Związek rządu. Związek przynależności

O związkach zgody możesz przeczytać tutaj. Poniżej zamieszczamy informacje na temat związków rządu i związków przynależności.

Związki rządu

Są to takie konstrukcje, w których wyraz określany narzuca formę gramatyczną przypadka lub bezokolicznika wyrazowi określającemu, np. słucham muzyki, rządzę drużyną, sprzeciwiam się niesprawiedliwości.

Związki rządu tworzą:

1. Czasowniki z rzeczownikami (w przypadkach zależnych) lub czasownikami w bezokoliczniku, np. używam narzędzi, porozmawiaj z ciocią, chcę odetchnąć, zaczynam rozumieć.
2. Rzeczowniki z rzeczownikami (najczęściej w dopełniaczu), np. czyszczenie okien, fetowanie wygranej, kontrola biletów, pomoc potrzebującym.
3. Przymiotniki (lub imiesłowy przymiotnikowe) z rzeczownikami, np. chciwy zysku, pomagający bezdomnym, podobna do siostry, przekonany o racji, mądrzejszy od nas.

Posługiwanie się związkami rządu może być czasami kłopotliwe. Żeby robić to poprawnie, należy znać wymagania składniowe konkretnych czasowników. Trzeba też brać pod uwagę możliwość, że jakiś czasownik rządzi dwoma lub trzema przypadkami zależnymi. Dwoma przypadkami rządził np. czasownik dotknąć, o którym pisałem dwa miesiące temu.

Inny przykład:
Dostać (w znaczeniu: otrzymać) + B (upominek)
Dostać (w znaczeniu: nabawić się) + D (grypy)

Kiedy mamy kłopot z jakimś związkiem rządu, możemy się czymś wspomóc. Polecam np. Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego. Mnie pomógł już wiele razy. Przy niektórych czasownikach znajdziemy tam informację, którym przypadkiem rządzi. Innym sposobem jest przeszukanie korpusu językowego. Wpisujemy czasownik i przeglądając wyniki, szukamy takiego, który jest użyty w znaczeniu, o jakie nam chodzi (koniecznie należy przeczytać całe zdanie z tym czasownikiem, by się upewnić). Następnie patrzymy na wyraz określający, a konkretniej – na to, w jakim jest przypadku.

Związki przynależności

Są strukturami podrzędnymi. Wyrazy nadrzędne łączą się z określającymi tylko pod względem znaczeniowym. Nie mają raczej znamion zależności gramatycznej.

Związki przynależności tworzą:

1. Czasowniki z przysłówkami, np. wyjść cichaczem, pisać ciekawie, opowiadać interesująco.
2. Przymiotniki (lub przysłówki) z przysłówkami, np. szalenie przystojny (mężczyzna), niezwykle utalentowany (pisarz), niezbyt dobrze (śpiewać).
3. Rzeczowniki z przydawkami rzeczownymi w mianowniku, np. na górze Żar, w dzielnicy Mokotów, na jeziorze Wigry.

Autor: Tomasz Powyszyński