o mnie troszczy.
    a może
    Moi rodzic(-e)/opiekun(-owie) bardzo się o mnie troszczy(-ą).

  3. Sławomir

    Dzień dobry, mam dylemat co do zdania:
    … w wykonaniu Zespołu Muzycznego i Solistów działającego przy firmie XXX.
    i pytanie czy powinno być napisane „działającego” czy „działających” ?

  4. wawroo

    Dzień dobry,
    czy w zdaniu „Wzbogacamy więcej uranu niż przed osiągnięciem porozumienia” przed „niż” powinniśmy postawić przecinek? Nie jestem pewien, funkcję jakiej części mowy pełni tutaj słowo „osiągnięciem”… bardzo proszę o pomoc.

  5. Krzysztof

    Dzień dobry,
    Mam pytanie odnośnie preferencji, referencji i materiałów referencyjnych. Chcę zlecić pewnej osobie wykonanie usługi. Zostałem poproszony o przesłanie materiałów referencyjnych. Czy może tej osobie chodzić o preferencje? Nie posiadam żadnych referencji i moim zdaniem to zleceniobiorca powinien ewentualnie udostępnić mi materiały referencyjne. Jak jest różnica między materiałem referencyjnym a preferencjami w kontekście zlecania wykonania jakichś usług. Z góry dziękuję za odpowiedź.

  6. Beata

    Dzień dobry,
    mam wątpliwości i proszę o pomoc w rozstrzygnięciu dylematu odmiany nazwy miejscowości Wicie, która z form jest poprawna ” spędzam wakacje w Wiciu” czy „spędzam wakacje w Wiciach”?
    Czy zdanie „Blog o wypoczynku w Wiciach” jest poprawne?
    pozdrawiam serdecznie

    • Paweł Pomianek

      Dzień dobry.
      Niestety Słownik nazw miejscowości i mieszkańców PWN nie uwzględnia tej nazwy 🙁 W związku z czym nie umiem Pani pomóc. Proszę najlepiej szukać w materiałach (na stronie internetowej) urzędu gminy. Tam powinni używać oficjalnej, urzędowej odmiany.

  7. Filip

    Dzień dobry.
    Starałem się znaleźć rozwiązanie na mój problem w sieci, jednak ciężko mi jest sformułować treść mego problemu, tak żeby znaleźć trafny wynik. Mając rzeczowniki liczby pojedynczej oraz mnogiej, a także spójnik łączny między nimi, użyjemy „jest” czy „są”? Dam konkretny przykład: „Gdzie jest Aleksander i posiłki?”. Znam osobę, która w takich sytuacjach używa „są”, ponieważ spójnik łączny pozwala zmienić kolejność, lecz wtedy „jest” nie będzie pasowało. Czy jest jakaś zasada? Należy używać wtedy „są”, czy może jest to zależne od tego, która liczba (mnoga/pojedyncza) jest przy orzeczeniu?
    Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

  8. Alex

    Szanowni Państwo,

    czy poprawny będzie związek zgody: wynaturzony głos? w znaczeniu nienaturalny, nieludzki, potworny.
    Dziękuję!

      • Alex

        Szanowny Panie Pawle,

        dziękuję za szybką odpowiedź. Mam jeszcze jedno pytanie. Czy jeśli akapit kończy się linijką dialogu, po czym kolejny akapit również zaczyna się od wypowiedzi – linijki dialogu, należy zrobić odstęp? Czy jeśli wszystkie akapity do tej pory były oddzielone wcięciem, to czy nie naruszy to logiki budowy tekstu?
        Przykład:
        – Nie wiedziałam, że Brian gra w szachy… Nie ma go w domu. Jest w szkole, mogę mu przeka.. – Jakiej szkole? – W okolicy jest tylko jedna.

        – Dzień dobry, nazywam się Eugene Langeweile. A więc gdzie jest mój pacjent? – zapytał mężczyzna w niebieskim kombinezonie i równie niebieskiej bejsbolówce.

        Z góry dziękuję!

        • Paweł Pomianek

          Przepraszam, przeoczyłem w systemie Pana pytanie. Przyznam też, że nie do końca je rozumiem, niemniej intuicyjnie spróbuję odpowiedzieć. Jeśli następują po sobie dwie kolejne linijki wypowiedzi, to oczywiście nie oddzielamy ich linijką odstępu. Obydwa akapity należy wciąć – to jest dla czytelnika informacja, że mówią dwie różne osoby.

  9. Chlebowski12

    Dzien dobry, czy ten dialog jest zapisany poprawnie ?

    – Hey! Znam tę piosenkę! – zawołał i puknął kilka razy w ścianę kabiny. – Hey, fajna piosenka!
    Nikt nie odpowiedział.
    – Hey, jesteś tam? – zapukał jeszcze raz. – Mówię, że też lubię tę piosenkę – powiedział głośno. – Tak przy okazji, jestem Markus. Hey, zasnąłeś tam!? Mowi jedna i ta sama osoba. Dziekuje!

      • Alex

        Dziekuje Panie Pawle. Przepraszam za spam, pewnie pan nie zauwazyl tego pytania.
        1.Niebo było szare, omalże czarne. Pędzące w różnych kierunkach, a to nabrzmiewające, a to z powrotem kurczące się chmury , przypominały kłębek pełzających węży.
        2.Niebo było szare, omalże czarne. Pędzące w różnych kierunkach chmury, a to nabrzmiewające, a to z powrotem kurczące się , przypominały kłębek pełzających jeden po drugim węży.

        Dzien dobry! Czy moglby mi pan pomoc? Ktore z tych zdan jest poprawne? Chodzi mi o slowo ”chmury” Z gory bardzo dziekuje!

  10. Aleksander

    Szanowny Panie

    światło napotkało przeszkodę w postaci solidnego kamiennego muru, po czym rzuciło w niego wszystkie ciągnięte ze sobą cienie. Ten nawet nie drgnął, zmienił się natomiast w ekran kina plenerowego, wyświetlający stary czarno-biały film grozy. Olbrzymie, zniekształcone sylwetki należały do niewielkiej grupy skupionych blisko siebie ludzi.

    Czy powyzszy fragment jest poprawnie zapisany? Czy rzucany na scianie cien – mozna nazwac – sylwetka? Dziekuje bardzo!

  11. Alex

    Dzien dobry czy ponizsze zdanie jest poprawne:
    Lilith znieruchomiała. Van z lodami, pojawiwszy się jakby znikąd, przejechał przez nią na wylot

    czy nalezy zastapic: pojawiwszy sie – ktory pojawil sie

    Dziekuje!

  12. Chlebowski

    1.Niebo było szare, omalże czarne. Pędzące w różnych kierunkach, a to nabrzmiewające, a to z powrotem kurczące się chmury , przypominały kłębek pełzających węży.
    2.Niebo było szare, omalże czarne. Pędzące w różnych kierunkach chmury, a to nabrzmiewające, a to z powrotem kurczące się , przypominały kłębek pełzających jeden po drugim węży.

    Dzien dobry! Czy moglby mi pan pomoc? Ktore z tych zdan jest poprawne? Chodzi mi o slowo ”chmury” Z gory bardzo dziekuje!

  13. Daniel K

    Które zdanie jest poprawne?
    1.Temu, kto ma dużo pieniędzy, brak często miłości.
    2.Temu, kto ma dużo pieniędzy brak często miłości.

    • Paweł Pomianek

      Nie wiem nic na temat funkcjonowanie w polszczyźnie związku frazeologicznego od pierwszego zobaczenia. Takie określenie – tak myślę – może się pojawić, na przykład: ten film spodobał mi się od pierwszego obejrzenia/zobaczenia, tak jak książka mogła spodobać się od pierwszej lektury. Natomiast bynajmniej nie mógłby być to synonim frazeologizmu od pierwszego wejrzenia.

      • wawroo

        Tak, o łącznik, o to, czy powinniśmy pisać „poseł-członek KRS”, „poseł – członek KRS”, czy może „poseł, członek KRS”?

        • Paweł Pomianek

          Jeśli to trzecie określenie wchodzi w grę, to jest z pewnością najlepsze. Zapis z półpauzą nie ma żadnych podstaw ortograficznych ani logicznych. Zapis z łącznikiem byłby, jak się wydaje, do zaakceptowania, tylko polszczyzna nie lubi gdy zapis z łącznikiem stosuje się do określeń dwuwyrazowych. Bo wtedy ten KRS jest luźniej (przynajmniej wizualnie) przyłączony do członka niż poseł.

    • Paweł Pomianek

      PWN nie notuje takiego użycia nawet w korpusie językowym, co pozwala nam wyciągnąć wniosek, że jest to określenie co najwyżej potoczne. Nie powinno się go stosować w piśmie. Można za to elegancko powiedzieć znacznie większy.

  14. Jarosław

    Jaka jest poprawna forma: „16. dnia każdego miesiąca” czy „każdego 16. dnia miesiąca” jeśli chodzi o wydarzenie, które odbywa się przez cały rok 16. dnia miesiąca?

  15. Tomasz

    Witam.
    Zajmuję się pisaniem piosenek i w jednym z moich tekstów użyłem sformułowania „tak prosto w twarz”, zainspirowanego utworami Myslovitz „My” oraz Obywatel G.C – „Tak..To ja”.
    Nasz wokalista stwierdził że te wersy „nie brzmią po polsku”. I tu rodzi się moje pytanie: Czy to sformułowanie ma sens gramatyczny?
    „Siedzę sam i liczę czas
    Czuję to tak prosto w twarz
    Że choć już minęły,
    Chwile w sercu mam”

  16. Alicja

    Witam,

    uprzejmie proszę o wskazanie rodzaju stopniowania przysłówka „elegancko”?
    Pani nauczycielka języka polskiego w szkole syna twierdzi, że poprawna formą jest: eleganciej, najeleganciej. Osobiście nigdy się nie spotkałam w literaturze z takim stopniowaniem i ciężko mi się z tym zgodzić, ale jest to tylko moje intuicyjne zdanie.

    Uprzejmie proszę o odpowiedź. Dziękuję i pozdrawiam,

    • Paweł Pomianek

      Interesujące, bo na maila dostałem dziś identyczne pytanie, tylko zadane od innej strony, tzn. od osoby, która poszukuje potwierdzenia, że stopniowanie eleganciej etc. miałoby być poprawne 🙂 Przypadek? 😉 Odpowiadam w każdym razie to samo:
      Słowniki nie notują wyrazu eleganciej. Nie ma go też użytego choćby raz w korpusie języka polskiego PWN. Możemy więc śmiało stwierdzić, że jest to forma błędna. Rzecz jasna jest to forma stopnia wyższego utworzona w sposób regularny (tak jak np. dobrze – dobrzej, która również jest formą błędną), ale w polszczyźnie występuje tylko bardziej elegancko.

  17. Peter

    Dzień dobry,
    mam pytanie odnośnie do odmiany nazwy ulicy Mangalia. Mieszkam na ulicy Mangalia 10, czy na ulicy Mangalii 10, czy też w rachubę wchodzi dowolność i obie formy są ok?

    Z góry dziękuję.

    • Paweł Pomianek

      Logika wskazywałaby, że na ulicy Mangalii 10, ale mogą istnieć jakieś przesłanki, o których nie wiemy. W Rzeszowie np. jest ul. Zimowit, nie Zimowita. Trzeba by pytać normatywistów z PWN – oni powinni wiedzieć, która forma jest poprawna. To, co do czego możemy być niemal pewni, to to, że raczej nie jest tak, że obie formy są poprawne.

    • Paweł Pomianek

      Nie, w takiej formie zdania zawsze liczbę bramek (czy punktów) zdobytych przez naszą drużynę podajemy jako pierwszą: Nasza drużyna wygrała 2:0 lub: Nasza drużyna przegrała 0:2. Przy tej formie wypowiedzi nie ma znaczenia, kto był gospodarzem meczu.

  18. Mikołaj

    Witam.
    Chciałbym upewnić się czy dobrze rozumiem znaczenia zdań:
    – Rozmawiałem z nią.
    – Rozmawiała ze mną.
    – Rozmawialiśmy ze sobą.
    Wydaje mi się, że wszystkie zdania mówią o tym samym. Ewentualnie pierwszy i drugi przypadek jest monologiem, a trzeci po prostu wymianą zdań, rozmową. Czy dobrze rozumiem? Czy są jeszcze jakieś ukryte przede mną znaczenia tych zdań? Chodzi mi przede wszystkim o to, czy np. dzwoniąc do kogoś mogę powiedzieć, że ta osoba ze mną rozmawiała, czy ja z nią, czy rozmawialiśmy? Jeśli wymienialiśmy się zdaniami, to czy każde z tych zdań będzie poprawne? Czy ma znaczenie kto do kogo dzwonił?
    Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      Wydaje się, że wszystko Pan dobrze rozumie. Trudno mi coś dodać do wniosków ogólnych. Pewnie można wskazać sytuacje, gdy poprawne byłoby tylko jedno z tych zdań, ale to już niuanse. Niekiedy może o tym decydować kontekst – to, o kim mówimy w całej wypowiedzi. Generalnie gdy jest wymiana zdań z obu stron, można użyć każdego z tych wyrażeń.

    • Kamil

      Rozmowa zawsze jest wymianą zdań, słów. Każde z powyższych zdań jest rozmową z kimś więc nie może być monologiem. Gdybym rozmawiał sam ze sobą to wtedy i tylko wtedy taka „rozmowa” jest właśnie monologiem. W pierwszym zdaniu „Rozmawiałem z nią”, więc ja czegoś od niej chciałem i zacząłem rozmowę, w efekcie rozmawialiśmy ze sobą. Analogicznie kiedy to ona „Rozmawiała ze mną”, to ona czegoś ode mnie chciała i zaczęła rozmowę, efekt jest ten sam – rozmawialiśmy ze sobą.

  19. Filip

    Witam.
    Od dłuższego czasu zastanawiam się nad porównaniami paralelnymi. Czytałem o tym na wielu stronach, nawet tutaj, ale nie potrafię znaleźć rozwiązania na mój problem. Często spotykam się z takimi zdaniami: „Z nadzieją, że będzie walczył tak, jak na stadionie.”. Czytając o porównaniach paralelnych, zawsze się spotykam z „tak…, jak”, a nie „tak, jak”. Dostałem takie zdanie od koleżanki i nie wiedziałem, czy ten przecinek ma być, czy nie, więc zaproponowałem, żeby zmieniła na „Z nadzieją, że będzie walczył tak samo jak na stadionie.” (chyba że tutaj też ma być przecinek, to będę zaskoczony). Koleżanka zapytała się nie tylko mnie o to zdanie, lecz także innej osoby, która odpowiedziała, że przecinek ma być przed „jak”, ponieważ to nie jest zwykłe porównanie, lecz paralelne. Poczytałem więcej o porównaniach paralelnych przez noc, ale nadal nie potrafiłem tego zrozumieć, dlaczego według tamtej osoby, ma być przecinek. Więc teraz się zastanawiam, czy w zdaniach typu „Upiekł ciasto tak jak wczoraj” też ma być przecinek? Chyba nigdy nie spotkałem się z przecinkiem w takim zdaniu. Podsumowując, żeby zrozumieć, o co mi chodzi. Czy w zdaniach „Z nadzieją, że będzie walczył tak, jak na stadionie.” oraz „Upiekł ciasto tak jak wczoraj.” ma być przecinek przed „jak” i czy moja propozycja była dobra „Z nadzieją, że będzie walczył tak samo jak na stadionie.” (oczywiście czytałem o trzech sytuacjach, kiedy przecinek można pominąć)? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      Powiem Panu, że jeśli chodzi o moją opinię, to uważam, iż w tych kwestiach często decyduje uznaniowość. Czytając dużo na ten temat, pewnie – tak wnioskuję z Pańskiej wypowiedzi – zauważył Pan, że tak naprawdę nie ma ostrego podziału. Przy redakcjach generalnie staram się na bieżąco decydować, czy w danym momencie przecinek jest zasadny, czy nie. Pomagam sobie sposobem, w jaki daną rzecz bym przeczytał. Oprócz oczywiście typowych porównań paralelnych, gdzie przecinek jest konieczny, np.: tak na stadionie, jak w hali – tutaj paralela jest w stu procentach widoczna.

      Jeśli chodzi o zdania koleżanki i Pana, należą one do tych, w których paralela nie jest bezpośrednio widoczna. Generalnie podszedłbym do nich podobnie jak Pan: w pierwszym, tym krótszym, postawiłbym przecinek, w drugim – opuściłbym go.

  20. render

    Dzień dobry,

    Czy poprawnym jest mówić zostało mi 9 dni urlopu, jeśli pracę wykonuję od poniedziałku do piątku, a urlop słownikowo to przerwa na wniosek pracownika od wykonywania pracy, przecież w sobotę i niedzielę nie mam urlopu bo nie pracuję? Dlaczego to się liczy jako urlop, nazywa urlopem, czy to potoczne określenie, jak to rozumieć? Podobnie tydzień urlopu, dwa tygodnie urlopu, pytałem o to i o inne dylematy, brak odpowiedzi?

    Pozdrawiam, będę wdzięczny za pomoc

      • render

        Dziękuję za zdanie.

        Jednak nie zgadza się to z definicją słownikową słowa urlop.
        Dlaczego język potoczny może być niezgodny?

        Pozdrawiam

      • render

        Odnośnie urlopu, to może też jest tak, że oznacza to po prostu wolne, jako synonim tego słowa?
        Jaka jest etymologia synonimu słowa urlop i wolne,dlaczego tak jest?

        • Paweł Pomianek

          Język potoczny ma to do siebie, że cechuje go skrótowość. Celem jest przede wszystkim przekazanie komunikatu, informacji, a nie terminologiczna ścisłość. Myślę, że traktowanie urlopu jako synonimu wolnego jest w tym kontekście dobrym tropem.

          • render

            Ostatnia sprawa dla urlopu. Słownik jp definiuje tydzień jako okres 7 dn,i a potam podaje przykład tydzień urlopu, jeśli to wcale nie jest 7 dni jeśli ktoś pracuje od poniedziału do piątku, więc to błąd słownika? Na forum jest taka defnicja słownikowa.

            • Paweł Pomianek

              Nie sądzę. Ja bym po prostu zakładał, że słownik podchodzi do tematu podobnie jak ja – i nie potrzebuje aż takiej ścisłości, jakiej Pan by oczekiwał. Warto dopowiedzieć w tym kontekście, że słownik nie jest encyklopedią.

  21. render

    Jak się powinno mówić, „zaczekam z tym, aż skończę jedzenie”, czy „zaczekam z tym, aż nie skończę jeść”? Logiczniej brzmi wersja pierwsza?

  22. Filip

    Witam.
    Ostatnio rozmawiałem z moimi przyjaciółmi na temat przecinka przed „czy”, a dokładniej w takich sytuacjach: „Ten potwór jest twoim zwierzakiem, czy coś w tym stylu?”. Długo rozmawialiśmy, każdy podawał swoją argumentację. Jedna osoba powiedziała, że to pełni taką samą funkcję co „lub”, dlatego przecinka nie może być. Kolejna osoba powiedziała, że to pełni funkcję dopowiedzenia/wtrącenia, więc przecinek ma być. Niektórzy nie zgadzali się na temat tego, że to dopowiedzenie/wtrącenie. Potem padło zdanie, że to od autora zdania zależy, czy to dopowiedzeniem/wtrąceniem i czy ma być przed tym przecinek. Potem jeszcze inna osoba powiedziała, że „czy coś w tym stylu”, „coś w ten deseń”, „albo czegoś w tym rodzaju” itp. są wyrażeniami, przed którymi stawia się przecinki. Więc żeby to rozwikłać, zadam to pytanie tutaj z nadzieją, że otrzymam odpowiedź, która wszystko wyjaśni. Czy w zdaniach, których występują „czy/lub/albo coś/czegoś w tym rodzaju”, „czy/lub/albo coś/czegoś w tym stylu”, stawia się przecinek przed spójnikiem? Bardzo byłbym wdzięczny za odpowiedź, ponieważ często widzę, jak przecinki przed tym są, a teraz ludzie mi mówią, że nie powinny być. Pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      Czytanie relacji z tego typu dyskusji to miód na moje serce, bo widzę tutaj namysł nad polszczyzną, a przede wszystkim logiczne, mądre argumenty, które występują po obu stronach sporu. Mnie – chyba niestety dla Pana, skoro chciałby Pan „odpowiedzi, która wszystko wyjaśni” – najbliżej do opinii:

      to od autora zdania zależy, czy to dopowiedzeniem/wtrąceniem i czy ma być przed tym przecinek.

      Myślę, że nie da się tego lepiej wyjaśnić. Gdy w intencji autora jest to dopowiedzenie, wtedy przecinek postawimy. Gdy z kolei czy miałoby być synonimem zwykłego lub przecinka nie wstawiamy. Proszę zauważyć, że w korpusie językowym PWN też jest to zapisywane różnie: tutaj.

      Jeśli jednak szukać jakiejś zasady dotyczącej interpunkcji w tego typu zwrotach, to powiedziałbym tak: Wedle moich obserwacji częściej jest to dopowiedzenie, zwłaszcza gdy mamy bardziej rozwiniętą końcówkę czy coś w tym stylu. Wówczas dążę raczej do tego, by ten przecinek wstawiać. Z kolei gdy występuje samo czy coś, traktuję je raczej jako lub coś i zostawiam bez przecinka.

  23. render

    Jeszcze taki dylemat, mój.
    Powiedzieć 2 lata starszy, generalnie tego typu określenia, rozumieć 2 lata kalendarzowo czy około 24 miesięcy?

    • Paweł Pomianek

      Zazwyczaj mówimy tak o osobach kalendarzowo dwa lata starszych. Ale można też wtedy uściślić, że ktoś jest np. o półtora roku starszy. Ale zaznaczam raz jeszcze, że to nie są kwestie poprawności językowej, tylko komunikacji między ludźmi. Ważne, by osoby siebie nawzajem rozumiały. Istotne jest to, na jak ścisłym komunikacie nam zależy. Zamykam ten wątek, bo naprawdę nie ma tutaj nic do dodania w kwestiach językowych.

  24. render

    OK.
    Tak jeszcze na marginesie, jeśli ktoś mówi na zakończenie programu, dajmy tv, który jest co tydzień, „następny program za tydzień”, to traktować to jako 7 dób, czy 7 dni kalendarzowych? Bo, od której chwili liczyć czas to Pan mówił jak kto uważa, czy tydzień od chwili mówienia, czy od kiedy zaczął się program, a może jest coś powszechnego?

        • Paweł Pomianek

          Definicja z NSPP powinna rozwiać wątpliwości:

          okres siedmiu dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli

          Czyli możliwa jest też każda inna konfiguracja. Ja generalnie liczę tydzień od niedzieli do soboty, tak wygląda też kalendarz na stronie. Kalendarz w takim układzie wisi również u mnie na ścianie. Ale może też przecież chodzić o tydzień od chwili mówienia (np. od dzisiejszej środy do następnej).

      • render

        Trochę wymijające, jeśli ktoś mówi, widzimy się za 7 dni to wcale nie ma dokładnie 7 dób, a 7 dni kalendarzowych jest. Więc nie zawsze 7 dni kalendarzowych = 7 dób, w takim wypadku? Czyli jak powiem widzimy się za 7 dni to oznaczać to bedzie 7 dób, czy 7 dni kalendarzowych? Taki to dylemat mam.

          • render

            Chodzi mi o to, że jeśli powiem o godzinie np. 15, że spotkanie jest za 7 dni o 6:00, to 7 dni kalendarzowych jest, natomiast nie ma pełnych 7 dób, jest 6 i 15 godzin. Więc nie zawsze to jest równe. Jeśli mówię za 7 dni, to chyba kalendarzowo jest bliżej prawdy, więc czy takie znaczenie to ma, czy jak kto woli?

          • render

            Po prostu przeszkadza mi jeśli ktoś mówi za tydzień, a faktycznie nie ma idealnie 7 dób.
            Nie myślimy o precyzyjnym użyciu słowa tydzień, a może należało by liczyć czas od takiej chwili by ta precyzja była? Pan chyba traktuje liczenie dni jako od świtu do zmierzchu, kalendarzowo i tyle.

            Pozdrawiam

          • render

            Co z tym dniem kalendarzowym i dniem jako doba?
            Czy może być tak jak piszę, że liczę niepełny dzień jako dzień kalendarzowy, który wtedy nie jest dobą bo nie jest cały, więc mam przykład różnicy między dniem kalendarzowym a dobą?

            • render

              Panie Pomianek, mi chodzi o to, że przyimek za odnosi się do czasu liczonego od chwili móiwenia i dziwne jest uzycie takiego znaczenia do podawania dni kalendarza skoro nie mają one jako tako wymiaru, tylko są liczbami?

  25. Render

    Powiedzieć, tydzień wolnego w pracy co oznacza? 7 dni, widzę sprzeczność, jeśli ktoś pracuje od poniedziałku do piątku, tydzień to 7 dób.

  26. Filip

    Witam.
    Od pewnego czasu nurtuje mnie jedna rzecz. Starałem się znaleźć odpowiedź na internecie, lecz nie otrzymałem jasnej odpowiedzi. Czy gdy zdanie rozpoczyna wielokropek, oddziela się go od wyrazu np. „… chłopcem.”, czy może spacji się nie stawia „…chłopcem.”? Dużo osób mi mówi, żeby po prostu unikać wielokropka na początku zdania, lecz chciałbym znać na to odpowiedź. Często się spotykam z tekstami, która mają wielokropek na początku zdania bez spacji między wyrazem. Rzadko kiedy widzę, żeby ktoś jednak stawiał spację po wielokropku. Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      Generalnie wielokropek powinniśmy do czegoś przyłączyć. Jeśli przed nim znajdują się jakieś wyrazy, wówczas zawsze przyłączamy go do wyrazu poprzedzającego. Jeśli jednak występuje na początku akapitu, wtedy przypinamy go do wyrazu, który następuje po nim. Pozostawienie spacji po wolnym wielokropku uważam za błąd graficzny.

    • Purysta

      Przede wszystkim w języku polskim nie ma takiego czegoś: kropka, zamknięcie cudzysłowu. Kropka jest ZAWSZE po cudzysłowie. Nie „… chłopcem.”
      Poprawnie: „… chłopcem”.

  27. Sylwia

    Witam 😉 Mam pytanie. W zdaniu: „Smok wylądował przed nim, pozbawiając go z”, ten zaimek „g” jest niezbędny? Czy pominięcie go to błąd? I jeżeli tak, to jaki? Czy istnieje reguła określająca, że trzeba ponownie dopowiedzieć podmiot?
    Pozdrawiam serdecznie!

    • Paweł Pomianek

      Jeden z problemów jest taki, że… to nie podmiot 🙂 Podmiotem w zdaniu jest smok. I bardziej naturalne byłoby, gdybyśmy w strukturze zdania pisali dalej o smoku. Choć tak naprawdę w tym wypadku możliwe jest zdanie dwojakie:
      Smok wylądował przed nim, pozbawiając go z…
      Smok wylądował przed nim, pozbawiając się z…

      Jest to błąd składniowy, polegający przede wszystkim na tym, że cierpi logika zdania, które z powodu tego błędu staje się wybrakowane, a może być i dwuznaczne.

  28. miskasia

    Dzień dobry.
    Chciałam się dowiedzieć czy stosowanie skrótu myślowego typu: „biuro pracuje w godzinach …” jest poprawne?

  29. Wojtek

    Dzień dobry,

    Zawsze irytowało mnie słowo „diagnosta” jako określenie osoby zajmującej się diagnostyką samochodową czy laboratoryjną. Przecież mówimy „matematyk”, a nie „matemata”, „polityk”, a nie „polita”, „automatyk”, a nie „automata”. Skąd wzięła się taka, nazwijmy to, językowa niespójność?

    Pozdrawiam,
    Wojciech

    • Paweł Pomianek

      Niestety aż takich kompetencji, by wyjaśniać kwestie pochodzenia wyrazów, nie mam. Mogę jednak podjąć się sformułowania wniosku ogólnego. Generalnie nazwy zawodów tworzymy na kilka różnych sposobów i w formie diagnosta nie ma ani nic nadzwyczajnego, ani nie można jej określić wyjątkiem. Oj, weźmy choćby takiego polonistę (nie polonistyka), utworzonego identycznie jak diagnosta 🙂 Jest też germanista (nie germanistyk) czy anglista (nie anglistyk), dentysta, pacyfista, higienista, altruista itd., itp. A z kolei taki pedagog czy psycholog utworzony jest jeszcze w zupełnie inny sposób.

  30. Gabi

    Dzień dobry,

    Jestem w trakcie pisania pracy magisterskiej- analiza porówawcza francuski-polski.
    Analizuje zdania:

    Zaczyna jej bić serce
    Zaczęło jej bić serce
    Serce zabiło mu raźniej.

    Czy moglibyście Państwo pomóc mi jaka funkcje w kazdym zdań mają poszczególne elementy : zaczyna, jej, mu, bić serce.

    • Paweł Pomianek

      Dzień dobry,
      proszę dać mi przykład na podstawie jednego wyrazu, o co konkretnie by Pani chodziło. Zastrzegam, że w sprawach czysto teoretycznych, akademickich, mających w sobie w zasadzie niewiele z językowych dylematów, nieszczególnie się specjalizuję.

        • Paweł Pomianek

          Tylko że zaimek osobowy jest częścią mowy, a z kolei dopełnienie jest częścią zdania. To jednak dwie różne nomenklatury. Serce nie jest dopełnieniem, ale podmiotem. A jako część mowy jest to rzeczownik rodzaju nijakiego w mianowniku.

  31. Render

    Dzień dobry,
    Mam taki językowy dylemat, jeśli kupiona rzecz, za którą zapłaciłem 20 zł ulegnie zniszczeniu z mojej winy. To powiedzenie jestem stratny 20 zł oznacza, że zostały stracone 20 zł w sklepie, bo jak się okazało rzecz uległa zniszczeniu, mogłem nie wydawać 20 zł na tę rzecz, czy jednak 20 zł w postaci wartości rzeczy?

    • Render

      W zasadzie jeszcze trochę inaczej, jeśli kupiona rzecz ulegnie zniszczeniu, to poprawnym jest powiedzieć, że straciło się pieniądze w sklepie, czy jednak kupioną rzecz?

          • render

            Nie rozumiem, jeśli pyta Pan o to, czy coś ze mną (minka),może jestem zbyt natrętny, nie wiem czy brak odpowiedzi i zadawanie tego typu pytań o tym świadczą, jeżeli pan uważa, że tak to proszę to napisać widocznie nie mam wyczucia. Zadałem pytanie i jestem ciekawy, zdania?

            • Paweł Pomianek

              Zadał Pan pytanie, czy nie ma Pan gdzie znaleźć odpowiedzi 🙂 Pytajnik wkradł się pewnie przypadkiem, ale zażartowałem sobie po prostu z tego (niezłośliwie, stąd puszczone oczko). Bo skoro ma Pan tak szerokie oczekiwania względem mnie, to – biorąc pod uwagę, że jesteśmy na stronie poprawnościowej – liczyłbym przynajmniej na Pańską staranność. Bogiem a prawdą, co to Panu da, że ustali Pan, co oznacza dane powiedzenie, jeśli będą się Panu wkradały pytajniki na końcu zdań oznajmujących? Znajmy proporcje i hierarchię.

  32. render

    Proszę o komentarz, a nie ignorancję.
    Powiedzieć w sobotę, widzimy się za tydzień w poniedziałek, oznacza która wersję, tydzień liczony mało precyzyjnie od chwili mówienia i wskazanie poniedziałku, czy jednak tydzień liczony od najbliższego poniedziałku, mam wtedy równo tydzień? Skąd wiadomo z czego to wynika?

    • render

      Bądź też określenia czasu za 4 dni, rozumieć to kalędażowo , czy jednak mniej precyzyjnie około 4 x 24 h? Podobnie z czego to wynika? Proszę o pomoc w kwestii 3 moich postów, by pomuc mi rozwiązać moje wątpliwości.

      • Paweł Pomianek

        Szanowny Panie,
        poświęciłem już bardzo wiele czasu na odpowiedzi na Pańskie pytania, zarówno tutaj, na stronie, jak i mailowo. Napisałem Panu jednoznacznie, że nie mam już nic rzeczowego do dodania. Odpowiedź na każde Pańskie pytanie jest niemal identyczna. Poleciłem Panu literaturę Noama Chomsky’ego. Jeśli chce Pan poszerzyć swoją wiedzę na rzeczony temat, tutaj już nie ma możliwości. Podzieliłem się bowiem z Panem całą moją wiedzą. Proszę pytać normatywistów, np. w poradni językowej PWN, proszę czytać literaturę. Naprawdę nie mogę już nic więcej dla Pana zrobić – jako że, jak wspomniałem, odpowiedź na prawie każde Pańskie pytanie jest identyczna, proszę więc wrócić do poprzednich. Jeszcze raz ponawiam prośbę, ty to Pan zdobył wiedzę na ten temat i wrócił tutaj, by podzielić się nią ze mną i Czytelnikami Językowych Dylematów. Będę wdzięczny!

          • render

            Czyli,z tym:Powiedzieć w sobotę, widzimy się za tydzień w poniedziałek, oznacza która wersję, tydzień liczony mało precyzyjnie od chwili mówienia i wskazanie poniedziałku, czy jednak tydzień liczony od najbliższego poniedziałku.

            Podsumowanie: Są to możliwe interpretacja, zależne od gwoli mówcy. Potocznie po prostu Poniedziałek?

            • render

              Pan chce bym poszukał odpowiedzi(zrobię to), natomiast mam wrażenie, że w ten sposób chce pan abym przestał już pytać. Pan również mógłby się pofatygować o odpowiedź od Chomskiego, Pan prowadzi blog. Chyba, że Panu takie określenia nie robią problemu i są jasne, jeśli tak jest to może Pan powiedzieć jaka jest uniwersalna interpretacja, przyimka „za” np. w sytuacji kiedy prezenter TV na końcu programu mówi „następny program za tydzień”, od kiedy liczyć tydzień, początek programu, koniec, czy jeszcze jak?

  33. render

    Powiedzieć na końcu audycji radniowej o 16:05(zczynała się o 16), która jest co pół godziny, następna audycja za pół godziny. Oznacza 30 minut liczone od początku audycji, czy miej precyzyjnie od chwili mówienia, która wersja jest poprawna? Przyimek za, musi mieć jakieś ogólne znaczenie.
    Oraz dwa lata starsza oznacza 2 lata rocznikowo, czy mnij więcej 24 miesięce?

        • render

          Wydaje mi się, że jedno i drugie, zależy jak kto uważa, a no i od kontekstu. Tak mi sie wydaje. Tyle, że rocznikowo, takie słowo nie istnieje w słowniku. Jest rocznik, ale to mi jakoś nie pasuje do tego co ma sie na myśli mówiąc rocznik, chodzi nam wtedy o liczbowe określenia lat, tka myślę?

          • render

            Rocznik to od stycznia do grudnia, więc to mi jakoś nie pasuje, jeśli mówię rocznikowo. Podobnie kalendarzowo 2 lata starszy, osobiście myślę o latach jako liczbie, nie roku kalendarzowym od stycznia do grudnia, czy dobrze rozumiem to znaczenie?

  34. Krzysiek

    Dzień dobry.
    Mam pytanie dotyczące przedrostka anty. Jego znaczenie według SJP to: przeciwny, występujący przeciw, przeciwdziałający. W związku z tym, tworzone z nim wyrazy powinny mieć ten sam wydźwięk. Jednak w wielu przypadkach wyrazy te mają wydźwięk dalece negatywny, poprzez przypisanie im dodatkowych znaczeń takich jak: wrogi, dyskryminujący, zwalczający, pogardliwy itd. Przykładem może być tutaj wyraz antysemityzm, oraz inne odnoszące się do osób o innych poglądach, rasie, religii, płci, orientacji seksualnej itd. I teraz moje pytanie. Czy to rozszerzone znaczenie jest uprawnione i uzasadnione na poziomie językoznawstwa? Czy też jest to nadużycie, utrwalone przez kontekst kulturowy, polityczny itp.

    • Paweł Pomianek

      Przyznam szczerze, że choćby wskazany wyraz antysemityzm w mojej opinii spełnia dokładnie podaną definicję przeciwny, występujący przeciw, przeciwdziałający. Faktem jest, że znaczenie całego tego wyrazu rozszerza się w sposób nieuprawniony, ale nie dokonuje się tego w trakcie dodawania przedrostka anty-, tylko później, już względem całego wyrazu. Myślę, że jeśli dostrzega Pan nadużycia, to proces ich powstawania ma zazwyczaj charakter analogiczny i jest efektem dziennikarskich manipulacji i politycznej poprawności.

  35. Ewa

    Witam. Dawno o nic już nie pytałam, ale w trakcie pisania pewnego zdania, znowu zrodziło się w mojej głowie pytanie, a że lubię mieć wszystko zapisane poprawie, wolę zapytać ekspertów.

    Mając zdanie:
    „Garść tabletek przeciwbólowych, które zażył, uśpiły go jak niemowlaka.”

    Moje pytanie brzmi: Co w tym zdaniu jest podmiotem? Tabletki czy garść? Bo gdyby zapisać to w ten sposób: „Garść tabletek przeciwbólowych, którą zażył, uśpiła go jak niemowlaka.”, to wyszłoby na to, że zażył garść, a nie tabletki. Poprawcie mnie proszę, jeśli się mylę.

    Pozdrawiam.

  36. Filip

    Dzień dobry,
    mam pytanie dotyczące przecinków między spójnikami. Czy należy stawiać LUB czy można stawić przecinek między spójnikami”ale” i „żeby” w przykładowym zdaniu poniżej. „Ale(,) żeby zdobyć tę książkę, potrzebuję znacznie więcej pieniędzy.” Bo wiem, że zdanie można przekształcić tak i nie straci sensu: „Ale potrzebuję znacznie więcej pieniędzy, żeby zdobyć tę książkę.”. Czy w zdaniu 1. część „żeby zdobyć tę książkę” nie pełni roli wtrącenia, dlatego można stawić przecinek? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      W przypadku takich zdań jestem zdecydowanym zwolennikiem stosowania zasady cofania przecinka (zob. tutaj) – zyskuje na tym nie tylko estetyka zapisu, ale też tekst łatwiej jest przeczytać, bo między Ale i żeby nie powinniśmy robić przerwy oddechowej.

  37. Emilia

    Witam! Mam pytanie odnośnie imiesłowów przysłówkowych współczesnych: czy w poniższym zdaniu drugi przecinek jest konieczny? Odnoszę wrażenie, że lepiej byłoby bez niego, aczkolwiek mam spore wątpliwości.
    „Rozglądał się, obejmując wzrokiem panujący zgiełk, i słuchając szumu liści.”

    • Paweł Pomianek

      Drugi przecinek należy skasować, ale to nie ma związku z imiesłowami, tylko z tym, że i słuchając… jest współrzędne względem obejmując wzrokiem…, a nie Rozglądał się….

  38. Maja

    Dzień dobry,

    Ostatnio zastanawiam się, czy istnieje słowo „zastosowawczy”? Ponieważ używa się go w niektórych tekstach, lecz żadnych rzetelnych źródeł znaleźć nie mogę.

    Pozdrawiam

  39. talsen

    Babcia zawsze uczyła mnie ,że mówi się: poszliśmy, zrobiliśmy, zjedliśmy, graliśmy itp. ,tymczasem w mediach i w życiu codziennym powszechnie słyszę formę ,żeśmy poszli, żeśmy zrobili, żeśmy zjedli, żeśmy grali. Która z form jest prawidłowa?

    Czy dopuszczalne jest sformułowanie „pogranicznicy” zamiast służba graniczna, pracownicy pogranicza, straż graniczna itp ? Forma „pogranicznicy” używana masowo między innymi w TVP, kojarzy mi się z jakimś rusycyzmem i niezwykle mnie irytuje.

    • Paweł Pomianek

      Jeśli chodzi o formy poszliśmy i żeśmy poszli etc. to moje doświadczenia są dokładnie odwrotne. Można więc stwierdzić, że Babcia posługiwała się stylem wysokim, starannym. W moich terenach raczej właśnie babcie mówiły stylem żeśmy zrobili, żeśmy zjedli, które to formy charakterystyczne są dla stylu gwarowego i na moje oko raczej dziś ustępują z języka, a osoby ich używające bywają stygmatyzowane czy wyśmiewane.

      Co do formy pogranicznicy występuje ona w słowniku języka polskiego (tutaj) we wskazanym znaczeniu i nie wydaje się, by była kontrowersyjna lub uznawana za gorszą. W każdym razie nie znalazłem takiej sugestii.

    • Paweł Pomianek

      Intuicyjnie mówiłbym i pisał na Sri Lance, bo jest to wyspa. Niemniej dostępne mi słowniki rzeczywiście nie precyzują, jakiej powinno używać się formy przyimka. Być może dopuszczalne są obydwie wersje: na Sri Lance (wyspie), w Sri Lance (państwie).

  40. Kamila

    Dzień dobry,

    Mam pewien dylemat. Pisząc zdanie, tak w domu, jak i pracy, powinienem użyć zaimka „w” przed słowem „pracy”? Jest to błąd, czy raczej luźna forma?

  41. Ewa

    Dzień dobry.

    Odpowiedź powinna być prosta, ale… ździebeł czy źdźbeł (otrzepałam się ze ździebeł/źdźbeł trawy)?

    Pozdrawiam serdecznie!
    Ewa

  42. Kinga

    Dzień dobry,
    chciałabym zapytać, jaki rodzaj ma w języku polskim tureckie słowo „yakamoz”? Rzeczownik ten oznacza odbicie światła księżyca w tafli wody. Nie jestem pewna, czy powinnam zastosować rodzaj męski, czy rodzaj nijaki. Proszę więc o pomoc i podpowiedź, która z poniższych wersji jest poprawna: „każdy ma swój yakamoz” czy „każdy ma swoje yakamozo”?

    • Paweł Pomianek

      Polszczyzna nie ustala rodzaju każdego słowa obcego w naszym języku. To raczej kwestia tego, jak się z czasem przyjmie. Jeśli zna Pani język turecki, to proszę zastosować oryginalne słowo tureckie i dobrać do niego rodzaj. Zwłaszcza że w podanym przykładzie rodzaj zależy od brzmienia słowa, co już zupełnie wykracza poza moje kompetencje.

  43. Alina

    Dzień dobry.

    Jak to jest z tym puszczaniem oczka/oka? Puszcza się je komuś czy do kogoś?
    Puścił mi oczko (Puścił mi oko).
    Puścił do mnie oczko (Puścił do mnie oko).

    Z góry dzięuję za odpowiedź i pozdrawiam serdecznie!
    Alina

    • Paweł Pomianek

      Wielki słownik języka polskiego (tutaj) uwzględnia tylko wersje z puszczaniem oczka do kogoś. Proszę sobie kliknąć na zakładki (nie ma do nich osobnych linków) znajdzie Pani tam również kilka ciekawych wariantów i przykłady użycia.

  44. Natalia

    Witam,
    zastawiam się nad poprawnością podpisu pod dedykacją na pamiątce z Pierwszej Komunii Świętej. Jestem matką chrzestną.
    Biblia będzie personalizowania i na okładce chcę umieścić dedykację: ” Z darem modlitwy matka chrzestna”. Czy ten zapis jest poprawny? Znajomi sugerują jeszcze dopisanie imienia i nazwiska, tylko po co, skoro matkę chrzestną ma się jedną?
    I kwestia druga czy matka chrzestna jest jakaś nazwą własną bo na przykładach życzeń w internecie wszędzie widzę podpis: „Matka Chrzestna”. Druga dedykacja będzie brzmiała: ” Na pamiątkę Pierwszej Komunii Świętej – Matka Chrzestna” czy ” Na pamiątkę Pierwszej Komunii Świętej – matka chrzestna” Nie bardzo chce się sugerować zapisem sklepów ponieważ widzę tam zapisy „Ciocia” „Wujek” z wielkiej litery a z tym nie mogę się zgodzić. Proszę o pomoc, ponieważ nie chce dziecku dać pamiątki z błędami :). Z góry dziękuje.

    • Paweł Pomianek

      Pięknie Pani to wszystko analizuje. Bardzo szanuję takie podejście, to, że tak Pani zależy na poprawności. Chciałbym zasugerować dwie rzeczy:
      1. Podpis „matka chrzestna” koniecznie małą literą, bo pisze Pani o sobie. Gdyby to chrześnica wręczała prezent Pani, wtedy napisałaby „Matka Chrzestna”. Imię i nazwisko, podobnie jak Pani, uważam za zbędne.
      2. W tym pierwszym podpisie też użyłbym półpauzy przed „matka chrzestna”, jeśli to, co Pani przytoczyła, jest całą dedykacją.

  45. Tomek

    Dzień dobry,
    Chciałbym zapytać o sposoby określania czasu trwania danej czynności. Mianowicie jeśli coś trwało 20 godzin to możemy powiedzieć, że coś trwało prawie dobę. Ale czy w związku z tym możemy również powiedzieć, że dana czynność trwała prawie 24 godziny? Oba stwierdzenia oznaczają to samo, ale mam wrażenie, że wiedząc, że właśnie było to 20 godzin to można powiedzieć „prawie doba” ale już niekoniecznie „prawie 24 godziny”. Jak to jest?

    • Paweł Pomianek

      Generalnie przychylam się do Pańskiej opinii. Przy czym potrafię sobie wyobrazić użycie określenia, że trwało to prawie 24 godziny, przy czym wówczas byłby to stuprocentowy synonim doby i kontekst musiałby to wskazywać.

    • xpil

      W moim rozumieniu określenie „prawie {X} {jednostek czasu}” oznacza, że najprawdopodobniej upłynęło już {X-1} jednostek czasu i ciut, ale jeszcze nie {X}. Dlatego „Prawie 24 godziny” rozumiałbym jako „23 godziny i pewna nieznana bliżej ilość minut”.

  46. Mateusz

    Dzień Doby

    Mam pytanie odnośnie nowych technologii a dokładnie „Kanału” – na YouTube.
    Powiedzcie jak powinno mówić się poprawnie. Do tej pory miałem przeświadczenie, że poprawna forma to”Witam na moim kanale” – i tego się trzymałem. Natomiast często również słyszę „Witam w moim kanale”. Rozwiejcie proszę wątpliwości w tym temacie 🙂

    Pozdrawiam

    • Julka

      Z tego co słyszałem to chyba forma ” Witam na kanale…” Jest poprawna.
      W kanale brzmi dosłownie jakby zapraszali do śmierdzącego kanału 🙂

    • Paweł Pomianek

      Tak, dopóki nie będzie Pan witał w kolejnym materiałku na swoim kanałku 😉 co do wyboru przyimka na pewno nikt nie powinien mieć zastrzeżeń. Wiadomo, że takie użycie przyimka dopiero się kształtuje (bo kanały internetowe to całkiem nowa rzeczywistość) i z czasem wygra to, które będzie częściej używane. Obydwa mają swoje analogie. Mówimy na TVN-ie lub w TVN-ie. W stosunku do kanałów telewizyjnych mówimy na kanale, ale w danej stacji. Spokojnie poczekajmy, która forma się przyjmie. Na razie może Pan używać tej, którą uważa za lepszą. Ja też preferowałbym na.

  47. Ania

    Dzień dobry,
    Mam pytanie co do odmiany imion angielskich jednosylabowych zakończonych na -y, które wymawia się [aj], np. Sy. Czy odmiana będzie wyglądać przykładowo: D. Sy’a C. Sy’emu? Czy bez apostrofu?
    Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek

      Myślę, że trzeba je odmienić zgodnie z zasadą 66.1. c) (dotyczącą odmiany nazwisk)

      otrzymują końcówki polskie bez apostrofu

      czyli: Sya, Syowi, z Syem, o Syu

      Skąd pomysł na formę celownika Sy’emu? Tej odmiany używamy przy tych nazwiskach (i oczywiście imionach), które w wymowie kończą się na wymawiane y poprzedzone spółgłoską.

  48. Marek Przepiórka

    Dzień dobry.
    Tłumaczę włoską książkę napisaną przez Armidę Barelli, współzałożycielkę Akcji Katolickiej we Włoszech. Największy problem nie tylko dla mnie, także dla zleceniodawcy oraz kręgu osób zainteresowanych tą publikacją tkwi w znalezieniu polskiego słowa, odpowiadającego znaczeniem włoskiego: dirigente. Słownik podaje: kierownik, przywódca, działacz. I najwłaściwszym słowem byłby przywódca, gdyby rzecz dotyczyła mężczyzn. Ale Armida opisuje historię żeńskiego ruchu, który w tamtej epoce, na początku XX wieku, był ściśle oddzielony od męskiego. Mężczyźni, prócz kapłanów, prawie się nie pojawiają w książce. A termin „przywódczynia” wszystkich z mego kręgu bardzo razi (na tej samej pewnie zasadzie jak doktorka, adwokatka, psycholożka) i zdecydowanie nie życzą sobie „przywódczyń” w mym tłumaczeniu.
    Podobny mam nieco problem z używanym przez nią słowem propaganda, które wyraża to, co my dzisiaj rozumiemy przez ewangelizację. W 1918 zakładała ona „scuola di propaganda” (szkoła propagandy), które przecież nie mogę przetłumaczyć na szkołę ewangelizacyjną, zważywszy, iż tamtym uczennicom zabronione było czytanie Pisma Świętego.
    Marek Przepiórka

    • Paweł Pomianek

      Co do żeńskiego odpowiednika przywódcy to jest oczywisty i nie rodzący problemów poprawnościowych rzeczownik przywódczyni. I z pewnością tej formy należy użyć.

      Jeśli chodzi o tę propagandę, to dziś stosuje się względem instytucji kościelnych m.in. termin rozkrzewianie (wiary). Pomyślę jeszcze nad tym, gdyby przyszło mi do głowy coś trafniejszego – dam znać.

  49. Dylemat językowy

    Szanowny Państwo,
    ostatnio podczas lekcji języka polskiego pojawił się problem z użyciem i poprawną odmianą wyrażenia operować maszynę. Czy można operować maszynę? Według słownika PWN operować oznacza między innymi «posługiwać się czymś» w tym wypadku maszyną. Jeśli ten zwrot jest poprawny, to czy jego odmiana w zdaniu będzie wyglądała w następujący sposób?
    Był zajęty operowaniem maszyny produkującej biały pył.
    Sprawdziłam odmianę przez przypadki wyrazu maszyna i w dopełniaczu, odmienia się on: operowaniem (kogo? czego?) maszyny. Niektórzy jednak uważają, że poprawną formą jest:
    Był zajęty operowaniem maszyną produkującą biały pył.
    Czyje rozumowanie jest poprawne?
    Z wyrazami szacunku
    Alicja

    • Paweł Pomianek

      Szanowna Pani,
      w tym kontekście wyraz operować jest odpowiednikiem kierowania, więc możemy go użyć tylko z narzędnikiem: operować/kierować maszyną.

      Określenia, że był zajęty operowaniem maszyny moglibyśmy użyć żartobliwie, gdyby kierowca tę maszynę właśnie naprawiał.

  50. Anita

    Dzień dobry.

    Mam odwieczny problem z przecinkami i imiesłowami przymiotnikowymi, mimo że czytałam na ten temat wiele. Reguły są niby jasne, ale czasem się można pogubić. Często też mowa o określeniach rozwiniętych.

    Czy potrzebne są przecinki w zdaniach:

    Zmęczony, oparł się o krzesło.
    Zmęczony, oparłem się o krzesło.
    Oparł się o krzesło, zmęczony.
    Karol oparł się o krzesło, zmęczony.
    Skołowany, siedziałem na kanapie.
    ?

    Czy zasada z domniemanym „będąc” (Będąc zmaczony, oparł się o krzesło) ma tu rację bytu, więc wyjaśnia przecinek? Czy nie jest on potrzebny?

    Pozdrawiam serdecznie!
    Anita

    • Paweł Pomianek

      Przyznam, że jeśli chodzi o to domniemanie, jest trochę naciągane. Można je wykorzystywać wtedy, gdy mamy ochotę ten przecinek postawić – używając tej przesłanki jako uzasadnienia. Ale na pewno nie mamy takiego obowiązku. Generalnie sprawa z tymi przecinkami jest taka jak zawsze w przypadku imiesłowów przymiotnikowych: przecinek możemy postawić, ale nie musimy. Warto zaznaczyć, że ze względów brzmieniowo-znaczeniowych przecinek wydaje się bardziej potrzebny w tych spośród powyższych przykładów, w których imiesłów znajduje się na końcu.

  51. Sugar

    Dzień dobry, piszę z pytaniem:
    Czy da się położyć łyżkę cukru? Łyżka cukru to kolokacja łyżki stołowej zawierającej cukier albo jednostki miary. Teoretycznie: jeżeli da się postawić szklankę wody, to można byłoby położyć łyżkę cukru, ale czy w tym momencie należy wyróżnić czy wspominamy o dosłownym położeniu łyżki zawierającej cukier, czy też mamy na myśli wysypanie cukru z łyżeczki? (Cukier jako substancja sypka nie może być chwycona i położona, więc w przypadku jednostki miary możemy jedynie wsypać łyżkę cukru, prawda?)

  52. Ewa

    Dzień dobry,
    czy w zdaniach:
    1. Ludzie wynoszą ze sklepów, co się da
    2. Kobieta stoi przy oknie w swoim pokoju, tyłem do mnie
    przecinki zastosowane są prawidłowo?

    • Paweł Pomianek

      Ad 1
      Znalazłem w poradni językowej wpis prof. Bańki, który traktuje o zwrocie prawie identycznym i zawiera ważną sugestię ogólną. Odsyłam tutaj.

      Ad 2
      Przecinek jest opcjonalny – wolno go nie postawić. Sugerowałbym jednak pozostawienie go tam, gdzie jest.

  53. Ala

    Dzień dobry.

    Chciałam zapytać, jak wygląda sytuacja z odmianą słowa „tylni” (w liczbie mnogiej; sztandarowy przykład z PWN-u: tylni strzelcy w odróżnieniu do tylnego zderzaka).

    Czy:
    Trzymał ręce w tylnich kieszeniach spodni?
    Wyszedł tylnimi drzwiami?

    Liczba mnoga, a jednak wygląda dziwnie.

    Proszę o odpowiedź i z góry dziękuję!
    Ala

    • Paweł Pomianek

      Dzień dobry.

      Tylni to nie jest inny wyraz niż tylny, tylko właśnie jedna z form wyrazu tylny, występująca tylko w jednym przypadku. W odpowiedzi w poradni chodziło o tę jedną konkretną formę przymiotnika – mianownik liczby mnogiej. Formy innych przypadków, o które Pani pyta, brzmią już: w tylnych kieszeniach czy wszedł tylnymi drzwiami.

      Odmiana wyrazu tylny w liczbie mnogiej (w formie męskoosobowej):
      M: tylni
      D: tylnych
      C: tylnym
      B: tylnych
      N: z tylnymi
      Ms: o tylnych
      W: tylni!

  54. Filip

    Dzień dobry.
    Mam pytanie, bo często mam do czynienia ze zdaniami tego typu: „Może go złapać i wypchnąć.” i chodzi mi o poprawne użycie „go”. Czy w ww. zdaniu jest użyte poprawnie, czy też może powinien się pojawić za „złapać” lub „wypchnąć”?

  55. Łukasz

    Dzień dobry,
    czy w zdaniu: „Powiedzieć zatem ”xyz…” to nic nie powiedzieć” należy postawić przecinek przed „to”?
    Dziękuję za odpowiedź.
    Łukasz

  56. Ewa

    Dzień dobry.

    Czy plac Lenina (w dawnym ZSRR) piszemy właśnie tak? Czy może jest to całość nazwy: Plac Lenina?
    (Wielkie święto na placu Lenina. / Wielkie święto na Placu Lenina).

    Pozdrawiam serdecznie!

  57. Damian

    Czy poprawne jest wyrażenie:

    „od lat świetlnych się nie widziałyśmy”?
    Dwie koleżanki tłuką mi do głowy, że tak… ale ja jestem albo tak głupi, albo tak mądry, że uważam odwrotnie.

    Kto ma rację?

    • Paweł Pomianek

      Z tego, co widzę, ożywione spory w tej kwestii prowadzone są również w internecie. W każdym razie taki frazeologizm funkcjonuje w powszechnym użyciu. Notuje go Wikisłownik. W poważniejszych wydawnictwach w sieci go nie widzę. Frazeologizm bazuje na błędnym rozumieniu wyrazu, ale z frazeologizmami niekiedy tak bywa. Z mojego punktu widzenia jeśli coś funkcjonuje w języku i jest zrozumiałe, to ja bym nie krytykował. Zwłaszcza że chodzi tutaj o użycie w kontekstach potocznych, codziennych, w których można dopuścić o wiele więcej.

  58. Aneta

    Dzień dobry.

    Wczoraj zadałam pytania, ale – zdaje się – „nie weszło”.

    Mam problem z: jak zwykle/jak zawsze”.
    Znam przykłady z PWN:
    […] obecność przecinka zależy od kontekstu, np.
    No i proszę, Ania pobrudziła stół, jak zwykle (jak zawsze) – ale: W domu było jak zwykle (jak zawsze).

    Zatem czy w zdaniach typu:
    Jak zwykle poszedł do tej samej restauracji.
    Jak zwykle nie miała dla niego czasu.
    Podreptała jak zwykle najpierw do domu.
    trzeba postawić przecinki (w pierwszych jeden, w trzecim dwa?)

    Bardzo proszę odpowiedź.

    Pozdrawiam!
    Aneta

  59. Aneta

    Dobry wieczór.

    Mam problem z: jak zwykle/jak zawsze”.
    Znam przykłady z PWN:
    […] obecność przecinka zależy od kontekstu, np.
    No i proszę, Ania pobrudziła stół, jak zwykle (jak zawsze) – ale: W domu było jak zwykle (jak zawsze).

    Zatem czy w zdaniach typu:
    Jak zwykle poszedł do tej samej restauracji.
    Jak zwykle nie miała dla niego czasu.
    Podreptała jak zwykle do domu.
    trzeba postawić przecinki (w pierwszych jeden, w trzecim dwa?

    Bardzo proszę odpowiedź.

    Pozdrawiam!
    Aneta

  60. Ładowanie się strony

    Dzień dobry. Pracuję w firmie informatycznej. Pewnego dnia analizowaliśmy naszą nową stronę internetową. Podczas dyskusji, jeden z moich kolegów programistów zauważył, że strona ładuje się bardzo wolno. Użył stwierdzenia: „w czym tkwi największy problem ładowalności tej strony?”. Zszokowana przełożona poprawiła kolegę, mówiąc: „mówi się „ładowność”. Proszę o opinię, bo wydaje mi się, że obie formy są niepoprawne, a prawidłowa to: „problem ładowania się strony”.

    • Paweł Pomianek

      Ha ha, ładowność mnie pokonała 😀 W sensie, że zawsze bardzo bawią mnie ludzi, którzy zszokowani poprawiają na oczywisty błąd. Proszę wybaczyć uszczypliwość, ale czy na pewno w tym zespole odpowiednia osoba jest przełożonym? 😉

      ładowność «maksymalny ciężar ładunku, jaki można jednorazowo załadować na urządzenie transportowe»

      Pan oczywiście ma rację, że najlepiej powiedzieć oficjalnie problem z ładowaniem się strony. Niemniej trzeba uznać, że ładowalność nie rodzi słowotwórczo wątpliwości, jest jednoznaczna (wiadomo, o co chodzi), spełnia też zasadę ekonomiczności języka, bo w zamian za trzy słowa proponuje jedno. W takiej szybkiej dyskusji w pracy ładowalność wydaje się bardzo dobrym określeniem.

  61. Ola

    „Korzystając z tego, co dostępne, umożliwiamy naszym klientom zaspokojenie potrzeb w każdym czasie ”. Czy przecinki w tym daniu są dobrze dodane ?

    • Paweł Pomianek

      To jest zdrobnienie. Zdrobnień nie rozważamy raczej w kategoriach poprawnościowych. Zbudowany jest na pewno typowo dla zdrobnień. Warto jednak pamiętać, że zdrobnienia ogólnie bywają pretensjonalne.

      • Benjamin

        Bardzo dziękuję za odpowiedź. Wychodzi na to, że zwracałem uwagę kolegom z Ukrainy niesłusznie. Zauważyłem, że oni używają zdrobnień nagminnie wszędzie gdzie się da. Często można usłyszeć podobne konstrukcje: „Otworzyłem pliczek excel i wrzuciłem raporcik do tabliczki. A po pracy pojadę autobusikiem do kapliczki”. Nie wiem skąd to wynika, nie znam ukraińskiego. Może to jakaś próba przenoszenia podobnych słów z własnego języka na polski. A może po prostu mają dzieci i to „pieszczenie się” językowe przenosi się na rozmowy biznesowe 🙂
        Chcę zaznaczyć też, że sam jestem cudzoziemcem. Wieć może tylko dla mnie brzmi to dziwnie.

        • Paweł Pomianek

          Nie, nie tylko dla Pana. Dla mnie też brzmi to dziwnie. Wiele osób reaguje alergicznie na przesadne zdrabnianie i ja to całkowicie rozumiem. Nadużywanie zdrobnień może wystawiać złe świadectwo kulturze językowej danej osoby.

  62. Małgosia

    Student polonistyki napisał na forum taki post: „Sprawę komplikuje ten fakt: Jezus urodził się przed naszą erą, ale nie rok, tylko co najmniej cztery lata. Herod, który jest wspominany na kartach ewangelii, zmarł cztery lata przed początkiem naszej ery. Dionizjusz Mały, zakonnik, który tworzył kalendarz na zlecenia Papieża, pomylił się w obliczeniach.

    Wszystko oparte jest więc na błędzie, kłamstwie i mistyfikacji…” https://forum.wiara.pl/viewtopic.php?p=1024068#p1024068
    Twierdzi, że ostatnie zdanie to ironia, ale ten, ani wcześniejszy kontekst z jego wypowiedzi na to (moim zdaniem) nie wskazuje. Kto ma rację? Ja czy on?

  63. Łukasz

    Dzień dobry,

    Ostatnio zaczęło mnie nurtować pytanie, czy zwrot „lubię doceniać” jest zwrotem poprawnym językowo i czy powinien być on używany? Rozumiem że znaczenie tego zwrotu znaczy mniej więcej „staram się pozytywnie odbierać to, w czym biorę udział”.

    Pozdrawiam serdecznie!

    • Paweł Pomianek

      Panie Łukaszu,
      pozwalam sobie odpisać tutaj, uwzględniając kontekst wypowiedzi przedstawiony dodatkowo także w mailu. Jak Pan pisze, zwrócono Panu uwagę, aby nie używać tego zwrotu bo nie brzmi on ładnie w języku polskim. Proszę zauważyć, że nie brzmi ładnie w języku polskim to jednak kategoria bardzo subiektywna. Jednemu nie brzmi ładnie to, innemu tamto. Wskazany przez Pana zwrot jest charakterystyczny dla stylu familiarnego, raczej lekkiego, zbliżonego do potocznego. Nie widzę jednak problemu z używaniem takiego zwrotu, zwłaszcza po przeczytaniu pierwszej dziesiątki przykładów użycia w Google’u. Oto kilka z nich:
      Lubię doceniać zwycięzców.
      Ja również lubię doceniać kunszt
      Lubię doceniać ludzi.
      Po prostu lubię doceniać ludzkie zaangażowanie
      Sama też lubię doceniać innych

      Osobiście użyłbym każdej z tych konstrukcji, oczywiście w formie męskiej 😉 Bo generalnie naprawdę lubię doceniać ludzi 🙂

      • Łukasz

        Dziękuję za odpowiedź z nowym punktem widzenia, Panie Pawle. Myślę że jest on bowiem bardzo przydatny w kwestii dokładnego zrozumienia o co może chodzi w tej sytuacji. Jeszcze w kwestii użycia zwrotu „lubię doceniać” o której mówimy, jednym z argumentów przeciwko takiemu jego użyciu jest również to, że właściwie to lubienie w przypadku czasownika „doceniać” może być stosunkowo domniemane, więc mówiąc „lubię doceniać” tworzymy swego rodzaju „masło maślane”. W końcu jeżeli coś doceniamy, to powinniśmy mieć pozytywne nastawienie do podmiotu. Zastanawiałem się więc, czy używając po prostu „doceniam” zamiast „lubię doceniać” nie uniknę tego o czym wspomniałem, podczas gdy kontekst wypowiedzi zostaje mniej więcej nie naruszony. Przyznaję, że na chwilę obecną omawiany ciągle zwrot wydaje się nieelegancki.

        Pozdrawiam!

        • Paweł Pomianek

          Zdecydowanie nie zgadzam się, że chodzi tutaj o masło maślane. Nie chodzi o zwrot lubię i doceniam czy coś o podobnym przesłaniu. Chodzi o stwierdzenie, że docenianie sprawia mi przyjemność; uważam docenianie innych za coś wartościowego, budującego relację. Zwrot lubię generalnie ma takie brzmienie nieco potoczne czy familiarne, trzeba wiedzieć, kiedy użyć go nie wypada. Ale określenie lubię doceniać nie jest bardziej nieeleganckie niż lubię w użyciach z innymi wyrazami.

    • Paweł Pomianek

      W polszczyźnie ogólnej na dwór. Podane przez Pana formy to zapewne albo regionalizmy, albo potocyzmy, albo po prostu zdrobnienia, tak więc nie można ich rozpatrywać w kategoriach powinno się.

  64. Dorota

    Jeśli poezja pisana w wieku dziewiętnastym to poezja dziewiętnastowieczna, jak analogicznie określić poezję z wieku dziewiątego (także z wieków od piątego do dziesiątego)?

    • Paweł Pomianek

      O ile mi wiadomo (i po szybkim sprawdzeniu) polszczyzna nie zna takich odpowiedników. W takich sytuacjach trzeba rozpisywać: poezja z dziewiątego wieku. Widocznie tego typu terminów używało się tak rzadko, że nie pojawiła się w języku potrzeba stworzenia na ich określenie odpowiedników jednowyrazowych.

      • Dorota

        Dziękuję za odpowiedź. W moich dociekaniach również doszłam do takiego wniosku i szukałam jego potwierdzenia/obalenia.
        Swoją drogą to ciekawe, że nie stosuje się tych odpowiedników, bo przecież istnienie szóstoklasisty (itp., tu ciekawe przypadki w słownikach choćby z ośmio- i ośmoklasistą) podpowiada, że szóstowieczna budowla byłaby jak najbardziej na miejscu.

  65. Ala

    Dzień dobry.

    Czy dobrze „wyczuwam”, że można by zapisać:

    – Tak – odparłam speszona.

    ale:
    – Tak – odparła, speszona.
    ?

    Jako że w pierwszym nie ma wątpliwości, o kogo chodzi, natomiast w drugim przypadku bez przecinka można by odczytać „speszona” nie jako przymiotnik, lecz określenie człowieka (w typie np. „niebieskooka”; odparła speszona, odparła niebieskooka). Nie wiem, czy zrozumiale wyjaśniłam swoją wątpliwość, bo jakoś trudno mi to ubrać w słowa.

    Pozdrawiam serdecznie!
    Ala

    • Paweł Pomianek

      Tak, zrozumiale, i nawet – dzięki wyjaśnieniu – przekonała mnie Pani, że wersja z przecinkiem w drugim zdaniu jest rzeczywiście do wybronienia. Niemniej jednak można spokojnie napisać bez przecinka. Nie obawiałbym się tutaj dwuznaczności. Ogólnie w tego typu przypadkach jest możliwa wersja zarówno z przecinkiem, jak i bez. Tutaj za lepszą uważam wersję bez przecinka.

  66. zapytajniaczka

    Przedmiotem sporu językowego jest następujące zdanie:
    A może z uwagi na żywe, jak najbardziej, tło nie można tej fotografii nazwać martwą naturą?

    Próbuję mojego kolegę oświecić, całą część zdania po drugim przecinku sformułował niepoprawnie, on z kolei, że tak, że nie rozumiem funkcji dwuwyrazowego wtrącenia „jak najbardziej”, jak sobie przeczytam kompletne zdanie bez wspomnianego wtrącenia, od razu wszystko mi się rozjaśni w mojej ciemnej główce (brunetką jestem)!

    Z góry dziękuję za poprawną odpowiedź, życzę miłej niedzieli.

    Z góry dziękuję za

    • Paweł Pomianek

      Też mam wątpliwość co do dobrego umiejscowienia w zdaniu wtrącenia jak najbardziej, zwłaszcza że można bez problemu napisać:

      A może z uwagi na jak najbardziej żywe tło

      Chciałbym jednak zapytać, z czego wg Pani wynika zarzut niepoprawności drugiej części zdania. Po prostu brakuje tylko jednego przecinka. Pierwsze zdanie to bowiem: A może z uwagi na żywe tło, a drugie nie można tej fotografii nazwać martwą naturą. Najważniejszym przecinkiem w zdaniu, niezależnie od tego, co zrobimy z jak najbardziej, będzie ten po wyrazie tło, którego brakuje. Można też rozważać, czy może i można nie jest nieszczęśliwym powtórzeniem. Ale to tyle zarzutów wobec tego zdania. Zastanawiam się, z czego u Pani wynika tak radykalna ocena.

      • zapytajniaczka

        Panie Pawle,

        bardzo dziękuję za błyskawiczną odpowiedź.

        Moja „rydykalność” wzięła się tylko z jednego, kolega radykalnie stwierdził, CAŁE zdanie ułożył POPRAWNIE (znaków przestankowych NIE WYŁĄCZAJĄC), sama jestem winna swojej niewiedzy, nie rozumiem funkcji wtrąceń. Ja z kolei naumiałam się przed stoma laty, „tło nie można tej fotografii nazwać martwą naturą” po ojczyźnianemu raczej nie brzmi, powinno jednak, nawet po wtrąceniu!
        Słowem, całą tę drugą część zdania sformułował NIEPOPRAWNIE (przy jego aksjomatycznej tezie o poprawności absolutnej).

        Z miłym pozdrowieniem,

        Grażyna

  67. Radek

    Dobry wieczór,

    proszę o informację która forma powinna być stosowana: 1) idziemy ganiać się po pokoju? 2) idziemy gonić się po pokoju? W kontekście zabawy dzieckiem.

    Dziękuje i pozdrawiam

  68. Anna

    Dzień dobry,

    być może moje pytanie okaże się śmieszne, jednak mam problem z zapisem „nie” w poniższym zdaniu:
    Na pewno jeszcze w zimowych miesiącach 1950 r., ale (nie)bezpośrednio po wyskoczeniu z pociągu.
    Czy „nie” będzie pisane w tym przypadku łącznie, czy rozdzielnie?

    Pozdrawiam
    Anna

    • Paweł Pomianek

      Dlaczego śmieszne? To bardzo dobry dylemat, bo istnieją podstawy zarówno do zapisu łącznego, jak i rozdzielnego. Myślę jednak, że tutaj bardziej naturalna i właściwa będzie pisownia rozdzielna. Chodzi bowiem o przeciwstawienie: na pewno jeszcze…, ale nie bezpośrednio. Nie chodzi więc o wyraz niebezpośrednio w takim sensie, jak w zdaniu: Czy powiedział mi to wprost? Nie, niebezpośrednio.

  69. Magdalena

    Dzień dobry,
    Proszę o wsparcie. Nie daje mi spokoju taki oto dylemat:
    „W Urzędzie Publikacji przyjęto następujące zasady [3]:
    — między cyframi (lub jednostkami redakcyjnymi, takimi jak litery i podpunkty) używamy półpauzy bez spacji: Program na lata 2007–2013; Lekarz przyjmuje w godz. 10–15;

    — jeśli półpauza oznaczająca relację „od … do …” łączy elementy niejednorodne lub wieloskładnikowe, przed nią i po niej stawiamy spacje: 15 października – 16 grudnia; 3 lutego 2010 r. – 5 maja 2011 r.; Kraków – Nowy Sącz.”

    I tutaj mój dylemat.
    Jak rozumieć „elementy niejednorodne”… Co w sytuacji gdy chcemy zapisać:
    > maj – czerwiec 1990
    > 100 – 150 lat
    Nie wiem czy traktować „czerwiec 1990” jako jeden inny składnik, czy raczej jako całość czyli: maj–czerwiec 1990 i analogicznie: 100–150 lat..
    Który zapis jest poprawny…?

    • Paweł Pomianek

      Myślę, że w przypadku zapisów 100–150 lat mamy jednak do czynienia z elementami jednorodnymi (obie liczby możemy odnieść do wyrazu lat). Podobnie w przypadku nazw miesięcy połączonych z rokiem.

      Warto jednak pamiętać, że w tego typu kwestiach decyduje w pewnej mierze również uznaniowość. Może warto upewnić się u autora Urzędu Publikacji, aby poznać intencję tego, kto miał kompetencje do ustalenia zasad.

  70. Klaudia

    Dzień dobry.

    Czy może być „ze środka” i „z środka”? Czy tylko jedna forma jest poprawna?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.
    Pozdrawiam!

  71. Magda

    Dzień dobry, czy tego typu zapis jest prawidłowy (chodzi o formy skrótowe):
    „Wieś zamieszkiwało 500 mieszkańców, w tym 100 rz.-kat. i 400 gr.-kat.” ?

  72. Angelika

    Dzień dobry,

    mam problem z użyciem wielkiej lub małej litery w następujących słowach: komunistyczne państwo polskie, polski konsulat, rząd polski we Francji, emigracyjny rząd polski i dowództwo sił zbrojnych. Nie znalazłam jednoznacznej odpowiedzi, że wszystkie te wyrazy powinny być zapisane małą literą, zaznaczę tylko, że charakter tekstu jest neutralny. Zostały one użyte w następujących zdaniach:
    „Część archiwum akowskiego została przejęta przez organa bezpieczeństwa komunistycznego państwa polskiego”.
    „Zgłosił się do Poselstwa RP, którego częścią był polski konsulat”.
    „Dla społeczności najważniejsze było przekazanie informacji o rządzie polskim we Francji”.
    „Wzmacniało poczucie łączności z emigracyjnym rządem polskim i dowództwem sił zbrojnych w Londynie”.
    „(…) jak uchronić się przed wywiadem sowieckim i kierowanym przez niego resortem bezpieczeństwa komunistycznego Rządu Polski”.

    Z góry dziękuję za pomoc.

    • Paweł Pomianek

      Przyznam, że poza sformułowaniem komunistyczne państwo polskie, które jednak też pisałbym małą literą, nie widzę kontrowersji w tym sensie, że nie dostrzegam żadnych przesłanek do użycia we wskazanych sformułowaniach wielkiej litery.

    • Tomasz Marek

      Rzeczywiście pisownia „komunistyczne państwo polskie” jest kontrowersyjna, bo chodzi o nazwę państwa. Ja bym pisał „komunistyczne Państwo Polskie”, gdyż upatruję w tej nazwie sensu oficjalnego, tak jak Rzeczpospolita Polska, Republika Litewska, Zjednoczone Królestwo.
      Z kolei Poselstwo RP wygląda właśnie jak nazwa z tabliczki na bramie. Bo gdyby było „poselstwa polskiego” to na pewno małymi. A ten „konsulat” w kontekście „Poselstwa” mnie razi – skoro pierwsza nazwa jest oficjalna, to i druga powinna być. Nie chodzi przecież o budynek, lecz o instytucję.
      „rząd polski” – jak się okazuje – nie jest nazwą oficjalną, lecz opisową, więc małymi. „Dowództwo Sił Zbrojnych” w wym. zdaniach pisałbym od wielkich liter, bo to nazwa oficjalna organu pańswowego (choćby skrócona, bo pełna nazwa to: „Dowództwo Polskich Sił Zbrojnych”. Jeśli nie chodzi o nazwę, a o personel, to „dowództwo (Polskich) Sił Zbrojnych”.
      „…komunistycznego rządu polskiego” na nie „…Polski”. Małą. Dlaczegóżby „rząd polski” miał być bardziej oficjalny od „państwa polskiego” z pierwszego zdania? A czy „resort bezpieczeństwa” można wprost powiązać z rządem? Tego bym nie powiedział. Była to instytucja państwowa, a nie agenda rządowa. RBP powstał razem z PKWN przed powołaniem rządu i był od niego w dużej mierze niezależny (nawet nadrzędny, bo podlegał w zasadzie Moskwie). Na dodatek, gdyby traktować ów „Resort Bezpieczeństwa” za uproszczenie nazwy „Resortu Bezpieczeństwa Publicznego” to i dużymi literami, bo to była oficjalna nazwa organu (do 31 grudnia 1944)

      • Paweł Pomianek

        Przy czym w wypadku nazw skróconych, w przypadku skrótu funkcjonującego nieoficjalnie, można obronić i pisownię wielkimi, i małymi literami (jako określenie opisowe). Przyznaję jednak, że pewne nazwy przejrzałem zbyt pobieżnie i w przypadku części z nich są podstawy do użycia wielkiej litery.

  73. Magda

    Witam, jak w cytowanym tekście (np. czyjejś dłuższej wypowiedzi) zaznaczyć opuszczone fragmenty? Rozumiem, że nawias z wielokropkiem (…) stosujemy na początku/na końcu zdania jeśli chcemy wyciąć kilka słów. A jeśli chcemy wyciąć kilka zdań wypowiedzi? Również możemy go zastosować?

  74. Artur

    Okazuje się, ze adres e-mail jest istotny więc go podaję :-).

    Pytanie dotyczyło wystawiania zaświadczeń i zapisu dat.

    „w terminie od 22.10.2018 r. do 22.10.2018 r. uczestniczył(a) w kursie”, czy taki zapis jest do przyjęcia?

      • Tomasz Marek

        Zabrzmi to może znajomo (jakbym podszywał się pod innego znanego internautę 😉 ), ale tym razem ja zapytam: „Skąd Pan to wie”?
        Matematyk przy kursie jednodniowym dopuściłby „od DD do (DD+1)”.
        Logik i matematyk nie oprotestowaliby propozycji p. Artura.
        Ja zaproponowałbym po prostu (dla zachowania formularza) wykreślenie „od” i „do DD. MM.RRRR r.”, czyli zostałoby: ” …w terminie 22. 10. 2018 r. uczestniczył w kursie…”.

    • Artur

      Bardzo dziękuję za odpowiedzi.
      Też jestem za sformułowaniem „w dniu 22.10.2018 r. uczestniczył(a) w kursie”, ale obowiązuje mnie wzór jednostki nadrzędnej. Nie wiem, czy oni zrozumieją 🙂 to, że powinien istnieć drugi wzór na kursy jednodniowe. Także jestem pomiędzy młotem, a kowadłem.
      Przypominam też, że jest to wzór ustanowiony przez jednostkę nadrzędną, na podstawie decyzji wzorów świadectw i zaświadczeń.
      Pewnie padnie polecenie: „Pisz w dniu”, a później badacze pisma będą szukali tego, kto bez wiedzy autora decyzji, zmienił wzór zaświadczeń :-), a winny zawsze jest ten, co najniżej. Poza tym, według mnie, jeśli zaświadczenie jest niezgodne ze wzorem to jest nieważne. Bezpieczniej chyba jest przełknąć tą głupotę i stosować się do wzoru :-(.

      • Tomasz Marek

        Przy takim reżimie (strachu?) proszę do owej jednostki nadrzędnej oficjalną drogą przesłać zapytanie o sposób wypełniania formularza w takim szczególnym przypadku.

  75. Artur

    Dzień dobry Wszystkim!
    Otóż wystawiam zaświadczenia na podstawie wzoru, gdzie jest m.in. taki zapis:
    „w terminie od DD.MM.RRRR do DD.MM.RRRR uczestniczył(a) w kursie”

    Problemu nie ma, gdy kurs trwa minimum 2 dni, ale co w przypadku, gdy kurs jest jednodniowy?
    Czy taki zapis jest poprawny:
    „w terminie od 22.10.2018 r. do 22.10.2018 r. uczestniczył(a) w kursie”,
    czy jednak powinien on wyglądać tak: „w dniu 22.10.2018 r. uczestniczył(a) w kursie” – w takim zapisie zmieniam jednak wzór zaświadczenia.

  76. Krystyna Kot

    Szanowni Państwo!
    Bardzo proszę o odpowiedź, czy poprawne jest wyrażenie: „dyskusjom nie widać końca”. Mam wrażenie, że należałoby powiedzieć: „nie widać końca dyskusji” (nie widać końca czego, a nie czemu), nie potrafię tego lepiej uzasdnić. Być może ktoś użył słowa dyskusjom, żeby podkreślić, że jest wiele dyskusji.
    Z poważaniem,
    Krystyna Kot

    • Paweł Pomianek

      Nie widać końca to określenie idomatyczne, dlatego można go używać w szczególny sposób. Warto zajrzeć do korpusu językowego PWN i przejrzeć przykłady użycia: tutaj. Znajdzie tam Pani jeden analogiczny przykład użycia:

      W ostatnich dwóch latach w całym kraju diecezje wypłaciły około 900 mln dolarów odszkodowań, a skargom nie widać końca.

      Nie do końca wiem, jak mam to Pani napisać, ale zdania „nie widać końca dyskusji” i „dyskusjom nie widać końca” wypowiemy trochę inaczej. To drugie z większym przekąsem.

      • Tomasz Marek

        Moje ucho językowe buntuje się przeciw stosowaniu frazy „[*czemuś] nie widać końca”. Poprawna fraza to: „[czegoś] nie widać końca” lub (częściej) „[czegoś] końca nie widać” albo wręcz „nie widać końca [czegoś]. Przykład (JEDEN!) z NKJP na frazę pierwszą dotyczy prasy, co podważa wiarygodność. Z celownikiem jest fraza zbliżona: „[czemuś] nie ma końca”.
        Myślę, że w zdaniu Pani Krystyny Kot doszło do zlepienia dwóch zbliżonych frazeologizmów w jeden błędny. A że błąd (powtarzam: JEDEN) cytuje NKJP , to jeszcze nie znaczy, że jest on akceptowalny.
        Jestem przekonany, że duch św. pamięci prof. Bąby klaszcze mi z niebios. 😉

  77. mucios

    Witajcie!

    Mam problem z pisownią „Ci”, „ci”. Chodzi mi o przypadek gdy piszemy o kimś w trzeciej osobie typu „ci lekarze”, „ci ludzie”, ale w momencie, gdy nie używam tego bezosobowo, a mam na myśli konkretną grupę osób np „ci koledzy byli u mnie”.
    Jak to napisać poprawnie? Czy użycie Ci z wielkiej litery będzie błędem nawet jeśli odoszę się do tych ludzi z szacunkiem?

      • Tomasz Marek

        Zgłaszam zdanie odrębne. Zaimek wskazujący nigdy nie jest używany w okolicznościach związanych z szacunkiem. Pisanie go dużą literą wskazywałoby na przekąs lub wykrzyk. Odebrałbym taką pisownię jako deprecjację owych kolegów.
        Szacunek można okazać pisząc od małej „ci” (jeśli koniecznie trzeba użyć zaimka wskazującego; ja bym inaczej wypowiedź formułował, np. użyłbym „niżej wymienieni”, „oto”) a od dużej litery „Koledzy”.

  78. Van Der Drwal

    Witam serdecznie
    Ostatnio często natykam się, zwłaszcza w mediach, na wyrażenie „bić się w pierś” lub „bić się w piersi” a więc właśnie, która forma jest poprawna, czy obie dopuszczalne? Osobiście słaniałbym się ku pierwszej, ale pewności nie mam. Jeśli mogliby państwo rozwiać moje wątpliwości byłbym wdzięczny.
    Dziękuję z góry

    • Tomasz Marek

      Ustalony frazeologizm brzmi: „bić się w piersi” bez oboczności „*pierś”. Jego źródłem jest Biblia, a dokładniej Łk. 18, 13. Oznacza on ‚uznawać swoją winę, kajać się, okazywać skruchę’ i ma konotacje pokutne, a więc żalu bez usprawiedliwiania się. „Bicie się w piersi” należy rozumieć przenośnie, a nie jako opis czynności, acz w liturgii katolickiej pewnym aktom pokutnym towarzyszy gest symbolicznego uderzania się zamkniętą dłonią we własną klatkę piersiową. Można bić się w pierś, ale powinno się to wtedy rozumieć dosłownie, a nie przenośnie.
      We wszystkich innych frazeologizmach (wg P. M-N.) występuje albo pierś albo obocznie pierś/piersi.

  79. Magda

    Witam serdecznie
    Na ursusowskich forach ciągle trwa dyskusja czy powinniśmy mówić „w Ursusie”, czy „na Ursusie”? Chodzi o ogłoszenia typu „Kupię mieszkanie w Ursusie” lub „Gdzie na Ursusie znajdę dobrego fryzjera”. Ci pierwsi twierdzą, że zawsze się mówiło „w Ursusie” i jest to jedyna dopuszczalna forma, drudzy zaś przychylają się do nowej formy, jako że Ursus już od dawna jest dzielnicą Warszawy.
    Pozdrawiam Magda

    • Paweł Pomianek

      Osobiście hołduję zasadzie, że mówimy w miejscowości, ale na dzielnicy/osiedlu. Jak pisze (tutaj, w artykule o Wilanowie) w poradni językowej PWN prof. Mirosław Bańko zawsze po włączeniu miejscowości do większej odbywa się taki powolny proces przechodzenia z w na na. Następuje to jednak z różną szybkością, o czym przeczytamy z kolei w tekście tegoż na Mokotowie, ale w Ursusie. W tym ostatnim artykule – i tutaj dochodzimy do sedna Pani pytania – czytamy też:

      Dawne w Ursynowie ustąpiło miejsca nowemu na Ursynowie.

      • Jakubaku

        Ja bylem zawsze karcony przez rodziców, jeżeli chodzi o obiekty sportowe typu: idę grać na czwórkę (czyli boisko w Ursusie przy szkole podstawowej nr 4) w Ursusie nie brzmi jeszcze nie naturalnie. Znajdźcie mi kogoś, kto powie jadę w Mokotów, a nie na Mokotów. Mam pytanie z innej beczki dlatego tu trafiłem. Bękart to dla mnie dziecko z ojcem nie znanym, jednak wikipedia i ogólnie wszystkie słowniki tłumaczą to jako synonim dziecka po za ślubem z czym się osobiście nie zgadzam. Bękartem można nazwać dziecko z łona matki, która nie wie kto jest ojcem.

        • Paweł Pomianek

          To dość swoista interpretacja. Wydaje się, że rozumienie tego wyrazu nie rodzi kontrowersji. Słownik PWN definiuje bękarta jako nieślubne dziecko, opatrując tę definicję określeniem pogardliwie. Dziwię się jednak Pańskiej interpretacji także z tego względu, że nawet potocznie, w serialach odwołujących się stylistyką do średniowiecza (jak np. Gra o tron), bękart funkcjonuje najczęściej jako dziecko ojca z obcą kobietą, często wychowujące się przy ojcu.

      • Tomasz Marek

        Boję się, że ktoś powie „na mojej dzielnicy nie ma imigrantów” i powoła się na Pana. Podkreślmy więc, że:
        na Mokotowie, na Pradze, na Podhalu, na Mazowszu;
        ale:
        w dzielnicy („w mojej dzielnicy mówimy poprawną polszczyzną”, a ja dodam, że „na moich Winogradach też staramy się tak mówić”)

  80. Ala

    Dzień dobry.

    Zgrzebny, czyli prosty, bez ozdób. Zgrzebna koszula, zgrzebne odzienie… Czy zatem też zgrzebne łóżko?
    Podobnie z „siermiężne”.

    Pozdrawiam serdecznie.

    • Tomasz Marek

      Jeśliby dosłownie traktować definicję słownikową, to łóżko może być „zgrzebne”. Wydaje się jednak, ze takie rozszerzenie staropolskiej „zgrzebności” (wyraz ten pochodzi od „zgrzebła” i z początku opisywano nim grube, sztywne, rzadko tkane, a więc biedne tkaniny) z trudem przyjmuje się w polszczyźnie: na 56 zastosowań w NKJP tylko 8-10 nie dotyczy tekstyliów ani pojęć niematerialnych (język, polityka, kapitalizm), dla określenia których (=’prymitywne’) już jest normą.
      Z „siermiężnym” jest podobnie; oba przymiotniki są stosowane niemal zamiennie, czasem równolegle. Oba mają wydźwięk pejoratywny.

  81. Marcin

    Jak należy rozumieć tekst: Hasło nadane przez użytkownika musi składać się z co najmniej 8 znaków, zawierać małe i wielkie litery oraz cyfry lub znaki specjalne.

    O ile oczywiste jest dla mnie, że takie hasło musi zawierać małe i wielkie litery to problem mam ze zrozumieniem drugiej częścią zdania, która nie jest dla mnie zrozumiała w sposób jednoznaczny. Zastanawiam się czy takie hasło musi zawierać i cyfrę i znak specjalny, czy tylko jedno z nich, i czy takie zdanie jest sformułowane w sposób prawidłowy.

    • Paweł Pomianek

      Tak, myślę, że wszystko jest w porządku i właśnie tak to należy rozumieć. Lub zakłada w sobie także opcję i. Tak więc może użyć samej cyfry, samego znaku specjalnego albo zarówno cyfry, jak i znaku specjalnego.

    • Paweł Pomianek

      W przypadku flagi Polski i Malty mówimy, że jest biało-czerwona, z kolei w przypadku flagi Indonezji i Monako, że jest czerwono-biała. Wynika to z prostego faktu, że flaga Polski jest biało-czerwona (na górze biała, czyli biały występuje najpierw, ponieważ patrzymy od góry do dołu lub z lewej do prawej), a flaga Monako czerwono-biała.

  82. Karolina

    Dzień dobry,
    Mam pytanie dotyczące wymowy obcojęzycznych imion/nazw w polskich zdaniach. Przeczytałam, że powinno się je odmieniać, ale często brzmią bardzo nienaturalnie jeśli wymówimy je np. „po angielsku” z odpowiednim akcentowaniem itd. i dodamy polską końcówkę odmiany. Wiele często używanych angielskich nazw ma spolszczone wymowy, które łatwo jest odmienić (np. Harry Potter, Disney). Czy jest to poprawne? Czy mogę to zastosować przy angielskich nazwach dla których nie jest to przyjęte? Przykładowe słowa z którymi mam problem:
    – Joey/Crowley (męskie imiona)
    – Winchester (nazwisko) – tutaj sama odmiana jest prosta, ale przy zachowaniu angielskiego akcentowania i dodaniu polskiej końcówki słowo brzmi dziwnie. Czy powinno się zmienić akcentowanie, żeby brzmiało bardziej naturalnie?
    – Rachel (imię żenskie) – wydaje mi się, że się tego i innych żeńskich imion kończących się spółgłoską się nie odmienia?

    • Tomasz Marek

      Polska norma językowa określa odmianę imion i nazw obcych. Imiona obce żeńskie odmienia się, jeśli są zakończone na „a”, czyli Rachel (jak Pani słusznie napisała) się nie odmienia. Nie znam POLSKIEJ normy językowej, która określa akcentowanie nazw obcojęzycznych. Zawsze trudno je wymawiać „z obca”; często stałyby się wtedy nawet niezrozumiałe. Pisałem o tym kiedyś – proszę iść do restauracji i próbować zamówić sushi, wymawiając tę nazwę po japońsku. Użycie nazwy odmienianej zwiększa trudność i ew. dziwność obcego akcentowania i obcej wymowy; myślę, że żadnemu lektorowi, aktorowi ani językoznawcy to nawet do głowy nie przychodzi. Mówimy po polsku do Polaków i powinniśmy być tego świadomi. Moda na angielską wymowę, zwłaszcza jeśli dotyczy nazw nieangielskich, jest żenująca. Nie tylko „Polacy nie gęsi…”, inni też wymawiają nazwy i nazwiska polskie (i każde inne) po swojemu, ale tylko Polacy chcą szpanować…

    • Ilona

      Dzień dobry. Mam zapytanie : zaległości wg stanu na dzień … wynoszą? czy zaległości w dniu … wynoszą? Bardzo proszę o podpowiedź jaka jest poprawna pisownia ?

      Pozdrawiam
      Ilona

      • Paweł Pomianek

        Ja bym powiedział, że to mowa branżowa i zasady polszczyzny ogólnej jej nie dotyczą. W polszczyźnie ogólnej każda z tych form mogłaby zostać uznana za pretensjonalną. W żargonie branżowym należy użyć formy, która jest bardziej przejrzysta i jednoznaczna dla odbiorcy.

  83. Oliwia

    Szanowni Państwo,
    piszę z dylematem dotyczącym interpunkcji w pewnym zdaniu. Która wersja będzie poprawna?
    – „Nieprzerwana, od kilku lat, praca nad różnymi projektami dała mi doświadczenie.”
    – „Nieprzerwana od kilku lat praca nad różnymi projektami dała mi doświadczenie.”
    Pozdrawiam i czekam na odpowiedź

  84. Mutesa

    Dzień dobry. Studiując ustawę o gospodarce nieruchomościami natrafiłem na artykuł który nie do końca rozumiem. Art 74. ust. 1b. brzmi: „Przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez użytkownika wieczystego samodzielnie lub wspólnie z małżonkiem lub innymi osobami stale z nim zamieszkującymi i gospodarującymi na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste.”. Chodzi o ostatni fragment:”innymi osobami stale z nim zamieszkującymi i gospodarującymi na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste.”. Czy zarówno „zamieszkiwanie” i „gospodarowanie” odnoszą się do „nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste” ? Czy też „stałe zamieszkiwanie” odnosi się do jakiegokolwiek miejsca, a jedynie „gospodarowanie” do nieruchomości wspólnej?

    • Tomasz Marek

      Miałem wykłady z logiki, ale nie miałem wykładów z prawa. Logicznie obie interpretacje są uprawnione, ale wobec prawa nie ma to znaczenia, bowiem liczy się wykładnia sądu.

    • Tomasz Marek

      Powiedziałbym, że podpis jest pod wnioskiem. Jeśli pieczątka jest pod, obok lub bezpośrednio nad podpisem ale nie w nagłówku, ani nie wchodzi w skład wniosku jako składnik (na przykład, gdybyśmy wnioskowali o zmianę treści pieczątki i jako dowód „przybili” ją w środku tekstu) – to i pieczątka jest pod wnioskiem (pieczętujemy i podpisujemy wniosek). Historycznie rzecz biorąc pieczęć kładło się pod dokumentem, jako urzędowe potwierdzenie. Mam wątpliwości w kwestii pieczątki nagłówkowej zastępującej dane wnioskodawcy, i w takim przypadku dopuściłbym „na”, bardziej w sensie „nad wnioskiem” niż „na formularzu”, bo w eleganckiej polszczyźnie napisałbym, że pieczątka jest w nagłówku wniosku. Formalnie bowiem wniosek zaczyna się od pierwszej litery tekstu a kończy się przed formułą podpisową (jeśli zastosowano) lub podpisem wnioskodawcy.

  85. Tobołek

    Czy w pytaniach negujących jakąś czynność (np. Nie lubisz jej?) odpowiedź „oczywiście” potwierdza czy zaprzecza negację zawartą w pytaniu? Mamy przyjętą normę, że słowem „oczywiście” potwierdzamy sens przedstawiony w pytaniu czy niezbędna jest dodanie partykuły, która doprecyzuje nasze stanowisko?

    • Tomasz Marek

      Słownikowo ujmując, „oczywiście” to «wykrzyknik nawiązujący do wcześniejszej wypowiedzi i potwierdzający to, co ona komunikuje», więc odpowiedź:
      – Oczywiście! [synonim: „Tak”].
      na pytanie:
      – Nie lubisz jej?
      potwierdza, że „jej nie lubię”. Warto jednak ujednoznacznić odpowiedź, konstruując zdanie.
      Na podobne pytanie dotyczące odpowiedzi na pytanie przeczące (Nie lubisz pomidorów? Odp A: Nie, odp. B: Tak), tak wyjaśnia dr. Grzenia (Poradnia PWN) – cytat do końca wpisu:
      Problem nie jest gramatyczny, ale praktyczny, a w swobodnej mowie obie formy są poprawne. Istotnie, zwykle odpowiada się według pierwszego wzoru, a ewentualny problem z logiką wypowiedzi rozwiązuje kontekst słowny lub sytuacyjny. Krótkie „Nie” zostanie w codziennej komunikacji zinterpretowane jako wyrażenie eliptyczne (z pominięciem składników domyślnych), a gdyby odpowiadający chciał uniknąć możliwych niejasności, mógłby odpowiedzieć „Nie lubię” (bez pauzy między tymi wyrazami!). Również okoliczności towarzyszące mówieniu mogą wiele wyjaśniać, np. słowu „Nie” w takich wypadkach często towarzyszy gest przeczenia, odpowiednia mimika.
      Właściwa interpretacja odpowiedzi jest także możliwa dzięki temu, że odpowiedź przecząca miałaby inną formę, np. „Dlaczego, lubię”, „Czemu tak myślisz, lubię”, mogłaby wprawdzie mieć też postać „Nie, lubię”, ale z wyraźną pauzą między wyrazami.
      Co ciekawe: odpowiedź „Tak” zostanie prawdopodobnie zinterpretowana jako forma ekspresywna o znaczeniu ‘bardzo nie lubię’.

  86. Jakiś idiota z internetu

    Witam, znacie jakieś ciekawe zdania, w których przecinek zmienia zupełnie sens? Coś w stylu „Założyłem najlepsze skórzane buty.” i „Założyłem najlepsze, skórzane buty.”. Każdy przykład ma dla mnie znaczenie. Z góry dziękuję za pomoc 🙂

      • Magda

        Ponieważ w okolicy są również ulice Midza i Niwa to sądzę, że: „płosa, dział, w dawnej Polsce określenie części niwy (zwartego obszaru gruntu uprawnego), rozmaitego kształtu i wielkości;”

        • Paweł Pomianek

          A wie Pani może, jaka jest urzędowa praktyka odmiany? Z nazwami własnymi niestety często jest kłopot, bo taki wyraz jak płosa może podlegać kilku typom odmiany. I każda byłaby zgodna z regułami. Ale tylko jedna jest w rzeczywistości poprawna, zgodnie z tym, jak się oficjalnie przyjęło.

        • Tomasz Marek

          Poradnia US tak odpowiada:
          „Nazwy ulic występujące w tej formie pozostają zwykle nieodmienne: Nadarzyn, Foksal, Widok, Korczak, Zalew, zwłaszcza jeśli są używane łącznie z rzeczownikiem ulica, np.: mieszkam na ulicy Foksal, Nadarzyn, Korczak, Zalew. Potocznie, a szczególnie w kontaktach z osobami, które są zorientowane w terenie, można używać form odmienionych, bo one nikogo w błąd nie wprowadzą”.
          Czyli oficjalnie: „mieszkam przy ulicy Płosa pod 8.”
          Potocznie (wobec tubylców): „Mieszkam przy (ew.: „na”) Płosie 8 (bądź „pod 8.”)”.
          Podobnie (w Poznaniu) wobec ulic o nazwach „Czarna Rola”/”Jasna Rola” w pismach i komunikatach mówi się o ulicy Czarna Rola bądź Jasna Rola. Tubylcom zdarza się mieszkać na Czarnej Roli bądź iść na Jasną Rolę.

  87. JAB

    Pochodzę i mieszkam w Poznaniu. W ciągu Ostatnich kilku lat zauważyłem coraz częstsze używanie słowa ” Borówka „. W moim środowisku zawsze używało się słowa „Jagoda” . Zatem moje pytanie :Jagoda czy Borówka ?

    • Tomasz Marek

      Również pochodzę z Poznania, w którym mieszkam do dziś. Nie zaobserwowałem, by w Poznaniu na „(czarną) jagodę” (Vaccinium myrtillus L.) mówiono „borówka”. Natomiast na owoce nieco innej rośliny uprawianej w ogrodach (Vaccinium corymbosum L.) mówi się (jak chyba w całej Polsce) „borówka (amerykańska)”. Owoce obu tych roślin są tak podobne, że laicy odróżniają je głównie po wielkości. Może źródłem Pańskich wątpliwości jest to podobieństwo? Upieram się, że poznaniacy mówią: „borówka (amerykańska)” na owoce z upraw i „(czarna) jagoda” na owoce leśne.
      Ponieważ mapa linkowana w Poradzie wskazanej przez p. Pomianka jest niedostępna, podam że na”jagodę” – „borówka” mówili w 1960 roku mieszkańcy pasa Polski na południe od linii Kraków – Rzeszów oraz (sic!) obocznie mieszkańcy okolic Leszna Wlkp. i Zbąszynia. Nazw na tę roślinę jest wiele; spośród mniej znanych wymienię: „kupy” – tak jagody nazywało się ok. 1960 r. w okolicach Tarnowa.

  88. Mariusz

    Witam, mam pytanie dotyczące słowa zaspałem(np. do pracy)
    Jak prezentuje się poprawna forma tej czynności w zdaniu:
    Codziennie … do pracy.
    Pozdrawiam

  89. Urszula

    Dzień dobry,
    czy zwroty „dolegliwości bólowe”, „jednostka chorobowa” i „jednostka treningowa” są poprawne? Używane są już częściej niż „ból”, „choroba” i „trening”.
    Czy w języku polskim używa/używało się takich zwrotów?
    Mam wrażenie, że używający tych zwrotów próbują sobie dodać np. powagi, bo wydaje im się, że rozbudowany zwrot jest bardziej profesjonalny (a w rzeczywistości okazuje się pretensjonalny).

    Pozdrawiam serdecznie,
    Urszula

  90. Jacek

    Dzień dobry. Poszukuję odpowiedzi na pytanie dotyczące długiego, kilkuakapitowego zapisu wypowiedzi bohatera w powieści. Problem polega na tym, że ze względów koncepcyjnych nie chcę tej wypowiedzi przedzielać wtrąceniami narracyjnymi. Czy każdy kolejny akapit wypowiedzi bohatera, nieprzedzielony narracją mam zaczynać od myślnika? A może wystarczy, wstawić myślnik jedynie przy pierwszym, rozpoczynającym wypowiedź akapicie? Spotkałem się z różnymi metodami zapisu takiej wypowiedzi i interesuje mnie, która jest poprawna. Jeśli znajdzie Pan czas na odpowiedź, będę bardzo wdzięczny. Pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek

      Praktyka wydawnicza w polszczyźnie od dość dawna jest taka, że stawiamy półpauzę wyłącznie na początku pierwszego akapitu, a potem ciągniemy wypowiedź już normalnie. Tak było jeszcze w starych, dobrych czasach, gdy proces wydawniczy był o wiele staranniejszy. Stawianie półpauz na początku każdego akapitu sprawiałoby mylne wrażenie, że bohater dyskutuje sam ze sobą. Myślę, że zwyczaj odmienny, z którym się Pan rzekomo spotykał, jest wynikiem niewiedzy, błędu w sztuce.

  91. Tomek Mus Kovalsky

    Właśnie gramy mecz z Senegalem. I słyszymy o Senegalczykach. A przecież kiedyś byli Polanie, Łużyczanie, Morawianie czy w końcu Słowianie. Czy zatem o mieszkańcach Senegalu możemy powiedzieć Senegalianie?

      • Tomasz Marek

        „Nazwy mieszkańców tworzymy, używając przyrostków -anin, -czyk i -ak (przy czym w formach żeńskich w ich miejscu występują odpowiednio: -anka, -ka i -aczka). Pierwszy z nich używany jest zwykle w połączeniu z nazwami polskimi, drugi przeważnie z nazwami obcymi, a trzeci pojawia się głównie w języku potocznym…”
        Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski
        Jan Grzenia nie widzi przeszkód, by używać dowolnej z wymienionych form, jeśli da się ją w danym przypadku utworzyć. W szczególności porada ta dotyczyła mieszkańców Poznania.

        • Paweł Pomianek

          Myślę, że zdecydowanie nie możemy trzymać się tej opinii co do nazw mieszkańców, a już szczególnie co do narodów. Po to powstają Słowniki nazw miejscowości i mieszkańców, aby można było sprawdzić utrwalone formy i używać właściwych. Jeśli forma Kostarykańczyk jest uważana za błędną, a Kostarykanin za poprawną, to nie możemy powiedzieć, że ta pierwsza jest równie dobra. Przy czym w przypadku Senegalczyka jest odwrotnie – tutaj niepoprawną formą jest Senegalianin.

  92. Gosia

    Witam, mój problem polega na odmianie nazwiska. Moja nauczycielka nazywa się Monika Goła, czy podziękowanie będę pisać do Moniki Gołej, czy lepiej zostawić nieodmienioną formę nazwiska?

    • Paweł Pomianek

      Nigdy nie wolno zostawiać nieodmiennej formy nazwiska, gdy nie ma to wyraźnych podstaw formalnych. Ale odmiana nie jest oczywista. Trzeba zapytać, jak nazywa się mąż nauczycielki. Jeśli mąż nazywa się Goła wówczas odmienimy dla Moniki Goły, jeśli nazywa się Goły wówczas dla Moniki Gołej. Formy nieodmiennej nie wolno w tym przypadku zastosować. Należy upewnić się co do właściwej odmiany lub tak przeredagować podziękowanie, by użyć w nim formy mianownika: Monika Goła.

      Tutaj znajdzie Pani dokładniejsze omówienie tego tematu.

  93. cudnaaa

    Witam. Mam pytanie z zakresu nazewnictwa podrozdziału w pracy magisterskiej. Czy poprawane jest zdanie: „Szanse wdrożenia outsourcingu na większą skalę” lub „Szanse wdrożena outsourcingu w większym zakresie” ? Mam problem z skonstruowaniem tego podrozdziału, proszę o pomoc 🙂

    • Paweł Pomianek

      To nowomowa lub po prostu język branżowy, więc trudno do końca ocenić jej poprawność. Mogę tylko zwrócić uwagę, że w przypadku zdania drugiego napiszemy raczej: Szanse wdrożenia outsourcingu w szerszym zakresie.
      A dlaczego by nie po prostu: Szanse na szersze wdrożenie outsourcingu? Czy to nie brzmi ładniej?

      • Tomasz Marek

        Ależ to są trzy różne znaczenia! A „szerszy” w kontekście zakresu jest w NKJP zaledwie dwukrotnie częstszy niż „większy”. I czasem „szerszy zakres” bywa używany błędnie, gdy poprawnie byłoby „większy”.

        • Tomasz Marek

          Należy rozróżnić „szersze wdrożenie czegoś” od „(zwykłego) wdrożenia czegoś w innej (np. większej) formie”.

            • Tomasz Marek

              Planujemy wdrożenie WORD-a i EXCEL-a w urzędach powiatowych. Gdy wdrożymy go również w urzędach gminnych, to będzie szersze wdrożenie WORD-a i EXCEL-a.
              Planujemy wdrożenie WORD-a i EXCEL-a w urzędach. Ale zastanawiamy się nad możliwością równoczesnego wdrożenia w tych urzędach całego OFFICE-a. I to będzie wdrożenie szerszego pakietu oprogramowania.

              • Tomasz Marek

                @ p.Pomianek godzina 13:00.
                Przyrząd pomiarowy zapewnia szeroki zakres pomiarów, jeśli mierzy (np.) napięcie stałe i zmienne, prąd stały i zmienny, rezystancję, pojemność, częstotliwość. Przyrząd ma duży zakres pomiaru napięć, gdy mierzy napięcie stałe w zakresie od (np.) 1 mikrowolta do 10 kV. Nigdy zamiennie.

      • Tomasz Marek

        To teraz o outsoursingu.
        Zlecamy szkolenia BHP zewnętrznej firmie.
        „Większa skala” będzie wtedy, gdy zlecać będziemy nie tylko szkolenia w jednym oddziale, ale w centrali i we wszystkich filiach. Będzie to wtedy „outsorsing na większą skalę” – większą, niż pierwotnie planowano.
        „W większym zakresie”, gdy obok szkoleń podstawowych kurs obejmie też szkolenia specjalistyczne w zakresie p.poż. i bezpieczeństwa danych połączone z egzaminem kwalifikacyjnym inspektora (BHP, danych osobowych, p.poż.).
        „W szerszym zakresie”, gdy outsoursingiem obejmiemy też ochronę, catering i usługi księgowe.

  94. Ania Nowak

    Dzień dobry,
    pytanie z zakresu edycji tekstów – jeśli w tekście złożonym kursywą (przytoczenie wypowiedzi) pojawiają się tytuły (tu akurat utworów muzycznych, w innych miejscach składane kursywa) – dla odróżnienia pozostawimy je pismem prostym, bez ujmowania w cudzysłów, prawda?
    Bardzo proszę o odpowiedź, to pilne 🙂

  95. Oliwia

    Witam,
    zastanawia mnie czy forma „stac na kolanach” jest poprawna. (Prosze wybaczyc brak znakow polskich, lecz nie mam aktualnie mozliwosci kozystania z polskiej klawiatury).
    Pozdrawiam

      • Tomasz Marek

        Myślę, że pytanie zasadza się na nieporozumieniu bądź żarcie. P. Oliwia ma zapewne na myśli nadużywaną propagandowo frazę „wstać z kolan”. „Wstawanie z” odnosi się w języku polskim nie do rzeczownika, na którym się stoi, lecz do takiego, który właśnie do stania jest w opozycji, a więc przykładowo do: łóżka (wstać z łóżka – na łóżku z zasady się leży), krzesła (na krześle z zasady się siedzi), a czasem (ostatnio w polityce nagminnie) kolan, na których się z zasady klęczy. Można jeszcze wstać z martwych, bądź z grobu.
        Czy forma „stać na kolanach” jest poprawna? Gramatycznie tak, logicznie nie, skoro na (swoich) kolanach się klęczy. Ale można stać na cudzych kolanach, oczywiście. Można też stać na kolan(k)ach hydraulicznych lub z makaronu, czemu nie. 🙂

  96. Iwona

    Dzień dobry,
    która forma jest poprawna?
    1. Takim dowodem jest zeznanie świadka X i zeznanie świadka Y.
    2. Takim dowodem są zeznanie świadka X i zeznanie świadka Y.

    • Tomasz Marek

      „…Jeśli orzeczenie stoi przed podmiotem szeregowym, to dopuszcza się użycie czasownika w liczbie pojedynczej, pod warunkiem jednak, że nie doprowadzi to do kolizji rodzajowej między podmiotem a orzeczeniem. W praktyce polega to na tym, że liczbę pojedynczą może przyjąć czasownik w czasie teraźniejszym (gdyż wówczas nie „widać” jego rodzaju)…
      Katarzyna Kłosińska, UW”
      Czyli praktyką jest liczba mnoga czasownika, a dopuszczeniem (dla tego zdania) liczba pojedyncza orzeczenia są/jest.
      Czy na pewno (mnogie, bo co najmniej dwa) zeznania są (jednym) dowodem? Taka konstrukcja prowadzi do wniosku, że każde z nich bez drugiego nie jest dowodem; dowód powstaje z kompletu obu zeznań.
      Jeśli tak nie jest, ja bym zdanie przeredagował: „Takimi dowodami są zeznania świadków X i Y”.

  97. D jak dylemat ;-)

    Dzień dobry,

    mam taki dylemat. Do analizy otrzymałam wypowiedzenie wielokrotnie złożone. Składało się ono z 6 wypowiedzeń. Nie pamiętam początku. Końcówka zdania brzmiała:
    (…) kobieta postanowiła wysiąść z pociągu (4), sądząc (5), że dotarła do celu(6) .

    Moje wątpliwości dotyczą wypowiedzeń: 5, 6.
    Czy:
    5- imiesłowowy równoważnik zdania okolicznikowego czasu czy przyczyny?
    6 :5 będzie zd. zł. podrzędnym podmiotowym czy dopełnieniowym?
    Z góry dziękuję za odpowiedzi.

    • Tomasz Marek

      Wysiadła, PONIEWAŻ sądziła. Ta przeróbka imiesłowowego równoważnika zdania „sądząc” wskazuje wyraźnie, że chodzi o przyczynę. O przyczynę pytamy: „dlaczego, z jakiej przyczyny/jakiego powodu, z czego”. Sądzeniu tu jest synonimem myślenia, mniemania (a nie pracy sędziego – osądzania), na co wskazuje dopełnienie: „sądziła, ŻE…”, więc nie ma mowy o czasie.
      „Sądziła, że dotarła do celu”. W tej wersji mamy zdanie podrzędne dopełnieniowe spójnikowe – tako rzecze Jagodziński. Identycznie będzie w Pani wersji z imiesłowowym równoważnikiem zdania „sądząc, że…”.
      Jeśliby chciała Pani na siłę zdania okolicznikowego czasu i podrzędnego podmiotowego, to musiałoby to być coś takiego:
      „…sędzina postanowiła wyjść z gmachu, sądząc tego, kto ją znieważył”.

  98. Piotr

    Dzień dobry,
    Problem, z którym borykam się od jakiegoś czasu to umiejscowienie przydawki, a co się z tym wiąże rozróżnienie między przydawką charakteryzującą a klasyfikującą (gatunkową). Tę pierwszą stawiamy przed wyrazem określanym, a tę drugą po nim. Posłużę się przykładem. Chcę opisać jakie to dobroczynne korzyści mogą się wiązać z częstym konsumowaniem warzyw. Czy w związku z tym w tytule mojego tekstu powinienem napisać „Warzywa – źródło wielu składników o właściwościach prozdrowotnych” czy też „Warzywa – źródło wielu składników o prozdrowotnych właściwościach”? Czy ‘prozdrowotne’ to przydawka charakteryzująca czy klasyfikująca ‘właściwości’?
    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      Przydawka „prozdrowotna” będzie miała takie znaczenie (charakteryzujące bądź wyodrębniające=klasyfikujące) jakie jej Pan nada, sytuując względem rzeczownika. To tak jak z przydawką „polska” w odniesieniu do poezji. Można napisać: „Przerwa-Tetmajer był luminarzem polskiej poezji”, gdy chcemy zaakcentować „poezję”, a więc że był poetą, albo: „Przerwa-Tetmajer był luminarzem poezji polskiej”, jeśli zależy nam na podkreśleniu polskości jego twórczości.
      W pracy z żywą polszczyzną warto skoncentrować się na akcencie zdaniowym, gdyż on decyduje o frazie, a nie na nazewnictwie gramatycznym, które opisuje stan istniejący; czasem wyjaśnia, ale często odwraca uwagę od rzeczy istotnych ku przyczynkom.
      Z Pańskich intencji przedstawionych w komentarzu („Chcę opisać, jakie to dobroczynne korzyści mogą się wiązać z częstym konsumowaniem warzyw”) wnioskuję, że te korzyści wiążą się „prozdrowotnością”, więc ona ma być akcentowana. Zatem: „…o właściwościach prozdrowotnych”.

      • Piotr

        Dziękuję za wyjaśnienia. Sam zastanawiałem się nad zagadnieniem akcentowania pewnych treści poprzez nadanie im odpowiedniej pozycji w szyku zdania. Pańska porada w tej kwestii pokazała, że błądziłem.

        Pozdrawiam

  99. render

    Witam
    Pan Pomianek napisał kiedyś:
    „Za tydzień od chwili mówienia (napisania) tego, co teraz werbalizuję, to będzie piątek 10 listopada przed godziną dziewiętnastą. Zresztą, generalnie po prostu w piątek 10 listopada.”
    Więc jeśli tak, to jeżeli liczę 7 dób, które wskazują listopad przed godziną dziewiętnastą to nie można odnieść to do całego dnia 10 listopada bo będzie to niepełne 7 dób więc zmieniamy znaczenie słowa tydzień? To ostatnie pytanie odnosnie czasu.

    • render

      Czy nie poprawniej było by uważać, że za tydzień to za 7 dniami, za tymi dniami wliczając trwający dzień a nie liczenie czasu od chwili mówienia?

    • Paweł Pomianek

      https://sjp.pwn.pl/sjp/tydzien;2531530.html
      Kontrowersyjna definicja, czyż nie? I bardzo ograniczona. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN jest tutaj bardziej otwarty, dodając słowo zwykle. Skopiuję Panu całą definicję, może się przyda, choć nie dotyczy ona tyle kwestii znaczenia samego wyrazu, ile raczej poprawnych użyć (co też w jakiś sposób Pana interesuje):

      tydzień m I, D. tygodnia, C. tygodniowi (nie: tygodniu), lm D. tygodni okres siedmiu dni, zwykle od poniedziałku do niedzieli: Dobry, ciężki, spokojny tydzień. Spędzić tydzień poza domem. W tym, w przyszłym, w ubiegłym tygodniu. Tygodnie upływają, mijają. Wyjechać na tydzień. Co tydzień jeździł na ryby. Dwa razy w tygodniu a. dwa razy na tydzień chodziła na angielski. (Całe) tygodnie spędzała na marzeniach. (Całymi) tygodniami opalała się i pływała. Na tydzień przed a. tydzień przed wyjazdem pojawiły się nieoczekiwane trudności. Tydzień temu a. przed tygodniem wyszła za mąż. Od tygodnia jest szczęśliwą mężatką. Za tydzień wyjeżdżają w podróż poślubną. · Błędne w zn. ‚w ciągu tygodnia’. Np.: Taki sweter można zrobić za tydzień, poprawnie: w ciągu tygodnia. T. czegoś: Tydzień urlopu. Tydzień ciężkiej pracy. pot. W tygodniu (nie: na tygodniu) w ciągu dni powszednich, nie w czasie weekendu: Wpadnę do ciebie w tygodniu. · Niepoprawnie w połączeniu: tydzień czasu, poprawnie: tydzień.

      • Tomasz Marek

        Ja w kwestii formalnej. NSPP podaje w definicji „zwykle”, które Panu wydaje się rozszerzeniem def. z SJP PWN. Tymczasem tak nie jest; def. SJP PWN zawiera człon „też”, który po prostu podaje drugie znaczenie tygodnia. W moim odczuciu takie rozdzielenie na DWA znaczenia jest właściwsze.
        Cytuję def. z SJP PWN:
        „tydzień «część miesiąca licząca siedem dni, od poniedziałku do niedzieli; też: każdy okres liczący siedem dni» ”
        Tak więc def. z SJP PWN nie jest bardziej ograniczona niż ta z NSPP – przeciwnie, jest dokładniejsza.

        • Paweł Pomianek

          Potraktowałem definicję z SJP PWN jako podanie dwóch różnych znaczeń, z których to pierwsze miałoby być odpowiednikiem definicji z NSPP. Moją nieścisłość mogę tutaj zrzucić jedynie na pośpiech spowodowany chronicznym brakiem czasu w ostatnich – nomen omen – tygodniach. Dziękuję za zwrócenie uwagi.

          PS Ciekawe czy w systemie p. Rendera określenie w ostatnich tygodniach też ma przypisaną jakąś określoną liczbę dni 😉

          • Opol

            Jeśli będziemy wiedzieć ile tygodni to ostatnie tygodnie to można to policzyć.
            Jeszcze odnośnie tygodnia czy poprawnym jest mówić za tydzień w piątek, za dwa tygodnie w piątek, za trzy tygodnie w piątek…? Jeśli mówię to w inny dzień niż piątek, od którego dnia liczyć tygodnie od dnia, w którym to mówię i doprecyzowuję o jaki dzień chodzi, czy od najbliższego piątku? A może niema to znaczenia.

  100. Jan

    Witam,
    w woj. małopolskim jest miejscowość o nazwie „Klucze” i w związku z tym mam pytanie:
    czy poprawna jest forma: „Jestem z Klucz” czy „Jestem z Kluczy”, czy też „Jestem z Kluczów”?

  101. Tomasz Marek

    Jaki przypadek ma mieć dopełnienie po „zdziwił się”?
    „Jan zdziwił się liczbie gości” czy „Jan zdziwił się liczbą gości”?
    Bo po „dziwił się” raczej celownik (liczbie).
    Jest też cytat z „Lalki”: „Gospodarz trochę zdziwił się gotowości Wokulskiego…”, w którym ładniejszą(?) dla mnie formą byłaby: „Gospodarz trochę zdziwił się gotowością Wokulskiego…”.

    • Paweł Pomianek

      Intuicyjnie zgodziłbym się niewątpliwie z Panem: dziwił się liczbie gości; zdziwił się liczbą gości. Sprawdzam w nielubianym przez Pana NSPP, który potwierdza tok naszego myślenia: ktoś zdziwił się czymś: Zdziwił się przyjazdem ojca.

      Zdaniem z Lalki bym się nie sugerował. Nie zdziwiłbym się, gdyby okazało się, że kiedyś taka forma była dopuszczalna lub nawet obowiązująca.

    • Tomasz Marek

      Tak, na pewno; wszystkie rzeczowniki w polszczyźnie są odmienne.
      A jak, to rzecz nie do rozstrzygnięcia, bo nie tylko reguły gramatyczne o tym decydują, ale i zwyczaje lokalne, zaszłości historyczne. Można domniemywać, że albo byłoby jak z odmianą nazw miejscowości z końcówką -szyn (np. Cieszyn, D: Cieszyna), albo jak z tą jedyną spośród obecnych w wykazie miejscowości polskich, która ma końcówkę -szym: Straszym (D: Straszymia). Nazwy miejscowości z końcówką -rzym odmienia się różnie: albo twardo (D: -rzyma – jak wszystkie rzeczowniki pospolite z tą końcówką, np. olbrzym), albo miękko (D: -rzymia, jak Torzym, Mierzym, Borzym). Jest też miejscowość o nazwie Rzym, która odmienia się jak stolica Włoch (D: Rzymu).
      W nazwie Lepszym ze względu na spółgłoskę „p” przed końcówką -szym obstawiałbym 2:1 D: Lepszyma.

  102. Darek

    Dzień dobry,
    czy sformułowanie „ukończył studia co najmniej pierwszego stopnia”
    jest prawidłowe ? Wiadomo że przesłanie mówi o studiach pierwszego lub drugiego stopnia ale czy użycie „co najmniej” nie sugeruje występowania również niższej wartości,
    której w tym wypadku nie ma ( np. studia 0 stopnia 😉 ) ?

    • Tomasz Marek

      A ja w zasadzie zgadzam się z p. Darkiem. Nie pierwszy raz (niedawno było to „przeciwdziałanie pojawianiu się wypadków”) obserwuję tendencję do nadmiarowości w wypowiedziach. Jeśli pierwszy stopień studiów (cokolwiek to jest) jest najniższym ze stopni, wystarczy powiedzieć „ukończył studia” lub – jeśli chcemy podkreślić, że nieważny jest stopień (?) – „ukończył studia dowolnego stopnia”.

    • Paweł Pomianek

      ukończył studia dowolnego stopnia
      Tak, to zdecydowanie bardziej szczęśliwe. Choć przyznam, że nadal trudno mi powiedzieć, czy z tym wyjściowym sformułowaniem jest problem. Jakiś zgrzyt logiczny jest. Ale czy też i błąd językowy (wiadomo, że język nie wszędzie jest w pełni logiczny)?

  103. Jakub

    Jak się po polsku mówi na ludzi, którzy idą za kimś kto prowadzi? Czy jest na takich ludzi odpowiedni rzeczownik, który będzie związany z podążaniem, marszem, chodzeniem za kimś, coś jak „follower” w języku angielskim (i wykluczam tu wszystkie rzeczowniki nie związanie z czynnością chodzenia czyli związane z wiarą, przynależnością do grupy, uczepianiem się kogoś etc.)?

    • Paweł Pomianek

      Proponuję jeszcze rozszerzyć, rozpisać pytanie. Jakieś przykładowe polskie zdania, w których chciałby Pan tego rzeczownika użyć. Często jest tak, że w danym języku nie ma odpowiedniego wyrazu i wtedy w tłumaczeniu trzeba rozpisywać na kilka wyrazów albo użyć słowa niedoskonale oddającego znaczenie i sporządzić przypis tłumacza, jakie sensy były w tym miejscu w oryginale. W zestawieniu z angielskim czy łaciną polski zdecydowanie NIE jest językiem zwięzłym.

      • Jakub

        Chodzi o rzeczownik, który będzie można użyć jako nazwę marki. Wycieczka, pielgrzymka, atak wojska są doskonałym przykładem kontekstu. Osoba która wycieczkę / pielgrzymkę / armię prowadzi jest liderem, przewodnikiem. Czy jest rzeczownik, którym jednoznacznie można określić osobę, która za kimś taki fizycznie podąża, idzie, kroczy? Przymiotnikowe formy (jak np. podążający) mi nie pasują bo trudno na czymś takim zbudować markę.
        Zawsze wydawało mi się, że jest to prosty powszechny wyraz ale chyba za długo mieszkam za granicą. Nikt z moich znajomych nie może tego wyczarować. Wychodzi na to, że każdy ma z tym trudność i chyba będę się musiał obejść smakiem.

  104. Katarzyna

    Takie mam rozterki – dostałam mejle marketingowe, w których zwrot jest tylko per Pan, jakby firma nie liczyła się z tym, że odbiorcami ich treści może być kobieta. Mnie to bardzo razi. Czy słusznie? Zapisałam się na newsletter (serwis dla każdego, czyli konsumencki nota-bene;-) ) i dostaję potwierdzenie: Panie Friendzie, (…) w związku z tym otrzymuje PAN kod zniżkowy …. .
    Przecież można napisać, skoro już firma nie zbiera imion do newslettera, i go nie personalizuje: Szanowna Pani/Szanowny Panie.
    Co Państwo o tym sądzą?

    • Paweł Pomianek

      Mnie się wydaje, że firma właśnie personalizuje maile na Pan, Pani, a Friend to po prostu pan (spełnia cechy nazwy męskiej) i tak automat to zinterpretował. Myślę, że powinna w tej sytuacji istnieć w systemie możliwość wyboru płci, co rozwiązałoby tego typu problemy.

  105. Wojtek

    Dzień dobry,
    Mam pytanie, jak poprawnie napisać słowo „cyberekonomia”. Ponieważ w książce B. Gregor, M. Stawiszyński, pt. „E-commerce” napisane jest łącznie, zaś program Word oraz google podaje oddzielnie (cyber ekonomia)?

    • Tomasz Marek

      Word nie podaje pisowni rozdzielnej za poprawną – on zaledwie sygnalizuje, że zna słowo „ekonomia” a nie zna słowa „cybereknomia”. Słowa „cyber” też w wordowskim tezaurusie nie ma – przynajmniej w moim.

  106. Zakłopotana

    Witam!
    Wdałam się dzisiaj w dyskusję i naprawdę już nie wiem, co jest poprawne.
    Całe zdanie brzmi „Działalność prewencyjna polega na przeciwdziałaniu pojawiania się wypadków ubezpieczeniowych (…)”
    Instynktownie forma „przeciwdziałaniu pojawiania się” brzmi poprawnie, a jednak wydaje mi się że skoro przeciwdziałam komuś, czemuś, to również tutaj rzeczownik „pojawianie się” powinien wystąpić w celowniku, a więc poprawnie byłoby „przeciwdziałaniu pojawianiu się”.
    Ktoś powiedział mi, że pojawianie się przez pochodzenie od czasownika odmienia się inaczej, a potem, że wyrazy te „pełnią inną funkcję w zdaniu”, i naprawdę tego już nie rozumiem, stąd byłabym niezmiernie wdzięczna za rozwianie moich wątpliwości.
    Z góry dziękuję za pomoc!

    • Tomasz Marek

      W Pani zdaniu orzeczeniem jest „polega na”, a rzeczownik „przeciwdziałanie” jest dopełnieniem dalszym przyimkowym („Gramatyka” Jagodzińskiego, pozycja 19 – „na+Msc”: „Jan polegał na przyjaciołach”).
      W omawianym zdaniu występują jednak dwa dopełnienia, co stwarza problem gramatyczny, tym trudniejszy, że kombinacji z „na+Msc + ?” „Gramatyka” Jagodzińskiego nie przewiduje.
      Spróbuję poradzić sobie z nim własnymi siłami, ale proszę p.Pomianka o zatwierdzenie lub skorygowanie odpowiedzi.
      „Działalność prewencyjna polega na przeciwdziałaniu pojawianiu się wypadków ubezpieczeniowych (…)” jest bezsprzecznie poprawną wersją. Analogiem jest „Projekt ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy” – przyjęty ostatnio dokument rządowy. Czy poprawna może być wersja: „Działalność prewencyjna polega na przeciwdziałaniu pojawiania się wypadków ubezpieczeniowych (…)”? Moim zdaniem nie. Poprawna mogłaby być ewentualnie taka: „Działalność prewencyjna polega na przeciwdziałaniu pojawiania się wypadkom ubezpieczeniowym (…)”, ale wymaga ona bardzo specyficznego rozwinięcia, by zachować poprawność. A i tak lepiej byłoby dokonać przestawienia dopełnień: „Działalność prewencyjna polega na przeciwdziałaniu wypadkom ubezpieczeniowym pojawiania się (…)”.
      A tak w ogóle – czy tego „pojawiania” nie można wykreślić? Dla mnie to nowomowa. Czy są wypadki, które się nie pojawiły?

        • Zakłopotana

          Cytat, skoro już o tym mowa, pochodzi z mojego podręcznika akademickiego – występował tam w niepoprawnej wersji (nie był to jednak pierwszy raz, gdy polszczyzna w nim zawiodła).
          Dziękuję za odpowiedź! Naprawdę bardzo mi pomogła!

  107. Bożena

    Mamy na zdjęciu kilka osób. Opisujemy jedną z nich i zadaniem czytelnika jest odgadnąć o kogo chodzi. Zadajemy pytanie. Jak powinniśmy je zapisać?

    a) Kto wie, która to [osoba]?
    b) Kto wie która to [osoba]?

    Dziękuję 🙂

  108. opol

    Witam

    Mam takie pytanie jeśli mówię za tydzień będzie też ten program tv, po zakończeniu programu to liczę 24 h siedem razy wiec będzie już koniec programu. Czy mam rozumieć za tydzień od chwili rozpoczęcia programu w danym dniu mimo, iż program się już skończył, jak to jest?

    Pozdrawiam

      • Jendrej

        Nie jestem pan Pomianek, ale napiszę, co myślę.
        Słowo „tydzień” można rozumieć jako 7 dni albo 7 dób. W tym zdaniu użyte jest znaczenie pierwsze. Powtórka programu będzie jutro, a następny odcinek za tydzień. O tej samej godzinie, co dziś.
        Jeśli użylibyśmy wyrażeniu „za tydzień” w znaczeniu „za 7 dób”, to rzeczywiście chodziłoby o to, że trzeba odliczyć równe 168 godzin, ale nikt tak nie powinien zrozumieć przytoczonego zdania w ten sposób.

        • opol

          Jasne.
          Tyle, że dlaczego nie liczyć tygodnia od chwili rozpoczęcia programu, można tak pomyśleć i tyle(czas można odczuwać subiektywnie, abstrakcja dla czasu)? Można przyjmować różne punkty czasowe od, których liczę np. tydzień, a Jendrej piszesz o powszechnym użyciu, które się utrwaliło(bo dlaczego zawsze liczyć czas od chwili mówienia?).

        • render

          Więc co to znaczy dzień? Od świtu do zmierzchu
          Mi się wydaje, że za siedem dni to mniej więcej za 7 dób, bo dzień to doba.
          Proszę o komentarz.

        • render

          Proszę jeszcze o komentarz, nie piszę maila do Pana, Panie Pomianek, pytam na forum. Czy to co Pan Jendrej napisał jest OK? Jak to jest z tym tygodniem, w kontekście powiedzenia na końcu programu TV, który jest co tydzień, do zobaczenia za tydzień, następny program za tydzień? Powiem szczerze, że męczą mnie te określenia i generalnie mam tego dość, ale jakos nie umiem odpuścić, proszę wybaczyć?

  109. Ewka

    Witam. Mam dylemat. Jak poprawie zapisać to zdanie:

    „Postanowił jeszcze przez jakiś czas pograć kochającego męża, zanim wyjdzie z niego diabeł wcielony.”

    czy

    „Postanowił jeszcze przez jakiś czas pograć kochającego męża, zanim nie wyjdzie z niego diabeł wcielony.”

    I jeszcze jedno pytanie. Jakby to wyglądało w przypadku, gdyby „zanim” zastąpiło słowo „dopóki”? Czymś się to różni?

    • Tomasz Marek

      Pani Ewko!
      Po pierwsze „pograć” nie można kogoś (wyjątkiem jest twórczość muzyczna: „pograć Bacha”, czyli ‘grać muzykę Bacha’). Kogoś lub coś (w sensie aktorskim) można „grać” lub „zagrać”. A w starannej polszczyźnie napiszemy: „[za]grać [czyjąś] rolę”.
      Po drugie – zestawienie „grać jakiś czas” z „zanim” zgrzyta nadmiarem okoliczników czasu.
      Po trzecie – napisałbym „…grać rolę kochającego męża, zanim…”, lecz nie „wyjdzie diabeł wcielony”! „Diabeł wcielony” jest stosowany z czasownikiem „wyjść” jedynie w bardzo rzadkim stałym związku frazeologicznym „z [kogoś] wyszedł diabeł wcielony”. Modyfikacja czasu („wyjdzie”) lub inne zmiany prowadzą do błędu. Należy zatem użyć innego określenia, np. „okaże się [kimś/czymś]/okaże się, że jest [kimś/czymś]”.
      Po czwarte – konstrukcja z przeczeniem („zanim NIE wyjdzie”) jest uważana za rusycyzm.
      Po piąte – „dopóki” w starannej mowie zestawia się z „dopóty”: „dopóty A, dopóki [nie] B” albo z przeczeniem: „A, dopóki nie B”. Przy braku przeczenia stosowany jest szyk odwrócony: „dopóki A, [to] B”.

  110. Opol

    Witam

    Określenie za tydzień w czwartek skąd się wzięło, jak rozumieć? 7 dni od czwartku bieżącego tygodnia jako za tydzień, czy, że za tydzień jako 7 dni od dzisiaj i czwartek to wskazanie dokładnego dnia? Podobnie za dwa i tak dalej tygodnie.

  111. Andrzej

    Przeglądając mapy znalazłem rzekę Wierzycę i kilkadziesiąt kilometrów dalej miejscowość Wieżyce,
    Jak wdać jedno piszemy przez „rz” a drugie przez „ż”
    Moje pytanie brzmi – z czego wnika różnica pisowni?

    • Tomasz Marek

      Miejscowość Wieżyca (Wieżyce to część wioski Skrzynka w Małopolsce) wzięła nazwę od pobliskiej góry (Wikipedia) o tej samej nazwie. Narzuca się skojarzenie z „wieżą”, ale brak na to dowodów.
      Nazwa rzeki pisze się przez „rz”, pochodzi ona bowiem od starszej „Werysa/Werisa”, czyli kiedyś zawierała „miękkie r”, które później (po XIII w.) przeszło w „r szczelinowe” i ostatecznie (od ok. XVI w.) jest zapisywane jako „rz”, a od XVII w. wymawiane jako [ż]. Wg Wikipedii nazwa pochodzi od słowa „ver” – ‚wilgoć’ i przyrostka „issa” – typowego dla języka Wenedów przybyłych na te tereny w II w. p.n.e. Po raz pierwszy nazwa rzeki Verissa pojawiła się w dokumentach w XII wieku.

  112. Opol

    Witam

    Określenie czasu tydzień pracy może oznaczać mniej niż 7 dni? Tydzień to 7 dni. Mówi się nie ma co do końca tygodnia, w pracy. Mam pewną nieścisłość tych określeń.

    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      Tak jak dzień roboczy nie ma 24 h, miesiąc pracy nie ma 28 (29), 30, ani 31 dni, tak i tydzień roboczy nie liczy sobie (z reguły) 7 dni. Sprawy te regulują regulaminy przedsiębiorstw i Kodeks Pracy i nie mają one związku z językiem polskim od strony poprawnościowej.

      • Opol

        Ok. Czyli jak mówię nie ma mnie do końca tygodnia, to należy to rozumieć do niedzieli czy do piątku pracowniczego? Chodzi mi o jakąś ścisłość językową.

        • Paweł Pomianek

          Ja na przykład, gdy mówię do końca tygodnia, to mam na myśli do soboty, ponieważ – co wyraża również kalendarz na stronie – tydzień zaczyna się wg mnie pierwszego dnia tygodnia, czyli w niedzielę. Generalnie o wszystkim decyduje tutaj kontekst.

          • Opol

            Mam rozumieć, że kontekst mówi o tym czy jest to tydzień pracy = 5 dni itp. A czy język polski nie jest odporny na kontekst i dosłownie mówi, że tydzień to 7 dni? Dzień 24 h a nie jako dzień pracy = 8 h?

            • Tomasz Marek

              Zapytał Pan wprost o „tydzień pracy”, więc wskazałem na Kodeks Pracy i regulaminy. Gdyby pytał Pan o tydzień jako taki, odpowiedź byłaby inna. A kontekst wypowiedzi jest (w każdym trybie komunikacji, a więc i w każdym języku) rzeczywiście istotny, bo upraszcza komunikację, wiele uściśleń czyniąc zbędnymi.

  113. Jack Daniels

    Witam!

    Jestem redaktorem naczelnym portalu pokerowego i od dłuższego czasu sen z oczu spędza mi i moim kolegom odmiana nazwiska jednego z najlepszych graczy na świecie. Nazywa się on Phil Ivey (polska potoczna wymowa to Phil „Ajwi”) i jego nazwisko jest wiecznym powodem naszych redakcyjnych rozmów i sporów.

    http://www.jezykowedylematy.pl/2010/10/nazwiska-obce-kiedy-stawiamy-apostrof/

    Według powyższego tekstu powinno używać się odmiany takiej, jak w przypadku nazwiska Kennedy (samogłoska na końcu nazwiska). Jestem jednak osobiście zwolennikiem odmiany, jak w przypadku nazwiska Disney. Dlaczego? Otóż (przynajmniej potocznie, ale za to od wielu lat) w Polsce mówi się np. o wygranych Phila „Ajweja”, a nie Phila „Ajwiejego” (OMG, koszmar!). Gra się też z Philem „Ajwejem”…

    Oczywiście nasz problem z tym nazwiskiem może być efektem naszej złej odmiany samego nazwiska, nad czym się również zastanawiamy od jakiegoś czasu… Prosimy o pomoc!

    • Tomasz Marek

      A czemu „Ajwiejego” a nie po prostu (przez analogię do przywołanego Kennedy’ego) „Ajwiego” (Ivey’ego)?

  114. Ania

    Dzień dobry,

    chciałabym zapytać, czy poprawne są sformułowania typu:
    „Podstawiając liczbę do równania, otrzymuje się wynik… ”
    lub
    „Całkując równanie, przenosi się niewiadomą na drugą stronę…”, itp.

    Jeśli są to poprawne zdania (jeśli można łączyć takie formy imiesłowów/czasowników), to czy przecinek jest umieszczony poprawnie, czy powinno go nie być?

    A może jedyne poprawne formy tych zdań to:
    „Podstawiając liczbę do równania, otrzymujemy wynik…”
    „Całkując równanie, przenosimy niewiadomą na drugą stronę…”
    lub inaczej:
    „Po podstawieniu liczby do równania, otrzymuje się wynik…”
    „Przy całkowaniu równania, przenosi się niewiadomą na drugą stronę…”

    I znów – co z przecinkiem?
    Dodam, że chodzi o naukowy tekst (dlatego nie bardzo pasuje mi forma „otrzymujemy”, „przenosimy”, ale może się mylę?).

    Dziękuję i pozdrawiam,

    Ania

    • Tomasz Marek

      Szanowna Pani,
      poprawność wypowiedzeń zawierających imiesłowowe równoważniki zdań, jest – o dziwo – wciąż przedmiotem dociekań językoznawców. Obecnie literaturę przedmiotu zdominowało podejście prof. Jadackiej. Jest ono bardzo restrykcyjne; duża liczba zakwestionowanych przez nią konstrukcji zawierających imiesłowowy równoważnik zdania nie jest dyskwalifikowana przez czołowych gramatyków, zwłaszcza ze starszej szkoły. Dodam też, że imiesłowowe równoważniki zdań są w języku polskim formą żywą, to znaczy wciąż rozwijaną i (różnie) ocenianą przez normatywistów.

      Właściwe używanie równoważników imiesłowowych określają dwie ogólne reguły poprawnościowe (Markowski, NSPP):
      1. wspólny podmiot mianownikowy (wyrażony wprost lub pośrednio, przez właściwy morfem słowa osobowego), wskazujący wykonawcę czynności, o którym mowa w obu częściach zdania złożonego;
      2. zachowanie określonej relacji czasowej między czynnością wyrażoną formą imiesłowu i działaniem oznaczanym przez orzeczenie:
      a) imiesłów współczesny wskazuje zawsze czynność równoczesną z czynnością (przeszłą lub teraźniejszą) zdania głównego;
      b) imiesłów uprzedni sygnalizuje zawsze czynność przeszłą, wcześniejszą niż czynność (również przeszła) zdania głównego.

      Poniżej będę prezentował stanowisko prof. Jadackiej.

      Zdanie:
      „Podstawiając liczbę do równania, otrzymuje się wynik… ”
      nie spełnia warunku zachowania relacji czasowych między konstrukcją imiesłowową a zdaniem głównym. W czasie długiego podstawiania („Podstawiając” mówi o pewnym czasie trwania tej czynności) nie otrzymuje się wyniku, lecz dopiero po. Zapewne zdanie powyższe w wersji poprawionej:
      „„Podstawiwszy liczbę do równania, otrzymuje się wynik… ”
      nie zasłużyłoby na ten zarzut. Tu kolejność czasowa jest zachowana – najpierw się podstawia, a potem otrzymuje wynik.
      Wersja:
      „Podstawiając liczbę do równania, otrzymujemy wynik…”
      spotyka się z takim samym zarzutem.
      Wersja bez imiesłowowego równoważnika zdania:
      „Po podstawieniu liczby do równania otrzymuje się wynik…”
      jest bez zarzutu (oczywiście bez przecinka).
      W dyskusji o poprawności zdania:
      „Całkując równanie, przenosi się niewiadomą na drugą stronę…”
      prof. Jadacka zapytałaby, „czy przenoszenie ma miejsce w czasie całkowania”. O ile mi wiadomo, w opisie działań matematycznych nie chodzi o czas w ogóle, stąd o zasadność takiego użycia imiesłowowego równoważnika zdania czasowego proszę pytać matematyka (autora).
      Zdanie:
      „Przy całkowaniu równania przenosi się niewiadomą na drugą stronę…”
      jest gramatycznie bez zarzutu (oczywiście bez przecinka). Merytorycznie nie czuję się na siłach dyskutować, czy nie lepsza byłaby inna forma, np.:
      „Podczas całkowania…”,
      „Przy całkowaniu równania należy przenieść…”,
      „Po scałkowaniu równania należy przenieść…”,
      która usunie wątpliwości w zakresie wzajemnej korelacji czasowej całkowania i przenoszenia.

  115. Jakiś idiota z internetu

    Witam, jestem w trakcie „pisania książki” i mam problem z pewną sprawą. Jak napisać treść emailu/listu w książce? Napisać go kursywą, od nowego akapitu, z półpałzą?

    • Paweł Pomianek

      Z półpauzą to nie, chyba że jest przez kogoś głośno odczytywany, wtedy jak najbardziej. Można kursywą, można w cudzysłowie, można jakoś graficznie wyodrębnić. Można połączyć też to wszystko ze sobą. Kwestia konwencji. I po części też osoby składającej tekst przed drukiem, bo różne wydawnictwa mają różne preferencje w tych kwestiach.

  116. janusz malazdrewicz

    Dzień dobry Panie Pawle,
    czy słowo ” utrzymanie czystośći” na aleji ogrodowej w regulaminie działkowym oznacza też koszenie trawy na tej aleji? Moim zdaniem utrzymanie czystości to np.zbieranie smieci,butelek ,puszek itp a koszenie trawy to co innego. Ale zarząd domaga się tez koszenia trawy mówiąc że w słowie utrzymanie czystosci mieści się też koszenie trawy .Ja uważam że oba słowa znaczą co innego i nie mozna ich łączyć.
    Dziękuję z góry za odpowiedż w imieniu wielu działkowców mających ten sam problem.

    • Paweł Pomianek

      Panie Januszu,

      niestety nie jest to stricte problem językowy i nie jesteśmy w stanie rozstrzygnąć go tutaj 🙁 Może jest jakiś regulamin, do którego trzeba się odnieść. A może trzeba pogrzebać w przepisach prawnych. Bazując na samych znaczeniach wyrazów w polszczyźnie, nie jesteśmy w stanie tego rozstrzygnąć.

  117. Julia

    Jezeli zapisuje mysli bohatera w opowiadaniu i cale zdanie sklada sie tylko z jego mysli to ktory zapis jest poprawny:
    „Powinienem jej powiedziec”?
    czy
    „Powinienem jej powiedziec?”

      • Tomasz Marek

        A właśnie że nie:
        „Jeśli cytat funkcjonuje jako końcowa część zdania, to powinien być zamknięty kropką, umieszczoną po cudzysłowie. Przed cudzysłowem może się znaleźć pytajnik, wykrzyknik, wielokropek lub kombinacja tych znaków, ale nie zwykła kropka. A zatem:

        Powiedział: „Znasz go?”.
        Powiedział: „Uważaj!”.
        Powiedział: „No, no…”.
        Powiedział: „Wystarczy”.

        Jeśli natomiast całe samodzielne zdanie jest zamknięte w cudzysłowie, przy czym przed zamykającym cudzysłowem stoi pytajnik, wykrzyknik lub wielokropek, to po cudzysłowie kropki już nie stawiamy, np.:

        „Znasz go?”
        „Uważaj!”
        „No, no…”
        „Wystarczy”

        – Mirosław Bańko, PWN”

        • Paweł Pomianek

          W tych kwestiach są w ogóle różne szkoły. Na polonistykach na różnych uniwersytetach uczą inaczej. Ja twardo trzymam się poglądu, że cudzysłów nie jest znakiem, który może kończyć zdanie.

        • Paweł Pomianek

          Zachęcony prywatnie przez p. Tomasza Marka, dorzucam jeszcze kilka zdań, by być lepiej zrozumiany i by jednoznacznie wskazać p. Julii, że w tych kwestiach trudno wskazać jedno dogmatyczne rozwiązanie.

          Jest to wg mnie jedna z tych spraw graficznych, w których można mieć różne poglądy. Trzeba tylko stosować tę lub inną metodologię konsekwentnie. Jeśli ma Pan za sobą autorytet prof. Bańki, to wydaje mi się to nieproblematyczne. Studiując na KUL teologię i polonistykę, musiałem stosować obydwa systemy. W pismach teologicznych, w encyklikach i Piśmie Świętym konsekwentnie nie stosuje się po cudzysłowie kropki, jeśli poprzedza go pytajnik. Tak też robiono np. na polonistyce w Rzeszowie i moim znajomi spierali się zawsze o to ze mną.

          Dlaczego jestem za kropką po cudzysłowie? Właściwie tylko dlatego: cudzysłów nie powinien stać na końcu zdania. Zamknięcie go kropką jest i logiczne, i estetyczne. Parę lat temu zdziwiłem się nawet, że jest to skodyfikowane, znajdując to w jakichś regułach interpunkcyjnych w wydawnictwie PWN. Przy czym chyba w ogóle nie znałem rozróżnienia zastosowanego przez Bańkę, na które – gdyby taka była wola autora – byłbym gotów przystać. Generalnie albo ktoś powiela znak interpunkcyjny po cudzysłowie, albo nie. Ja jestem zwolennikiem powielania.

  118. Olek

    Dzień dobry,
    Proszę o informację czy zdanie: „Praca napisana pod kierunkiem dr inż. Jana Kowalskiego” jest poprawne? Mi osobiście wydaje się, że po skrócie dr powinna być kropka, ponieważ odmieniając mówimy „Praca napisana pod kierunkiem doktora inżyniera Jana Kowalskiego.

  119. Hypnox

    Czy zdanie „Rodzicu, pilnuj swoje dziecko.” jest poprawne. Moim skromnym zdaniem lepiej prezentowało by się „Rodzicu, pilnuj swojego/swego dziecka.”
    Pierwsze zdanie jakoś mnie odpycha, to jakby napisać „Kto pilnuje wasze dzieci” zamiast „Kto pilnuje waszych dzieci”.

    • Paweł Pomianek

      Cytat z Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN:

      pilnować ndk IV ktoś, rzad. coś pilnuje kogoś, czegoś (nie: kogoś, coś): Pilnuj jej (nie: ją) dobrze! Pies pilnuje domu (nie: dom). ktoś pilnuje (kogoś, coś), żeby…: Rodzice pilnują, żeby dzieci chodziły do szkoły.

      Oczywiście zgadzam się z opinią wyrażoną w powyższym komentarzu.

  120. ZMS

    Chciałam prosić o rozwianie wątpliwości dotyczącej następującej kwestii: zwrócono mi uwagę, że zdanie „nie zamierzałam atakować Twojej osoby” jest błędne, ponieważ „atakuje” łączy się z biernikiem. Nie znam konkretnej zasady rządzącej tymi kwestiami, ale intuicja podpowiada mi, że moje zdanie było poprawne – analogicznie (moim zdaniem) mówi się „chciałam zjeść rybę”, ale „nie chciałam zjeść ryby”. Kto ma tu rację i dlaczego?

    • Paweł Pomianek

      To Pani ma rację, przy wyrazach bowiem, które przy twierdzeniach rządzą biernikiem, gdy w grę wchodzą przeczenia (nie zamierzałem) – rządzą one dopełniaczem. To bardzo znana na terenie polszczyzny zasada, więc dziwię się, że ktoś zwraca uwagę komuś innemu, nie znając jej. Powiemy: „Zamierzałem atakować twoją osobę”, ale „Nie zamierzałem atakować twojej osoby”.

  121. Agnieszka

    Dzień dobry, chciałabym zapytać o poprawną wymowę słowa „magenta” – czy dopuszczalna jest wymowa /magenta/, czy też jedyną poprawną wersją jest /madżenta/? Z góry bardzo dziękuję i pozdrawiam 🙂

      • Tomasz Marek

        Od dawna dziwi mnie, dlaczego niektóre słowa polskie pochodzenia obcego (zwłaszcza nowe nabytki) są wymawiane z angielska, ba – istnieje wręcz presja na angielską wymowę. Klasykiem jest wymowa nazw organizacji handlowych „Jumbo” i „Carefour”. Większość nalega, by je wymawiać [dżambo] i [kerfuur], choć macierzyste wymowy to [humbo] i [karfur]. Nigdy nie zrozumiałem, dlaczego rozpowszechnione w Polsce słowa mamy wymawiać z obca. Wszak komputer (słowo nowsze w języku polskim od magenty) wymawiamy po polsku, a nie [kopjuter] ani [kompteur].
        Ad rem. „Magenta” jest nazwą włoską i Włosi wymawiają ją [mażęta]. Dlaczego mamy wymawiać ją z angielska [madżęta] lub francuska (tak samo)? Dlaczego to słowo, przyjęte głównie w żargonie drukarzy/grafików, w ogóle wymawiać z obca? Dla szpanu? Przecież inną nazwę koloru – „cyjan” – wymawiamy po polsku [cyjan] a nie [sajan]?
        PS. Osobiście mówię [pepśi kola], [cyjan] i [magenta].

        • Paweł Pomianek

          Potrafię to wytłumaczyć jedynie zwyczajem językowym lub tym, jaka pisownia lub wymowa się przyjęła. Duże znaczenie ma też stopień przyswojenia danej nazwy. A to zazwyczaj przebiega etapowo.

          PS. Spotkałem się nawet z wypowiadaniem nazwy [lasagne] dokładnie tak, jak się pisze.

          • Tomasz Marek

            🙂 O nazwach z restauracyjnych menu można by długo pisać. Niektóre wymagają dużych zdolności i znajomości wielu języków. Charakterystyczne jest, że Chińczycy i ogólnie kucharze wschodu nie stosują (na szczęście!) w swoich menu języków własnych (już widzę menu napisane kanji czy hán tự!) poza (i tak zniekształconymi na wzór angloeuropejski) kilkoma nazwami powszechnie znanych potraw. Nikt ich nie wymawia (przykład: „sushi” [su.ɕi]) z uwzględnieniem iloczasu i specyfiki akcentowej. I nikt o to kopii nie kruszy.

        • Tomasz Marek

          No tak! Z IPA (International Phonetic Alphabet) wynika (etutor.pl), że ma Pani rację. Jednakowoż nie wiadomo, na ile Wikipedia (źródło tej wymowy) ma być lepsza od sjp.pl. Dla porównania (forvo.com): Włosi, Katalończycy, Francuzi i Brazylijczycy wymawiają przez „ż”, Portugalczycy (ten sam język) przez „g”. Przez „dż” wymawiają Anglicy, POLACY(!?); przez „g” inni Słowianie, Niemcy, Węgrzy, Norwegowie, Chorwaci, Finowie, Szwedzi; przez „h” Hiszpanie, Holendrzy. Czyli wychodzi na to, że jesteśmy największymi snobami, bo dla języka polskiego charakterystyczna jest jednolita wymowa „g” jako [g], a jako jedyni wymawiamy to z angielska – nie wiedzieć, czemu akurat z angielska (pisałem o tym wyżej). Osobiście prowadzę wojnę z takimi tendencjami.

  122. render

    Witam

    A takie pytanie.
    Jeśli stacja benzynowa kupuje paliwo od arabów a ja kupuję paliwo od stacji benzynowej, to czy poprawnym jest mówić , że ja kupuję paliwo od arabów, finansuję ich?

    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      Nie kupuje Pan paliwa od koni chyba? A tylko konie rasy arabskiej, w skrócie „araby”, piszemy od małej litery.
      Większość surowca do produkcji polskich paliw silnikowych pochodzi z Rosji, a jego cena to najwyżej kilka procent ceny końcowej, której większość wędruje do budżetu. Zatem bliżej prawdy będzie Pan mówiąc, że kupuje paliwo od Skarbu Państwa.

  123. Leszek

    Dzień dobry,
    Ostatnio nurtuje mnie pytanie, jak odmienić czasownik „obejść” w czasie przeszłym dokonanym, niezależnie od znaczenia, czy chodzi o obchody święta czy np. o okrążenie drzewa. Przykład: Kubuś chodził wciąż koło drzewa i wąchał je w różnych miejscach. Gdy stary jesion został przez niego …………. kilka razy, niespodziewanie ruszył w stronę stawu. Co mam wpisać w miejsce kropek, gdy chcę użyć słowa obejść w formie czasu przeszłego? OBSZEDNIĘTY?

    • Paweł Pomianek

      Nasuwa się forma obejdzione, która jest regularna i nawet logiczna 😉 Tyle że nie występuje w słownikach i nie jest akceptowana. Więcej o tym poczyta Pan u naszej zaprzyjaźnionej konkurencji 😉 : tutaj.

      Jedynym rozwiązaniem jest jakoś temat… obejść i użyć innego słowa, np. okrążone.

    • Tomasz Marek

      To tak, jak z grą zespołową. Jest turniej gier zespołowych, ale jeśli organizujemy turniej, w którym zespoły zawodników będą walczyć o prymat w jednej z takich gier, np. w koszykówce, musimy powiedzieć: „turniej koszykówki”. Analogicznie będzie ze sportami halowymi, sportami zimowymi, sportami motorowodnymi, pracami ręcznymi itd.

  124. Hanna

    Dzień dobry,
    mam pytanie dotyczące liczebników oraz ich uzgodnienia z czasownikiem. Kwestia jest dość ważna, dlatego że posługuję się liczbami na co dzień i pracuję z tekstami, tworzę treści informacyjne. Ale do tego czasu nie znalazłam odpowiedzi na nurtujące pytanie:
    kiedy mamy liczebniki 2, 3, 4 korzystamy z liczby mnogiej, np. trzy dziewczyny siedzą w klasie. Jak wygląda odmiana czasownika w przypadku liczebników złożonych z 2, 3, 4 na końcu, np. 53, 64, 72? Będziemy je odmieniać w liczbie mnogiej czy pojedynczej?
    Dziękuję z góry za wyjaśnienie.
    Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek

      Odmiana będzie wyglądała następująco:
      M. pięćdziesiąt trzy dziewczyny
      D. pięćdziesięciu trzech dziewczyn
      C. pięćdziesięciu trzem dziewczynom
      B. pięćdziesiąt trzy dziewczyny
      N. z pięćdziesięcioma trzema dziewczynami
      Ms. o pięćdziesięciu trzech dziewczynach
      Czy o to Pani chodziło? Nie do końca umiem sobie wyobrazić, jaka mogłaby być rzekoma alternatywa.

    • Paweł Pomianek

      Przepraszam, miałem jakieś zaćmienie. Ale chyba nadal mam, bo nie bardzo wiem, o jaką odmianę miałoby chodzić:
      pięćdziesiąt trzy dziewczyny siedzą w klasie
      sześćdziesiąt cztery dziewczyny siedzą w klasie
      siedemdziesiąt dwie dziewczyny siedzą w klasie.
      Wydaje mi się jednak, że nie o to chodzi, bo to oczywiste.

      Odmienić się tego za bardzo nie da, bo automatycznie czasownik zamienia się w przymiotnik:
      pięćdziesięciu trzech dziewczyn siedzących w klasie (w domyśle: brakowało, nie było)
      ewent.:
      pięćdziesięciu trzech dziewczyn, które siedzą w klasie

      • Tomasz Marek

        A ja myślę, że chodzi o omawiany w Poradni PWN problem dotyczący odmiany liczebnikowej. Zwraca się tam uwagę na wyjątkowość odmiany dla liczb kończących się na: dwie, trzy i cztery przy koniugacji żeńskiej
        Pięćdziesiąt dziewczyn szyło (szyje, będzie szyło, uszyje, etc.) suknie.
        Pięćdziesiąt jeden dziewczyn szyło suknie.
        Pięćdziesiąt dwie dziewczyny szyły (szyją, będą szyły, uszyją, etc.) suknie.
        Pięćdziesiąt trzy dziewczyny szyły suknie.
        Pięćdziesiąt cztery dziewczyny szyły suknie.
        Pięćdziesiąt pięć dziewczyn szyło suknie.
        Pięćdziesiąt sześć [i dalej aż do „dziewięć”] dziewczyn szyło suknie.

        • Paweł Pomianek

          Tak, z pewnością. I mam nadzieję, że z moich ostatnich dwóch odpowiedzi – mimo mojego zaćmienia – jednoznacznie wynika, jaka jest odpowiedź na pytanie. Bardzo dziękuję za to uzupełnienie. Po prostu przy 2, 3, 4 jest liczba mnoga, co p. Hanna zawarła już w pytaniu.

    • Tomasz Marek

      Myślę, że żadni językoznawcy (mówię o tych prawdziwych) nie normatywizują terminologii branżowej, a do niej należą oba te wyrażenia. Spodziewam się, że można napotkać domorosłych znawców, którzy dowodzą wyższości „przezwajania” nad „przewijaniem”. I może przyznałby im rację… gdyby nie większa (dla elektryka) jednoznaczność terminu „przewijanie”, bowiem przez „przezwajanie” można TEŻ rozumieć zmianę TYPU uzwojenia (np. z 2P na 4P, jeśli Pan jest elektrykiem, to Pan wie, o co chodzi). „Przewijanie” zakłada zawsze odtworzenie oryginalnych uzwojeń.
      A cewki się „nawija”, a nie „uzwaja”, prawda? Więc o co cały ten ambaras?

  125. render12

    Witam

    Mam takie pytanie. Mówi się 10 lat starsza, młodsza, dlaczego rozumie się to rocznikowo?
    Skoro rok słownikowo to 12 miesięcy(więc powinno być dniami identycznie)

    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      Pytanie podobne do tych z 19 listopada 2017 i 19 września 2017, a więc i odpowiedź taka sama. Czy rzeczywiście Pan przypuszcza, że mówiąc o Jasiu urodzonym 28 grudnia 2015 i Gosi urodzonej 4 stycznia 2016, ktoś powie, że Jaś jest o rok starszy od Gosi?
      W żadnym słowniku nie znalazłem definiowania roku jako okresu dwunastu miesięcy (to byłoby nielogiczne).

  126. Leszek Stankiewicz

    Która forma zwracania się do innej osoby jest poprawna ?
    1/ Mamo, podaj proszę cukier
    czy
    2/ Czy może Mama podać mi cukier?

    • Tomasz Marek

      Pierwsza familiarna, współczesna.
      Druga oficjalna, lekko staroświecka, w niezażyłych kontaktach osób dorosłych (zięć – teściowa). Trudno sobie wyobrazić, by maluch używał formy trzecioosobowej.
      Kiedyś istniała trzecia forma, używająca 2. os. lm. (3/ Podajcie cukier, matko.), dziś jako relikt czasem jeszcze na wsi. Trzeba się zdecydować na jedną z dwóch pierwszych.

  127. Wojciech

    Uszanowanko 🙂

    Mam pytanie, która forma jest poprawna:
    – pomogłem bratu
    – pomogłem dla brata
    Gnębi mnie to już od jakiegoś czasu 😛

    • Paweł Pomianek

      Straszne są te formy pomogłem dla kogoś! 🙂 Może Pan wie, skąd to się w ogóle bierze. Czasem spotykam to nawet – z najwyższym niedowierzaniem – w redagowanych książkach. Wiem, że Szwagry tak mówią. Czy to jakiś regionalizm?…

      • Tomasz Marek

        W Wielkopolsce nie słyszałem.
        Chyba, że chodzi o coś innego:
        „Pomogłem [jej] w żniwach dla brata” tj, „ze względu na brata”. Np. brat jest chory i ktoś pomaga w żniwach znienawidzonej bratowej, ale robi to dla [ze względu na] brata.
        – Dlaczego pomagasz tej zdzirze?
        – Pomagam dla brata.

  128. paulina

    Mam poważne dylematy teraz iz pisownią i z czytaniem tych w Polsce używanych wyrazów i różnego dowcipu nawet w sprawach poważnych jak np. prasa „rze”. A w nazwie restauracji jest „krowarzywa” czy błąd czy z jakiego języka czy dwa wyrazy czy jeden jak to czytać.

      • paulina

        Z tą inteligencją to coraz częściej mam wątpliwości , bo chyba przez taki dowcipy są duże problemy językowe bo jak ma obcokrajowiec poznać język polski? Ten dowcip pozostać powinien na scenie by ośmieszać tych co nie potrafią.My też zniekształcamy teraz całkowicie obce języki i już nie wiadomo jaki jest jaki tak jak z polskim i gwarami nie ma czystego języka jedynie na dyktandzie ogólnopolskim.

        • Paweł Pomianek

          Nie sądzę, żeby komedia lub kabaret były odpowiednim miejscem do nauki języka dla obcokrajowców. W filmach amerykańskich też pojawiają się bohaterowie, którzy mówią śmiesznie. A duża część dobrych dowcipów opiera się na zabawie znaczeniami lub formami wyrazów.

  129. paulina

    Mam pytanie uczyłam się dawno temu i „człowiek” był tylko w liczbie pojedynczej a spotkałam już u osoby młodszej i wykształconej odmianę „czlowieki” czy to się zmieniło a jak tak to jak odmienia się ludzie w liczbie pojedynczej.

  130. Gacia.

    Cześć wszystkim! 🙂
    Chciałabym się dowiedzieć, czy to zdanie jest poprawne stylistycznie. Chodzi mi o brzmienie czy coś pokręciłam.
    „Razem zbudowali piękną przyjaźń, która nauczyła ich patrzeć na świat i ludzi w taki sposób, jaki dotąd nie patrzyli. „

    • Tomasz Marek

      Co najwyżej „…w taki sposób, w jaki dotąd…”. Samo zdanie piękne nie jest.
      Na „budowanie przyjaźni” znalazłem w NKJP jedno użycie, ale w sensie, że „coś buduje trwałe przyjaźnie”, a nie że ludzie budują przyjaźń. Wydaje mi się, że „budować przyjaźń” to kalka z angielskiego. W polszczyźnie przyjaźń się zawiera, cementuje, depcze, nawiązuje, ofiarowuje, okazuje; przyjaźnią się darzy, związuje; przyjaźni się dochowuje.

  131. render12

    Witam

    Określenie dawkowania leku w postaci 3 razy na dobę, dlaczego domyślnie przyjmuje się 24/3 czyli co 8 godzin?
    Przecież 3 razy na dobę to mozażyć trzy dawki na raz i następne 3 za 24 godziny i też będzie proporcja zachowana? Dlaczego domyślnie przyjmujemy jednostajny rozkład?

    • Paweł Pomianek

      Wcześnie Pan zaczął dzisiejszego sylwestra 😉 Proszę się nie gniewać za tę drobną złośliwość, ale czasami naprawdę nie wiem, jak się zabrać za odpowiadanie na Pańskie pytania.
      Ale jednak odpowiadając – też trochę półżartem – może dlatego, że korzystamy z rozumu i zakładamy, że zażycie trzech dawek po sobie mogłoby być zdrowotnie niebezpieczne? Każda wypowiedź ma miejsce w jakimś kontekście kulturowym i ten kod kulturowy pozwala ją zrozumieć. Raz jeszcze odsyłam do książek dotyczących właśnie tych kwestii. O ile dobrze kojarzę, to Noam Chomsky pisał o takich rzeczach. Mam podejrzenie, że gdyby Pan dotarł do jego książek na ten temat, mógłby Pan mieć poczucie, że ktoś w końcu myśli podobnie jak Pan 🙂

    • Paweł Pomianek

      A tak swoją drogą. Na lekach jest napisane najczęściej oprócz tego, ile razy na dobę trzeba dany lek zażyć, także jak duży musi być minimalny odstęp między dawkami. Więc nie jest dokładnie tak, jak Pan mówi. Jeden z podstawowych leków przeciwbólowych można zażyć cztery razy na dobę w odstępach minimum czterogodzinnych (to się nie sumuje z 24 godzinami). Więc konieczne jest jednak dokładne rozpisanie, np.: dwa razy na dobę, rano i wieczór.

  132. Lukasz

    Witam, mam wydaje sie proste pytanie 🙂 Dla mnie odpowiedz jest prosta ale moj znajomy twierdzi inaczej. Rozchodzi się o zwrot – „poszłem”. Twierdzi ze oglądał program TV z Prof. Miodkiem…ba twierdzi ze było to ok 15 lat temu i wtedy Prof. Miodek stwierdził ze obie formy sa poprawne i można tak mówić 🙂
    To że w danych regionach czy społecznościach tak ludzie mówia nie znaczy ze jest to poprawne. Pewnie to mial profesor na mysli ze jak si ew danym miejscu przyjeło to tak ludzie mowia.

  133. Amelia

    Dzień dobry. Chciałabym się dowiedzieć, czy w tym zdaniu należy wstawić przecinek: „Zasnęłabym z muzyką grającą w moich uszach”. Z góry dziękuję i pozdrawiam.

  134. zz

    „wpływy z ostatnich 3. m-cy ”

    Mam pytanie do wycinka wyżej. Czy traktujemy to jako wpływy załóżmy na konto we wrześniu, październiku i listopadzie, czy październiku, listopadzie i grudniu? Obecnie mam 14/12.

    Kłócę się z myślami czy traktować to w wersji pierwszej, ku drugiej bym się skłaniaj gdyby było Za ostatnie 3 miesiące.

      • Tomasz Marek

        Dylemat charakterystyczny dla Rendera i Opola. Jeśliby to był blog finansowy, odpowiedziałbym, że finanse dotyczą zawsze miesięcy bilansowo zamkniętych, a więc miesiąc bieżący uznaje się za niewidoczny.

  135. Agnieszka

    Dzień dobry,

    chciałabym zapytać Państwa, jak powinny wyglądać poprawne warianty interpunkcyjne w trzech poniższych zdaniach:
    1) Anna nigdy go nie lubiła, ale gdy pomimo złych intencji Magdy mu pomogła, czuła się dobrze.
    2) Chciała zamilknąć, choć gdy wbrew woli matki śpiewała, odczuwała satysfakcję.
    3) Nie chciałam już więcej pić, ale mocno pijana sięgnęłam po kolejny kieliszek.
    4) Bardzo go kochała, ale z miną obrażonej księżniczki wyszła z klubu.

    Mam na myśli drugą część powyższych zdań – fragmenty, gdzie stykają się dwa spójniki lub spójnik i imiesłów. Przykładowo w pierwszym zdaniu człon „pomimo złych intencji Magdy” wydaje się mieć charakter wtrącenia, zgodnie z zasadami słownikowymi nie oddzielamy jednak spójników. Z kolei w zdaniu drugim „Choć gdy” łączy się składniowo ze „śpiewała”, czy oznacza to, że fragment zaczynający się od „wbrew” mamy potraktować jak wtrącenie?
    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      Istnieje reguła cofania przecinka przed spójniki zestawione nieakcentowane. W Pani przykładach można doszukiwać się wtrąceń, jednak wtrącenie charakteryzuje się tym, że jego wykreślenie nie zaburza konstrukcji gramatycznej. Zatem MOŻNA uznać za wtrącenia: „pomimo złych intencji Magdy” i „wbrew woli matki”. Wtedy pozostałoby: „Anna nigdy go nie lubiła, ale gdy mu pomogła, czuła się dobrze” i „Chciała zamilknąć, choć gdy śpiewała, odczuwała satysfakcję”. Nie ma to jednak wpływu na przecinek między spójnikami zestawionymi „ale gdy” i „choć gdy”.
      Interpunkcja w zaproponowanych wersjach zdań jest poprawna.

  136. Łukasz

    Dzień dobry,
    Jedna ze stacji radiowych reklamuje się hasłem: „Słuchaj nas w internecie, na smartfonie i w tablecie”. Czy przyimki są w tym zdaniu użyte prawidłowo?

    • Paweł Pomianek

      Użycie przyimków w stosunku do smartfona (czy może smartfonu) i tabletu dopiero się kształtują. Niemniej, ich zróżnicowanie – na smartfonie, ale w tablecie – trochę dziwi. Może autorzy tego hasła umieliby jakoś to wyjaśnić?

      • Tomasz Marek

        „W internecie” prawidłowo, tak jak „w eterze”, „w sieci”; w tym samym znaczeniu „w radio”, „w telewizji”, gdzie rzeczowniki te występują w roli mediów, nośników informacji, a nie urządzeń.
        W NKJP jest przykład „słuchać na walkmanie”, ale chodzi o dźwięk utrwalony „na nośniku”, więc można uznać to za elipsę. W przypadkach z reklamy nie ma mowy o dźwięku utrwalonym. Żargonowo stosuje się „słuchać czegoś na słuchawkach”, rzadziej „… na głośnikach”, gdy urządzenia te są końcówką toru dźwięku (podobnie kolejarze mówią: „pociąg jedzie na Szczecin”, co jest prawdopodobnie kalką niemiecką). Można „słyszeć coś w…”, ale nigdy „słuchać w…”, jeśli się ma na myśli urządzenie pośredniczące w przekazie dźwięku. Podobnie będzie z oglądaniem: można oglądać na smartfonie i na tablecie (czyli na ekranie, tak jak na radarze), ale nie protestowałbym przeciwko oglądaniu w tablecie ani w smartfonie, bo przyjęło się „oglądanie w telewizorze”, a nie tylko „w telewizji”. Oglądanie w kinie to inna bajka – tu jesteśmy wewnątrz sali zwanej kinem.
        Reasumując, najmniej do mnie przemawia „słuchanie w tablecie”.

    • Paweł Pomianek

      Życzymy Ci, Krysiu.
      Wyłącznie z zaimkiem w tej formie! Proszę zwrócić uwagę, że w tekście były jeszcze inne błędy (literowy i interpunkcyjny).

  137. render12

    Witam

    Jak rozumieć określenie godziny jako np. za dziesięć 10:00 jeśli minuta, w której to mówię już trwa, od której chwili czasu to liczyć od momentu mówienia? Czyli mówię nieprawdę bo jest mniej niż 10 minut do godziny?
    Czy jest gdzieś to ustalone napisane, że można mówić w ten sposób mimo, że brakuje mniej czasu? Chyba, że czas liczymy, traktujemy od czasu jak minuta trwająca się rozpoczęła? render12=opol

    • render12

      Albo w pół do to dokładnie 30 minut a wcale nie ma dokładnie 30 minut, mówiąc tak może już być ileś sekund po 30 minutach?
      Widzę, że nikt się nie kwapi do odpowiedzi

      • Tomasz Marek

        Przeciwnie – zapewne p. Pomianek jak i ja uznał, że odpowiedź została już Panu (pod nickiem „opol”) udzielona 15 września o 23:23.
        Bo znowu zależy to od języka, czyli od osoby wypowiadającej się i jej odczucia miary i dokładności pomiaru. I nie jest to temat, którym zajmują się poloniści. A kto? Nie wiem – może matematycy, może socjolodzy, behawioryści, kulturoznawcy – niech Pan pyta.
        Jedyną sugestią, na którą mnie stać, będzie wzmianka o sposobie wyrażania miary w technice. Tu dokładność miary MA BYĆ podana explicite i regulują to normy. Jeśli nie jest ona podana, wśród inżynierów i wykonawców istnieje domniemanie, że dokładność odtworzenia miary równa się połowie użytego rzędu jednostki. Zatem żądanie ucięcia pół metra (0,5 m) listwy oznacza, że otrzymamy kawałek o długości zawartej w przedziale od ponad 0,45 do mniej niż 0,65 m. Skąd 0,45 i 0,65? Wynika to z zaokrąglenia (0,44 zaokrągla się do 0,4, a 0,4 to nie 0,5). Natomiast listwa o długości 50 cm oznacza w efekcie listwę dłuższą niż 49,5 cm, ale krótszą niż 50,5. Jak widać 0,5 m niekoniecznie jest tym samym co 50 cm.
        Zatem jako inżynier oczekiwałbym, że umawiając się na spotkanie „za pół godziny” zostanę uznany za punktualnego, jeśli przyjdę po 24 minutach, ale przed upływem 36 minuty od tej deklaracji.
        Nawyki, oceny i przyzwyczajenia innych mogą się różnić od nawyków inżyniera, co należy wziąć pod uwagę. Przysłowiowy jest np. „akademicki kwadrans” – rozpowszechniony na uczelniach sposób pojmowania punktualności.

      • Paweł Pomianek

        Jeśli już jesteśmy przy tej luźnej refleksji pozajęzykowej, to ja np. bardzo nie lubię, gdy ktoś przychodzi 5 minut przed czasem (bo jestem jeszcze zupełnie lub częściowo niegotowy), a nie przeszkadza mi, jeśli spóźni się 20 minut 🙂 Ale to, jak Pan mówi, bardzo indywidualne.

        I – jak już zwrócił uwagę przedmówca – to, o co Pan pyta (już nie po raz pierwszy) – tu zwracam się już do Pana Rendera/Opola – to nie są kwestie dotyczące języka. Niech Pan spróbuje o nich podyskutować na jakimkolwiek innym portalu językoznawczym. Jestem przekonany, że nikt nie podejmie dyskusji.

        • render12

          Dziękuję za opinię.
          Wydawało mi się, że jednak jest gdzieś ustalony pewien schemat, sposób rozumowania określenia czasu w postaci np. za dwie 10 a nie indywidualnego odczucia.

          Pozdrawiam

  138. Grzesiek

    Witam, chciałem zapytać jaką częścią mowy są wyrazu typu „Chodźta”, „Obejrzyjta”, Idźta”, są to czasowniki, czy też może wykrzykniki ?

  139. Marta

    Witam,
    Która forma zdania jest poprawna?
    1. Beneficjent uczestniczył w szkoleniu lub korzystał z doradztwa, realizowanych przez (…)
    czy
    2. Beneficjent uczestniczył w szkoleniu lub korzystał z doradztwa, realizowanego przez (…)
    Obie formy wsparcia są realizowane przez jeden podmiot.

    • Tomasz Marek

      „imiesłowowy równoważnik zdania «równoważnik zdania zawierający imiesłów nieodmienny»” [SJP PWN.
      Zatem człon zaczynający się od słowa „realizowanych/-ego” nie tworzy zdania ani jego równoważnika, a więc przecinek przed tym słowem jest zbędny. Czyli – żadne z tych zdań nie jest poprawne, jeśli imiesłów przymiotnikowy przeszły bierny „realizowany” ma dotyczyć zarówno szkolenia, jak i doradztwa. Drugi z wymienionych wariantów po wykreśleniu przecinka jest poprawny, ale „realizowanego” dotyczy tylko „doradztwa”.

  140. Monika Siembida

    Dzień dobry, zastanawia mnie biernik liczby mnogiej słowa chłopaki. W liczbie pojedynczej mamy słowo chłopak, natomiast w liczbie mnogiej mianownik ma dwie formy chłopaki i chłopacy, z tym, że pierwsza jest niemęskoosobowa. I o ile w przypadku formy osobowej sytuacja jest jasna, biernik i dopełniacz będą synkretyczne, „lubię chłopaków, którzy” i „nie lubię chłopaków, którzy”, to w przypadku formy niemęskoosobowej byłoby „to są chłopaki” i „lubię chłopaki, które”. Czy w ogóle coś takiego funkcjonuje?

    • Tomasz Marek

      Synonimy i antonimy bywają bardziej i mniej dosłowne. Przykładowo dla „bezdomnego” znalazłem w jednym ze słowników antonim dosłowny „niebezdomny”, ale nie podoba mi się on, głównie z racji podwójnego przeczenia. Słowa „domny” nie ma. Synonimy istnieją jednak opisowe i rozbudowane, dla „bezdomnego” znalazłem np. „człowiek bez dachu nad głową”, czyli (upraszczając) „bezdachowiec”. Antonimem byłby wobec tego… „dachowiec”. Już Pani widzi, że takie rozumowanie zaprowadziło nas do kabaretu.
      Istnieje jeszcze trzeci rodzaj antonimów, oparty na odwróconym sensie, przeciwieństwie, a nie na zaprzeczonej postaci wyrażenia. Są to tzw. konwersje. Dla pociągów osobowych przeciwieństwem są pociągi pośpieszne; dla nieba – piekło, dla anioła – szatan itp. Idąc tym tropem, wobec „bezdomnego” przeciwieństwem będą: „mieszkaniec”, „domownik”, „najemca mieszkania”, właściciel domu” itp. Wg innego słownika, w tym ujęciu antonimami „bezdomnego” mogą być nawet: „bogacz”, „krezus”, „milioner”.

  141. Magda

    Witam serdecznie!

    Dziś chciałam zapytać o apostrof w zapisie roku.
    W „Edycji tekstów” Wolańskiego znalazłam zasadę, że można zastąpić apostrofem tysiące i setki, np. Barcelona ’92, Grudzień ’70, pod warunkiem, że mamy na myśli bieżący wiek.
    A przecież książka pochodzi z 2008 roku, więc przykłady odnoszą się do wieku minionego 🙁
    Czy to znaczy, że wiek XX, jako stosunkowo świeża przeszłość, ma uprzywilejowaną pozycje?
    Tylko pytanie jak zinterpretować w takim wypadku np. zapis Grudzień ’17 (1917 czy 2017)?
    A może zasada powinna brzmieć, że apostrof może się odnosić do ostatnich stu lat, niezależnie od tego, czy formalnie jest to ten sam wiek?

    • Tomasz Marek

      Wydaje się, że zapis roku z apostrofem [apostrof w tym przypadku jest „znakiem elizji (opuszczenia), charakterystycznym dla obcych ortografii, por. angielskie rock’n’roll (zamiast rock and roll) czy francuskie l’esprit (zamiast le esprit) – Wolański”], ograniczony jest do nazw jednoznacznie się kojarzących wydarzeń. O ile zatem „Grudzień ’70” i „Marzec ’68” są poprawne (duża litera w wyrazach „Grudzień” i „Marzec” oznacza nazwę własną pewnych wydarzeń), to zapis „listopad ’81’ żadnych skojarzeń nie wywołuje i jest niejasny, a więc (moim zdaniem) niepoprawny. Podobnie „Październik ’56” i „Warszawska Jesień ’65” są poprawne, a „styczeń ’45” może się pojawić ew. w jakiejś monografii historycznej o II Wojnie Światowej, a „jesień ’17” będzie zrozumiała w komentarzu o trendzie w modzie, ale bez kontekstu – nie. O stosowalności takiego znaku elizji decyduje zrozumiałość, często wzmocniona konwencją (np. nazwa festiwalu), a nie sztywno pojmowany zakres.

  142. Ewa

    Witam. Piszę tutaj ponownie, ponieważ mam kolejny problem. Nie znalazłam nigdzie takiego tematu, bo musiałabym pewnie przekopać się przez setki stron, więc jeśli takowy istnieje, proszę o odesłanie mnie do niego, a jeśli nie, proszę o wytłumaczenie, jaka jest różnica pomiędzy „ów”, „owe”, „owych”. Czy wszystkie te formy są poprawne i której z tych form powinno się używać w konkretnych sytuacjach? Np.:

    „Zostało zaledwie dwie godziny do ślubu. To za mało nawet na to, żeby wymyślić jakąkolwiek wymówkę, która byłaby w stanie odwlec ów wydarzenie.”

    „Wściekła chwyciła do rąk poduszkę i zaczęła nią brutalnie uderzać o ramę łóżka, zupełnie jakby wpadła w jakiś bliżej nieopisany rodzaj amoku, po czym z całej siły cisnęła ów poduszką w drzwi.”

    „Pocałowała go, a on odwzajemnił ów pieszczotę.”

    Wszędzie powinno być „ów” czy inna forma? I jak to odróżnić? Bardzo proszę o w miarę szybką odpowiedź. Będę wdzięczna.

    PS. Może jakaś inna propozycja, która zastąpi „ów”, a nie zmieni sensu zdania? Choć chodzi mi bardziej o poprawne zastosowanie „ów”, „owy”, „owych”.

    • Paweł Pomianek

      Odpowiedź na to pytanie jest w rzeczywistości bardzo prosta. Wszystko zależy od rodzaju danego wyrazu. Najprościej może sobie to Pani zobrazować w następujący sposób:
      – tam, gdzie stałby ten będzie stał ów (por. powiedzenie ten i ów),
      – tam, gdzie toowo (por. powiedzenie to i owo), np. to i owo wydarzenie,
      – tam, gdzie taowa, np. owa poduszka, ową poduszką; owa pieszczota, ową pieszczotę,
      – tam, gdzie ciowi,
      – tam, gdzie teowe.

      Wyrazy ów, owa, owo można w wielu kontekstach zastępować właśnie zaimkami: ten, ta, to. W niektórych kontekstach owa w ogóle słabo pasuje, np. o wiele lepiej byłoby napisać: Pocałowała go, a on odwzajemnił pieszczotę; lub jeszcze lepiej po prostu: Pocałowała go, a on odwzajemnił pieszczotę.

  143. Gosia

    Bardzo często spotykam się ze sformułowaniami: „kupiłem samochód w gazie/w metaliku/w dieslu” ale również „tę sukienkę oferujemy w granacie i w czerni”.
    Czy oba sposoby użycia rzeczowników w takiej formie są poprawne?

    • Tomasz Marek

      Z pewnością żadne z cytowanych zastosowań „w [czym]” nie jest dopuszczalne w standardowej polszczyźnie, o starannej nie mówiąc. O ile „bluzka w czerni” dałaby się jeszcze jakoś usprawiedliwić (uproszczenie „w kolorze czarnym” lub nawiązanie do czarnej aury), to wyrażenia „w dieslu”, „w gazie” są już żargonowe. Język literacki zna wyrażenia „cała w bieli”, „przyszła w czerni”, ale dotyczą one wyłącznie koloru stroju osób i mają źródło stosowania „w otoczeniu kolorem” czy aurą. W otoczeniu aurą mieszczą się również użycia „w smutku”, „w szczęściu”, „w szale”… Inne literackie zastosowania „w [czymś]” dotyczą prostych opisów, gdy ktoś/coś znajduje się wewnątrz czegoś (zawiera się w czymś) lub jest otoczone czymś ( w domu, we mgle, w gatunku). Nie można być wewnątrz diesla, metaliku; a bluzka nie może być otoczona kolorem ani być wewnątrz koloru.
      Gwarowe frazy przez Panią przytoczone mają źródło w opuszczeniu słowa uogólniającego (kolor, wersja, odmiana, gatunek itp), które umożliwiałoby zastosowanie przyimka „w” : „w wersji z silnikiem diesla”, „w odmianie metalic” itp.. „W granacie” to są pestki lub TNT, a suknia może być ew. „w kolorze granatowym”, a najlepiej, żeby była granatowa.

  144. opol

    Witam

    Skąd wiadomo, że jednostkę pisze się po liczbie a nie przed liczbą. Czy to ma znaczenie przy interpretacji?(dwa jabłka(jabłko jako jednostka), a nie jabłko dwujkę)?

  145. Ewa

    Witam. Które zdanie brzmi poprawnie?

    „Opowiedział jej o tym jak grał w zespole rockowym i został z niego wyrzucony za pomylenie melodii podczas pierwszego debiutanckiego występu.”

    czy

    „Opowiedział jej o tym jak grał w zespole rockowym i został z niego wyrzuconym za pomylenie melodii podczas pierwszego debiutanckiego występu.” ?

    Ogólnie chodzi mi o jedno słowo pomiędzy, a mianowicie „wyrzucony” czy „wyrzuconym”?

    Byłabym wdzięczna za odpowiedź 😉

  146. Patrycja

    Moje pytanie dotyczy różnic między użyciem cudzysłowu i kursywy. Czy te formy wyodrębnienia pełnią dokładnie te same funkcje? Czy pisząc pracę powinnam zdecydować się na jedną formę wyodrębniania w przypadku wszystkich cytatów, tytułów, wyrazów obcych stylistycznie, definicji itp.? Czy może powinnam w przypadku cytatów używać np. cudzysłowu, a w przypadku definicji oraz wyrazów obcych stylistycznie używać kursywy?

    Z góry dziękuję za odpowiedź.

    • Paweł Pomianek

      Och, wie Pani, jaki to szeroki temat?! 🙂 Rozumiem, że oczekuje Pani tutaj takiej maksymalnie skrótowej i prostej (w sensie możliwie jednoznacznej) odpowiedzi?

      • Patrycja

        Tak, byłabym bardzo wdzięczna. Od dłuższego czasu zastanawiam się nad tym problemem, ale czuję się coraz bardziej zagubiona.

        Proszę również o podpowiedź, czy istnieje gdzieś jakieś szersze opracowanie tego tematu, bo jak dotychczas nie trafiłam na satysfakcjonujące porównanie kursywy oraz cudzysłowu i do końca nie wiem, czym się kierować dokonując wyboru między nimi.

        Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek

      W skrócie: obydwa te wyróżnienia pełnią podobne funkcje, często mogą być zastępowane. Zaleca się jednak:
      – cudzysłów lub cudzysłów + kursywę w przypadku cytatów;
      – kursywę dla tytułów dzieł;
      – tylko kursywę wolno stosować w przypadku wyrazów cytatów (makaronizmów); można też pisać je (mniej starannie) pismem prostym.

      Nie do końca rozumiem, co rozumie Pani pod pojęciem definicji. Jeśli są one przytaczane, to traktuje się je zwyczajnie, jak cytaty. Ważne jest, by na kartach całego dzieła zachować konsekwencję.

      • Tomasz Marek

        Czy miał Pan na myśli „TYLKO […] wolno stosować…”, czy „TYLKO kursywę…” w znaczeniu „samą kursywę”?
        SJP PWN jako oznacznik definicji stosuje „« » „, który „służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach)”.
        Dużo mądrych wskazówek jest w SJP PWN pod hasłem 98. „cudzysłów” oraz na stronie „typografia.info”.

        • Paweł Pomianek

          Chodziło mi o to, że w przypadku makaronizmów nie stosuje się cudzysłowu, a tylko kursywę, więc akurat w tym wypadku sprawa jest jasna. Za dwuznaczność przepraszam.

  147. Render

    Jak jest logicznie i poprawnie mówić językowo nigdy nie za wiele, czy nigdy za wiele zdrowia. Bo to nie są te same zdania. Nigdy za wiele mówi by za wiele nie było? Nigdy nie czyli zawsze nie za wiele?
    Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek

      W polszczyźnie mówimy poprawnie nigdy za wiele i oznacza to właśnie, że nigdy nie jest za wiele (podwójne przeczenie nie zmienia znaczenia). Tak jak nigdy dość! znaczy, że nigdy nie jest dość.

      • render

        Witam

        Nie zgadzam się z Panem. Mi się wydaje, że zaimki negatywne takie jak nigdy z reguły w języku polskim wymagają zaprzeczenia nie. Tak też znalazłem na poradni pwn. Nie nigdy dość, ale nigdy nie dość.

        • Paweł Pomianek

          Wolno Panu nie zgadzać się ze mną. Wolno też Panu przeczyć faktom. Znalazłem artykuł, na który Pan się powołuje. Zgadza się, że zdanie z przeczeniem nie jest bardziej staranne. Ale znalazłem też taki, również prof. Bańki (link tutaj):

          Dzień dobry, jak powinno się powiedzieć: „Ostrożności nigdy za wiele” czy może „Ostrożności nigdy nie za wiele”? Dziękuję i pozdrawiam.

          Oba zdania (właściwie równoważniki zdań) są skróconą wersją zdania pełnego: „Ostrożności nigdy nie jest za wiele”. Różnią się tym, co w nich pominięto bez uszczerbku dla zrozumiałości wypowiedzi. W pierwszym pominięto więcej, w drugim mniej. Poza tym oba są równoważne i jednakowo poprawne.

          • rende

            Tzw. zaimki negatywne, do których należy zaimek nigdy, w zasadzie wymagają w języku polskim negacji czasownika, por. „Nigdy nie miał czasu”, a nie „Nigdy miał czas”. W związku z tym należy wybrać konstrukcję nigdy nie za dużo (np. ostrożności).
            Do negatywnych należą też zaimki nikt, nic, nigdzie, znikąd, donikąd, żaden, por. „Nikt nie przyjdzie”, „Nic się nie stało”, „Nigdzie nie byłem” itd. Sytuacje, w których zaimek negatywny nie wymaga negacji czasownika, staraliśmy się opisać w Innym słowniku języka polskiego PWN (dostępnym obecnie na CD jako Multimedialny słownik szkolny języka polskiego, a w uproszczonej wersji w dwóch tomach jako Wielki słownik ucznia). Słownik nie podaje przykładu użycia zaimka nigdy bez negacji, ale przykładowe zdania podane przy innych zaimkach negatywnych mogą posłużyć jako model. W słowniku znajdujemy np. zdanie „Nikt inny, tylko właśnie Goethe był jego duchowym nauczycielem”, na którego podstawie, przez analogię, można utworzyć przykład: „Nigdy więcej, tylko tego wieczoru myślał o zaimkach”. Widać jednak, że w obu zdaniach negacja jest obecna, tyle że nie wyrażona w strukturze (jak niektórzy dodają dla ścisłości – powierzchniowosyntaktycznej) zdania.
            Mirosław Bańko, PWN

      • Tomasz Marek

        Nieobecność przeczenia po „nikt”, „nigdy” itp. zaimkach negatywnych tchnie staropolszczyzną, gdzie z reguły występowała w równoważnikach zdań: „Nikt/nic nad Boga”, „nikt jak Bóg”, „nigdy przede mną”, „Jan był Aniołem w ciele, nikt nad niego czystszy, wsydliwszy, pokornieyszy, nikt …[i dalej do końca zdania tego dzieła z 1780 r. o Janie Kantym nie ma partykuły „nie”]. Z NKJP wynika wyraźnie, że ta forma stylistyczna wyszła z użycia i myślę, że we współczesnej polszczyźnie jest obecna tylko w ustalonych zwrotach, jak przywołany: [czegoś] nigdy za wiele.
        Opis z „Odysei” o Polifemie, „którego Nikt oślepił” zawsze brzmiała cudacznie i przez nieuniknioną nieobecność „nie” w tłumaczeniu na polski sprawiała, że jako chłopak nie rozumiałem, jak można było nie rozumieć, że „Nikt” w tej wypowiedzi jest imieniem, a nie zaimkiem.

  148. ika

    Dzień dobry,
    Mam dwa zapytania:
    1. Czy w zdaniu :” W Wielkopolsce znajdują się prawietysiącletnie dęby w pięknym parku w Rogalinie koło Poznania” powinien być postawiony przecinek po wyrazie dęby?, zgodnie z zasadą rozdzielania okoliczników jednorodnych(miejsca) Nie byłoby wątpliwości, gdyby zdanie miało konstrukcję: Prawietysiacletnie dęby znajdują się w Wielkopolsce, w pięknym parku w Rogalinie koło Poznania.
    2. Czy poprawny jest zapis małą literą”w lasach garwolińskich” w zdaniu: ” W Puszczy Kampinowskiej, w lasach garwolińskich, w Lasku Bielańskim rosną stare dęby”. Opcjonalnie, jak należałoby zapisać, wielką czy małą literą gdyby odpowiednio użyć zamiast garwolińskich np. w Lasach Parczewskich, w Lasach Siekierzyńskich, w Lesie Turyńskim, Mazurskim czy Taborskim. Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek

      Z jakiego powodu zadała Pani po kilku godzinach dokładnie to samo pytanie? To pierwsze (obie wersje wydają mi się identyczne) pozwalam sobie dla porządku skasować.

    • Paweł Pomianek

      Ad 1
      Wie Pani co? Ja tutaj nie widzę za bardzo jednorodnych okoliczników, tylko właśnie podrzędność, doprecyzowanie. Moje pierwsze skojarzenie z większym tekstem na Językowych Dylematach to zdecydowanie z tym: „W Wilnie w tym domu mieszkała s. Faustyna”. Czy potrzebny tu przecinek?. Odsyłam do tego wpisu, bo myślę, że pomaga on zrozumieć, kiedy w podobnych sytuacjach przecinek postawimy, a kiedy nie.

      Z tym że tutaj sytuacja jest odwrotna i przecinek jest potrzebny. Przyznam przy tym, że mnie ten szyk nie przekonuje. Dla mnie naturalny jest albo taki szyk, jaki Pani przedstawiła w tym zdaniu bez wątpliwości, albo następujący: W Wielkopolsce, w pięknym parku w Rogalinie koło Poznania, znajdują się prawietysiącletnie dęby. Przy czym każde z tych zdań mówi co innego i logicznie pasuje do innego kontekstu. Zdanie, o które Pani pyta, ma sens jedynie przy wymowie następującej: W Wielkopolsce znajdują się prawietysiącletnie dęby. Konkretnie można je znaleźć w pięknym parku w Rogalinie koło Poznania. Biorąc pod uwagę to znaczenie, przecinek wydaje mi się niezbędny.

    • Paweł Pomianek

      Ad 2
      Pani Iko, szczerze mówiąc, nie mam pojęcia, jaki jest status lasów garwolińskich. Google podpowiada zapis wielką literą, ale nie widzę żadnych wypowiedzi na ten temat na sjp.pwn.pl. Dlaczego zaproponowała Pani zapis małą literą. Musi mnie Pani oświecić geograficznie, bym mógł na to pytanie zasadnie odpowiedzieć 🙂
      Dodam przy okazji, że piszemy Puszcza Kampinoska, nie Kampinowska.

      • Tomasz Marek

        W sprawie lasów garwolińskich: Google niezupełnie podpowiada wielkie litery. Jedynie internetowa „Encyklopedia leśna” podpisana przez Romana Zielonego (pseudonim?) i niepodpisana propagandowa publikacja internetowa Starostwa Powiatowego używa wielkich liter, przy czym ta pierwsza stosuje nazwę Lasy Otwocko-Garwolińskie. Inne, jak biuletyny regionalne i książka (drukowana) Lechosława Hertza „Wilga i lasy garwolińskie”, używają małych liter. Na stronie Lasów Państwowych brak nazwy geograficznej „Lasy Garwolińskie” pisanej od dużych liter. Polecam telefon do Nadleśnictwa Garwolin; gdy dzwoniłem, nikt już nie odbierał; zapewne z powodu późnej pory.

  149. Sabina

    Witam. Mam pytanie.

    „– Nie możesz tu być. Musisz stąd iść – prosiła, chociaż brzmiało to bardziej jak rozkaz.
    – Kto tak powiedział? – droczył się z nią.
    – Ja tak mówię.”

    Czy w tym wypadku „droczył” powinno być z dużej litery czy z małej? Chodzi mi o to, czy można do zaliczyć do formy mówienia czy już do czynności?

  150. render12

    Witam

    Chciałem zapytać o słowo ważyć. Mówi się ważę 2 kg a jak wiadomo waga to siła wyrażona w innej jednostce. Czy jest gdzieś oficjalne przyjęte, zapisane, że w ogólnym języku waga to masa?

    Pozdrawiam

    • Tomasz Marek

      „Waga” w znaczeniu 2 SJP PWN to «ciężar czegoś, mierzony takim przyrządem». W uproszczeniu można powiedzieć, że w warunkach grawitacji ziemskiej waga=ciężar („ciężar” w znaczeniu 1 SJP PWN) jako siła przyciągania danego ciała ma wartość tożsamą z masą ciała.
      PS Czy „render12” to „render” i „opol”?

  151. Grzesiek

    Witam, ostatnimi czasy zachodze w głowę jaką częścią mowy jest słowo „lepiej” w zdaniu
    „Lepiej stąd pójde”. Nie może być to chyba przysłówek, bo nie oznacza on, że ktoś pójdzie „lepiej” w znaczeniu „dobrze”, jeżeli mógłbym uzyskać odpowieć na to pytanie, to byłbym bardzo wdzięczny.

    • Paweł Pomianek

      Czymże jest, Panie Grześku, odpowieć ;-)?

      A przechodząc do meritum. W słowniku języka polskiego PWN lepiej ma też drugie znaczenie, potoczne, ‚raczej’ (zob. tutaj). Tymczasem Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN kwalifikuje raczej następująco:

      spójnik łączący współrzędne zdania lub części zdań o charakterze przeciwstawnym: Ja poczekam, ty raczej idź, bo spóźnisz się do szkoły.

  152. render

    Witam
    Powiedzenie za jeden dzień jeśli dzień już trwa jak rozumieć?
    Od chwili mówienia 24 godziny czy od chwili jak zaczął się ten dzień(od godziny 0:0)?
    Słownik mówi, że przyimek za oznacza czas od chwili mówienia. Więc liczyć cały dzień jeśli już trwa jest niepoprawne? Skąd wiadomo jak to jest, czy jest to ustalone?

    Również określenie za tydzień jeśli już tydzień trwa jak rozumieć w powyższym kontekście? Czy może oznaczać za tygodniem trwającym a nie siedem dni od chwili mówienia. Jeśli od chwili mówienia to, od której chwili liczyć 7 x 24 h?

    • Paweł Pomianek

      Język to tylko narzędzie, które służy właśnie temu, by ludzie rozumieli, o co im chodzi. Używa się w tym języku określeń bywających skrótami myślowymi, które są dopuszczalne, gdy wszyscy je rozumieją. Podobnie jest z takimi określeniami, używanymi często li tylko potocznie. Dobrze jest, jeśli dalszy kontekst to wyjaśnia. Określenie za tydzień dla mnie oznacza ten sam dzień (np. dziś wtorek) następnego tygodnia.

      Biorąc pod uwagę to, o co Pan pyta (pod jednym i drugim nickiem), wydaje mi się, że byłoby dobrze, gdyby sięgnął Pan po jakieś opracowania z teorii języka sięgające do samych podstaw tego, po co język powstał, na jakiej zasadzie przebiega komunikacja w języku, czym jest komunikat itd. Sądzę, że to by Pana zainteresowało.

      • rednder

        Witam

        Dzięki za pomoc.
        Proszę o ustosunkowanie się do słownikowego znaczenia od chwili mówienia, jako za tydzień?
        Czy za tydzień w takim razie, jesli słownik mówi od chwili mówienia może oznaczać za tygodniem który już trwa jako jeden, lub poprosyu za jeden tydzień , za dwa tygodnie, kalędażowo.
        Czy jeśli słownik coś nie „ogarnia” to jest to poprawne, formalnie?

        Pozdrawiam

        • Paweł Pomianek

          Za tydzień od chwili mówienia (napisania) tego, co teraz werbalizuję, to będzie piątek 10 listopada przed godziną dziewiętnastą. Zresztą, generalnie po prostu w piątek 10 listopada.

          • render

            A za dwa tygodnie?
            Nie może oznaczać po prostu samego tygodnia, po następnym, nieważne, który dzień?

            Podobnie mówi się w sylwester, dla żartu, do zobaczenia za rok a wcale nie mamy na myśli 365 dni.

            • Paweł Pomianek

              Czasem może oznaczać. Wszystko zależy od kontekstu. Dwie osoby, które rozmawiają, zapewne dobrze się w tej kwestii rozumie. A jeśli nie, to ta, która dokładnie nie rozumie, zaraz się dopyta, co konkretnie ma na myśli tamta.

              • Tomasz Marek

                Zgłaszam zdanie odrębne. Stojąc na gruncie języka polskiego, „za dwa tygodnie” oznacza ‚za około 14 dni’. Jeżeli jakaś grupa ludzi dobrze się rozumie, posługując się (własnym) żargonem, to ja do tego nic nie mam, ale zrównywanie żargonu bądź gwary czy wręcz szyfru słownego z językiem polskim uważam za nieuprawnione. Przy takim podejściu mielibyśmy różne „języki polskie” i Pan przy wydawaniu swoich poprawnościowych opinii musiałby określać, której wersji każda z nich dotyczy.

              • Paweł Pomianek

                Więc uściślę. Wytłumaczenie za dwa tygodnie jako za około czternaście dni jest znakomite. A o który konkretnie dzień chodzi, rozmówcy już się dogadają. Mimo wszystko poprawność językowa nie jest matematyką.

              • render

                I ta odpowiedź mi się podobała.
                Do czasu, aż Pan Tomasz wbił mi ćwieka. Dziwne jest to dla mnie, jeśli mówi się np. za jeden dzień kiedy dzień już trwa w kontekście następnego dnia, mówi się za tydzień mimo, iż nie ma 7 dni, mówi się za rok mimo, iż nie ma 365 dni.
                Jak to do jasnej jest?

              • Paweł Pomianek

                Z czym konkretnie ma Pan większy problem:
                – z tym, że za tydzień oznacza za 7 dni;
                – z tym, że za dwa tygodnie oznacza za około 14 dni?
                Bo rozumiem, że problemem jest także ten brak równoległości.

              • render

                Witam

                Generalnie chodzi mi o to czy za tydzień można powiedzieć jako za tydzień trwający mimo braku całych 7 dni.
                Za dzień mimo braku 24 godzin jako za trwający dzień do godziny 24. Za rok jako za niecały rok, kalendarzowo za rok kalendarzowy trwający?

              • render

                Aha poza tym wydaje mi się, że kontekst nie jest w opozycji z j.polskim. Czy jest konkretne rozumowanie dnia jako za 24 godziny od chwili mówienia a czy za dzień kalendarzowy, kontekstowo?

              • Paweł Pomianek

                Pytanie (podobnie jak większość innych przez Pana zadanych) zdaje się przekraczać kompetencje językoznawców (abstrahując już od tego, na ile uczestników tej dyskusji można tak nazwać). Może warto o to zapytać filozofów lub profesorów specjalizujących się w logice.

              • Opol

                Więc, za jeden dzień należy rozumieć za 24 h czy też można jako za jeden dzień kalędarzowy mimo, iż dzień już trwa? Licząc od momętu kiedy dzień się rozpoczął. Pozdrawiam

              • Opol

                Sam sobie odpowiem :
                Za tydzień oznacza za 7 dni od chwili mówienia. Pytanie jest od jakiej chwili rozmówca chce to liczyć, a to załatwia kontekst podobnie za dzień, za rok itd. Tak uważam a jeśli coś nie jest poprawne to proszę o zdanie.