Jak zapisywać zwroty, w których drugie słowo ma zdyskredytować pierwsze (np. miłość i szmiłość)

Dzień dobry,
jak zapisywać zwroty, w których drugie słowo ma zdyskredytować pierwsze i razem tworzą taką prześmiewczą parę np. miłość – szmiłość, balet – szmalet? Czy to są zestawienia równorzędne i należy je zapisywać łącznie, z dywizem, tak jak np. esy-floresy, czary-mary, kogel-mogel? (czyli miłość-szmiłość, balet-szmalet?)

Pozdrawiam serdecznie!
Magdalena

Szukając odpowiedzi na Pani pytanie w dostępnych słownikach i opracowaniach, niestety nie znalazłem niczego, co jednoznacznie rozstrzygałoby wątpliwość; pozostaje nam więc odwołać się do reguły i spróbować odnieść ją do naszych przykładów.

Reguła interpunkcyjna 53.1.1. w Zasadach Słownika języka polskiego PWN mówi:

Łącznik stosuje się w parach wyrazów podobnie brzmiących występujących zawsze razem, mających charakter zestawień równorzędnych.

Nie chodzi tutaj więc tylko o równorzędność, na którą Pani wskazuje, ale również o to, że wyrazy te brzmią podobnie i występują zawsze razem. Jeśli bylibyśmy ściśli, zwrócilibyśmy uwagę, że niektóre z tych wyrazów faktycznie występują wyłącznie razem, np. esy-floresy czy kogel-mogel, ale już w przypadku czary-mary… mamy takie wyrazy i funkcjonują one także osobno.

Wskazane przez Panią konstrukcje miłość-szmiłość i balet-szmalet są to pary wyrazów:
– podobnie brzmiących;
– występujących zawsze razem, a przynajmniej dotyczy to drugiej części, utworzonej prześmiewczo na podobieństwo pierwszej, oraz konstrukcji jako całości.

Największy znak zapytania stawiam przy kwestii równorzędności. Czy to faktycznie wyrazy równorzędne, czy raczej dookreślenia: miłość-szmiłość = miłość to szmiłość = prawdziwa miłość nie istnieje? Czy więc zachodzi równorzędność, czy deprecjacja poprzez dookreślenie (dookreślenie nie tworzy równorzędności)?

Biorąc jednak pod uwagę, że:
1) nie znam słownika, który porządkowałby ten temat (jeśli ktoś z Czytelników coś by na ten temat widział, chętnie zapoznam się z tym w komentarzu poniżej), a więc sprawa wydaje się nieskodyfikowana;
2) dwa pierwsze warunki są spełnione, a co do ostatniego sprawa jest nieostra
– stwierdzam, że można pisać takie pary wyrazów z łącznikiem i – co równie istotne – będzie to chyba naturalne dla czytającego tekst.

W związku jednak z wątpliwością dotyczącą równorzędności myślę, że nie ma również przeszkód, by pisać miłość szmiłość. Lub nawet faktycznie miłość – szmiłość, wstawiając myślnik w miejscu elipsy (opuszczenie np. wyrazu to lub czegoś, co potraktowalibyśmy jako jego substytut). Decydująca tutaj powinna być kwestia interpretacji dotyczącej właśnie tego, czy wyrazy te są równorzędne.

Z wyrazami szacunku
– Paweł Pomianek


4 odpowiedzi do „Jak zapisywać zwroty, w których drugie słowo ma zdyskredytować pierwsze (np. miłość i szmiłość)”

  1. uważny

    I jeszcze jeden link, tym razem przeczący pisowni z dywizem:
    h t t p s[dwukropek-dwa-ukośniki]sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/rozne-problemy-ortograficzne;10950.html
    Poradni zadano pytanie:
    PYT.: Czemu gadka szmatka jeszcze niedawno była zapisywana z łącznikiem (słownik ort. wyd. Wilga)?
    A tu linkowana odpowiedź dra Grzeni:
    ODP.: Autorzy wspomnianego słownika widocznie uznali, że jest to wyraz złożony z elementów współrzędnych (co nie jest prawdą). Odkąd wyrażenie gadka szmatka pojawiło się w Wielkim słowniku ortograficznym PWN, ma taki właśnie zapis. A skoro jest to słownik wzorcowy, to i pisownia, którą proponuje, jest taka.

    Mi bardziej się podoba pisownia z dywizem. Ostatecznie omawiane wyrażenia dotyczą JEDNEGO pojęcia, a zrost gadkoszmatka się po prostu nie przyjął.

    • Paweł Pomianek

      Bardzo dziękuję za cenne uzupełnienia, które utwierdzają mnie w przekonaniu, że problem jest złożony, a interpretacje mogą być różne. Pozwoliłem sobie podlinkować Pańskie odnośniki, tak by prowadziły na wskazywane przez Pana strony.

  2. Photopolis

    Świetny artykuł. Naprawdę dobrze napisane. Wielu osobom wydaje się, że mają odpowiednią wiedzę na ten temat, ale tak nie jest. Stąd też moje miłe zaskoczenie. Po prostu super artykuł. Będę rekomendował to miejsce i częściej odwiedzał, żeby poczytać nowe rzeczy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Jesteśmy pasjonatami polszczyzny i pracy ze słowem pisanym. Założyliśmy tę stronę, by dzielić się swoją wiedzą na temat naszego języka i rozwiązywać językowe dylematy naszych czytelników. Postawiliśmy sobie za cel także rzetelne przygotowywanie tekstów do druku i pomoc autorom podczas wszystkich kolejnych etapów procesu wydawniczego, dlatego oferujemy profesjonalną redakcję, korektę oraz skład i łamanie tekstu. Autorami tekstów na stronie są: Paweł Pomianek, gospodarz serwisu, właściciel firmy Językowe Dylematy, doświadczony redaktor tekstów oraz doradca językowy, a także zaproszeni goście.

Zadaj pytanie językowe!

Jeśli masz językowy dylemat, kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Polub nas!

Najnowsze komentarze

  1. Dzień dobry, czy w tekstach beletrystycznych zapisujemy nazwy własne w cudzysłowie? Np.: Zatrzymaliśmy się w hotelu "Pod Różą" czy w…

  2. Cóż, przyznam, że jest to dla mnie niespodzianką, bo zupełnie zapomniałem, że kiedyś te formy funkcjonowały (od dawna się na…

  3. Wydaje mi się, że "brzeska" ( "Brzeska") bardziej pasuje do miasta Brzesko. W przypadku Brzezia moim zdaniem powinno być "brzezka"…

  4. Panie Pawle, dlaczego „oczywiście” w taki sposób nie działają? Przecież końcówka osobowa też tradycyjnie jest ruchoma, choć dzisiaj może mniej…

  5. Jeśli naprawdę jest tak, jak Pan pisze, to mogę tylko stwierdzić, że jest to smutne. Forma podana przez Pana jest…

  6. Coraz częściej podczas czytania książek ( głównie beletrystyka) spotykam się ze zjawiskiem, w którym podczas opisywania ciągu czynności (wymieniania) w…

  7. Ciekawa uwaga. Swoją drogą, jeśli chodzi o wymowę, nigdy nie powiedziałbym Mnie też się to nie podoba, bo u nas…

  8. Jak już wielokrotnie pisałem, niestety nie mam kompetencji historycznojęzykowych, które pozwalałyby mi omawiać kwestię pochodzenia słów. Co do zagięcia kolegi,…

  9. "Mnie też się to nie podoba" czy "Mi też się to nie podoba"? Niby zaimek jest inicjalny, więc powinno się…

Archiwa

luty 2024
N P W Ś C P S
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
2526272829  

Nasze nagrania