Emil Ruciński: Kiedy przed „i” trzeba postawić przecinek

Na początku mojego pierwszego tekstu, dotyczącego błędów interpunkcyjnych, napisałem, że w szkole podstawowej każdy z nas zetknął się m.in. z regułą, która głosi, że przed i nie stawiamy przecinka. Jest to oczywiście prawda, ale… No właśnie – bywają takie sytuacje w języku polskim, kiedy przed i można lub trzeba przecinek postawić. Postaram się kilka takich sytuacji wskazać.

1. Bywa, że do naszego zdania wrzucamy zdanie podrzędne, za którym stoi i lub którego i jest kontynuacją. Wiele osób, przyzwyczajonych do zasady, że przed i przecinka nie stawiamy, zapomina lub nie wie, że zasada ta musi być stosowana z głową. Musimy odpowiedzieć sobie na pytanie: Czy spójnik i (oraz to, co za nim stoi) jest kontynuacją zdania podrzędnego czy nadrzędnego? Od tego zależy, czy zdanie zapiszemy poprawnie.

Oto dwa proste przykłady, w których spójnik i jest kontynuacją zdania podrzędnego (wtedy przecinka przed i nie stawiamy):
Powiedziałem, że masz przynieść piłkę i strój sportowy. (Bo zwroty połączone spójnikiem to: piłkę i strój sportowy).
Oto dom, w którym mieszkam i pracuję. (Bo zwroty połączone spójnikiem to: mieszkam i pracuję).

A teraz przykłady zdań, w których spójnik i jest kontynuacją zdania nadrzędnego (wtedy przecinek przed i stawiamy):
Powiedziałem, że masz przynieść piłkę, i poszedłem do domu. (Bo zwroty połączone spójnikiem to: powiedziałem i poszedłem).
Oto dom, w którym mieszkam, i ogród wokół niego. (Bo zwroty połączone spójnikiem to: dom i ogród wokół niego).

2. Przecinek przed i powinniśmy postawić, kiedy wyliczamy. Tutaj błędy zdarzają się raczej rzadko, ale wypada o takiej sytuacji dla porządku wspomnieć. Przykłady:
Wziąłem ze sobą i łopatkę, i wiaderko, i grabki.
Jest to najlepsze rozwiązanie i dla ciebie, i dla mnie.

3. Przecinek przed i stawia się także w sytuacji, gdy to, co stoi po spójniku, jest raczej dopowiedzeniem niż współrzędną częścią zdania. Przykłady:
Udało mu się ukończyć wyścig, i to na trzeciej pozycji.
Przygotowała dla nas pyszny obiad, i to z deserem.

————

Emila Rucińskiego możesz czytać tutaj.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Językowe dylematy i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

51 odpowiedzi na „Emil Ruciński: Kiedy przed „i” trzeba postawić przecinek

  1. Olga pisze:

    Dzień dobry.
    Mam pytanie, czy w zdaniu „historia, o której słyszałam plotki i o której wiedziałam, że jest fałszywa” powinien pojawić się przecinek, a jeśli tak, to gdzie? Przed i czy przed o której?

  2. Ania pisze:

    Dziękuję bardzo za odpowiedź. Mam również pytanie dotyczące zdań: Zjadł obiad dlatego, że był głodny. Zjadł obiad, dlatego że był głodny. Spotkalam się z rozdzielaniem przecinkiem wyrażeń dlatego że i dlatego żeby. Jak poznać,że pierwszy człon to nie część spójnika ?

  3. Ania pisze:

    Dzień dobry,
    chciałam zapytać, czy należy postawić przecinek przed i w zdaniu:
    Upiekłam ciasto i je zjadłam.
    Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Odpowiedź zdawałaby się może oczywista, ale ja pozwolę sobie stwierdzić, że obie wersje są możliwe. Naturalnie i zastępuje przecinek, więc jeśli chcemy udzielić dwóch równorzędnych informacji o tym, że ciasto się upiekło, a potem się spożyło – przecinka nie stawiamy. Ale możliwa jest również wersja z przecinkiem. Na przykład wtedy, gdy chcemy się pochwalić tylko pierwszą wiadomością: Upiekłam ciasto. A potem nagle przypominamy sobie, że może warto byłoby uzupełnić wiedzę słuchacza/czytelnika również o wiadomość, że owo ciasto zjadłam. Albo gdy informację Upiekłam ciasto uznamy za nadrzędną, a i je zjadłam li tylko za mało znaczące dopowiedzenie, uzupełnienie. Więc akurat w tej sytuacji to w dużej mierze kwestia intencji autorskiej.

      • Tomasz Marek pisze:

        Nie widzę podstaw formalnych uzasadniających Pańskie stanowisko. Normalnie w intencji „nagłego” dopowiedzenia stawiamy przed „i” kropkę.

        • Paweł Pomianek pisze:

          Można postawić kropkę, można postawić półpauzę, można średnik, można przecinek. W interpunkcji autor ma sporo wolności.

  4. Kate pisze:

    Dzień dobry.
    W którym wariancie interpunkcja jest poprawna? Czy przecinek powinno postawić się przed, czy po „i”?:
    1. Kotowata zamerdała ogonem i, już na dwóch nogach, poszła za nim.
    2.Kotowata zamerdała ogonem, i już na dwóch nogach, poszła za nim.

    A może trzeci wariant jest najlepszy?:
    3. Kotowata zamerdała ogonem i poszła za nim, już na dwóch nogach.

    Chodzi o sytuację, w której najpierw kotowata istota chodziła wokół pewnej osoby i łasiła się na czterech łapach, a potem poszła za tą osobą dalej, ale już na dwóch.

    • Tomasz Marek pisze:

      1. prawidłowe
      2. błędne.
      3. dyskusyjne. To „już na dwóch nogach” można traktować jako dopowiedzenie i wtedy przecinek da się obronić, choć zdaniem nie jest z powodu braku orzeczenia. Ja osobiście wolałbym tam widzieć myślnik.
      4. poprawne byłyby też powyższe warianty bez przecinków.

  5. Malgorzatha pisze:

    Dzień dobry!
    Mam takie zdanie: „Konserwatyzm jak najbardziej posiada ugruntowaną teorię natury człowieka, i jest ona na wskroś chrześcijańska”. Czy przecinek powinien być przed i? Czy można to traktować jako dopowiedzenie (zwłaszcza, że zmienia się podmiot – konserwatyzm posiada, ale już teoria jest chrześcijańska)? Czy może oba warianty są możliwe: i z, i bez przecinka?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Tak, myślę, że możliwe są obydwie wersje. Jeśli autor chce, by druga część była wyraźnym dopowiedzeniem, powinien postawić przecinek.

    • Tomasz Marek pisze:

      To zdanie jest tragicznie pod względem stylistycznym. Co najmniej cztery podstawowe błędy. Rekord!

  6. Michał pisze:

    Witam, chcę zapytać, czy przecinek przed „i” w poniższym zdaniu jest uzasadniony.
    Musimy tam pójść, i sprawdzić co tam jest.
    Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek pisze:

      Przecinek jest do obronienia. Jeśli zdanie ma znaczenie Musimy tam pójść, by sprawdzić, co tam jest, wówczas jest potrzebny, ale potrzebny jest też ten drugi wskazany przeze mnie przecinek.

  7. Adrian pisze:

    W sumie ,w tym tekście ,znalazłem odpowiedź na pytanie ,którę chciałem zadać,przy okazji poprzedniego właśnie artykułu ,który właśnie mówił o tym że przecinka nie używamy po i ,i to mnie właśnie zastanowiło dlaczego, właśnie ,w sumie już kończąc komentarz ,pod poprzednim opisem zasad interpunkcji,argumentując,oczywiściemoje przypuszczenia i zdania w których widać,że mam pewność.konkretnymi przykładami,zdaniami etc. Przez przypadek obsunął mi się palec i wróciłem do wyników w google,na temat właśnie zasad interpukcji,powtarzam się może,ale,nie wiem np jak to inaczej nazwać,a niechce tłumacząc,np opisać nazwy właśnie,żeby wszyscy wiedzieli,o tym że mówie oczywiście o tych zasadach,ale wolę trochę krócej,by szybciej przejść do sedna,tego o czym się,tak długo tu rozwodzę.a więc dzieki za odpowiedź,w sumie przed zadaniem semego pytania , już wiem ,że miałem,racje i w niektórych przypadkach ,trzeba ,lub można,właśnie postawić,przecinek,przed i ,lub po.dzieki jeszcze raz,i oby więcej takich objaśnień ,są przdatne gdy,się,akurat czegoś,zapomni,a musi napisać,jakiś ważny list,czy wiadomość,która, nie może ,zawierać błedów,właśnie w t aspekcie.

  8. majazztix pisze:

    Szanowny Panie!

    Pytanie moje dotyczy kwestii interpretacji pewnej listy zawierającej dyscypliny sportowe, w których osiągnięcia odnowuje się dzieciom na świadectwie szkolnym. Rzeczony katalog dyscyplin sportowych wygląda w sposób następujący:

    Zawody indywidualne i zespołowe: akrobatyka sportowa, badminton, biathlon, bieg
    na orientację, biegi przełajowe, boks, bowling sportowy, brydż sportowy, futbol
    amerykański, gimnastyka artystyczna, gimnastyka sportowa, golf, hokej,
    jeździectwo, judo, kajakarstwo, karate, kolarstwo, kolarstwo, kolarstwo, koszykówka, kręglarstwo, lekkoatletyka, łucznictwo, łyżwiarstwo, narciarstwo, pięciobój nowoczesny, piłka nożna, piłka ręczna, piłka siatkowa, pływanie, podnoszenie ciężarów, rugby, saneczkarstwo, skoki do wody, snowboard, sport kartingowy, strzelectwo sportowe, szachy, szermierka, taekwon – do, taniec sportowy, tenis, tenis stołowy, triathlon, unihokej, wioślarstwo, wspinaczka sportowa, zapasy, żeglarstwo, żeglarstwo lodowe i inne.

    Wątpliwość budzą widniejące na końcu „i inne”. Czy „i inne” oznaczają w takiej formie zapisu „inne – pominięte w spisie – dyscypliny sportowe” czy „inne formy żeglarstwa”? Jeśli „inne dyscypliny sportowe”, to czy przed „i inne” nie powinien widnieć przecinek?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Rozumiem, że w założeniu miały to być inne dyscypliny sportowe. Niestety, akurat w tym miejscu w strukturze zdania nie można wstawić przecinka, ponieważ nie kończy się żadne wtrącenie. Myślę, że można sprawę rozwiązać dwojako:
      – dopisać i inne dyscypliny
      – postawić przed i inne półpauzę (–), którą można operować w sposób o wiele bardziej dowolny niż przecinkiem.

  9. zdziwiona:) pisze:

    Dzień dobry:) Proszę o wyjaśnienie czy w poniższym zdaniu przecinek przed „i” jest prawidłowy? „Smutne jest to, ze wstawiasz brednie wyborczej, i jak widać jeszcze bierzesz je na serio. To jest doprawdy smutne.”

  10. grrrzz pisze:

    Dzień dobry.

    Czy mógłbym prosić o wyjaśnienie, dlaczego w poniższym zdaniu jest przecinek przed „i”?

    „Człowiek jest zawsze postrzegany przez szefa policji jako gatunek dzikiego zwierzęcia, i stosownie do tego traktowany”.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Odsyłam do punktu 3. we wpisie Emila Rucińskiego. Podany przykład to bardzo dobra ilustracja tej zasady.

      • grrrzz pisze:

        A czy zapis bez przecinka byłby błędny? Czy „postrzegany” i „traktowany” nie są równorzędnymi czasownikami?

        • Paweł Pomianek pisze:

          Wie Pan, w tej trzeciej kwestii bardzo często to, czy przecinek stawiamy, czy nie, jest kwestią interpretacji i woli autorskiej, tego, co chce się wyrazić. Czasowniki nie są równorzędne bądź nierównorzędne z natury. O ich relacji decyduje kontekst zdania. Myślę, że tutaj wersja bez przecinka byłaby do obronienia, gdyby ktoś się upierał, że nie chodziło mu o to, że drugie wynika z pierwszego. Ale moim zdaniem to jednak wynikanie: uważa go za gatunek dzikiego zwierzęcia, a więc (i z tego powodu) tak go traktuje.

  11. Marta pisze:

    Dzień dobry,
    czy jeśli imiesłów jest poprzedzony spójnikiem „i”, powinien być dodatkowo oddzielony od reszty zdania przecinkiem? Chodzi mi o zdania typu „Zaprosił mnie i nie chcąc, bym tracił czas, zaproponował, że przyjedzie po mnie samochodem”. Czy po „zaprosił mnie” powinno się postawić przecinek?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Ha! To jest bardzo dobre pytanie. I to właściwie są dwa: czy stawiać przecinek, a jeśli tak, to gdzie: przed „i” czy po nim. Tutaj rzeczywiście trzeba by zastosować zasadę cofania przecinka i postawić przecinek przed i nie chcąc. Jeśli nie podoba nam się w tym miejscu przecinek, możemy też pomyśleć o wydzieleniu wtrącenia półpauzami, wtedy już bez zabiegu cofania: Zaprosił mnie i – nie chcąc, bym tracił czas – zaproponował, że przyjedzie po mnie samochodem.

  12. bb53 pisze:

    Szukam informacji odnosnie uzycia przecinkow w wyliczaniu. Czy ponizsze uzycie jest poprawne?

    „Kancelaria specjalizuje się w prawie spółek, nieruchomości, budowlanym, i ubezpieczeniowym.”

    Czy tez powinno byc:
    „Kancelaria specjalizuje się w prawie spółek, nieruchomości, budowlanym i ubezpieczeniowym.”

    Wydaje mi sie, iz pierwsze zdanie jest poprawne gdyz dwa ostatnie czlony stanowia dwa odrebne konkstrukty logiczne, ale proprosze o rade.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Pierwsza wersja jest poprawna, jeśli zdanie nadrzędne brzmi: Kancelaria specjalizuje się w prawie spółek i ubezpieczeniowym. Jeśli wszystkie cztery wyrazy w wyliczeniu odnoszą się do prawa, poprawna pod względem interpunkcyjnym jest druga wersja.

  13. marzenare pisze:

    Dziękuję 🙂

  14. marzenare pisze:

    Dziękuję za szybką odpowiedź 🙂 Żeby doprecyzować – czy można ten przykład uznać za błąd interpunkcyjny?

  15. marzenare pisze:

    Witam serdecznie,
    bardzo proszę o pilną opinię na temat poniższego zdania. Czy przecinek przed „i” powinien się tam znajdować czy nie.

    „Posiadam na sprzedaż nowe skórzane sandały na obcasie (9cm) w kolorze brzoskwiniowym z brązowym podbiciem, i obcasem marki Votivi.”

  16. Kasia pisze:

    Mam pytanie: czy w następującym zdaniu jest właściwie wstawiony przecinek przed „i ucisk”:

    Części kostne znajdują się blisko powierzchni skóry i są podatne na odgniatanie, i ucisk naczyń krwionośnych.

    Moim zdaniem powinno być bez przecinka, ale taką poprawkę dostałam od korektorki.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Nie, przecinek NIE jest postawiony poprawnie. Nie zachodzi tutaj zjawisko wielospójnikowości, ponieważ nie ma równoległości między pierwszym i drugim i.

  17. Aga pisze:

    jeżeli napisałam „Musiałam mu dać mleczka, kiełbaski, i do pudełeczka”, to czy przecinek przed „i” jest postawiony słusznie?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Nie, raczej nie. Przy tej konstrukcji kiełbaski występowałyby w roli wtrącenia, a one są raczej równoprawne względem mleczka. Przecinek przed i radziłbym skasować.

  18. katarzyna pisze:

    Czy w zdaniu trzeba postawić przecinek przed i ?

    Zapraszam na ślub Anny Nowak i Jana Kowalskie (?)i na przyjęcie weselne (…)

    • Paweł Pomianek pisze:

      Nie. W tym zdaniu nie wolno postawić przecinka przed i. Obydwa i mają bowiem całkowicie różne funkcje. Ale by uniknąć tego powtórzenia proponuję zamienić drugie i na oraz:

      Zapraszam na ślub Anny Nowak i Jana Kowala oraz na przyjęcie weselne…

  19. Pingback: Przecinek przed to | Językowe dylematy

  20. Pingback: Świątecznie o interpunkcji | Językowe dylematy

  21. Paweł Pomianek pisze:

    Chciałbym dodać coś a propos punktu 2. Oczywiście przecinek stawiamy przy wyliczeniach. Warto jednak dodać, że dotyczy to konkretnie drugiego i kolejnego użycia spójnika i. O co mi chodzi? Przykładowo, gdyby napisać takie zdanie (choć nie jest ono do końca poprawne, ale abstrahując):

    Jest to najlepsze rozwiązanie dla ciebie i dla mnie, i dla innych.

    Przed pierwszym i przecinka nie stawiamy. Czyli fakt, że stawiamy przecinek nie wynika tylko z tego, że jest to wyliczanie, ale z tego, że występuje – jak to się ładnie nazywa – polisyndetyzm, czyli wielospójnikowość.

    Pisałem o tym we wpisie Podstawowe zasady interpunkcji w punkcie trzecim. Skorzystałem tam z przykładu z Mszału Rzymskiego:

    Bo Twoje jest królestwo i potęga, i chwała na wieki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *