Wielka litera

W kolejnych trzech wpisach zajmiemy się użyciem wielkiej i małej litery. Dwa pierwsze – będą wpisami bazowymi. Podam w nich, w jakich sytuacjach słowniki języka polskiego nakazują stosowanie wielkiej (dziś) oraz małej litery (w następnym poście). W trzecim – wskażę przykładowe sytuacje, gdy popełniamy w tym względzie błędy oraz kilka takich, które rodzą najwięcej wątpliwości.

Oto wszystkie najważniejsze przypadki, kiedy stosujemy wielką literę (rozpoczynam od kwestii najbardziej oczywistych; w nawiasie podaję przykłady użycia):

  • początek zdania, wersu, tytułu, podtytułu;
  • imiona i nazwiska;
  • imiona własne zwierząt i drzew (np. Azor, Dewajtis);
  • imiona bogów i istot mitologicznych (np. Zeus, Herkules);
  • przydomki, pseudonimy, przezwiska (np. Belfer, Zbyszko z Bogdańca, Czokapu);
  • imiona i nazwiska użyte przenośnie (np. „Pożycz mi tego Mickiewicza” w znaczeniu jednej z książek autora);
  • nazwy mieszkańców części świata i krajów (np. Amerykanin, Jamajczyk);
  • narody, rasy, szczepy (np. Turcy, Kurdowie, Hutu);
  • nazwy mieszkańców terenów geograficznych (np. Kaszubi, Łowiczanie);
  • nazwy dynastii (np. Jagiellonowie, Sasi);
  • przymiotniki dzierżawcze odnoszące się do właściciela, autora, twórcy utworzone od imion własnych zakończone na -owski, -owy, -in, -yn, -ów (np. Sienkiewiczowski);
  • nazwy świąt i dni świątecznych (np. Dzień Dziecka, Boże Narodzenie);
  • nazwy imprez (np. Światowe Dni Młodzieży);
  • tytuły czasopism i cykli wydawniczych, które odmieniają się przez przypadki – wszystkie człony wielkimi literami (np. Goniec Wolności, Super Express);
  • tytuły czasopism i cykli wydawniczych, które nie odmieniają się przez przypadki – pierwszy człon wielkimi literami (np. Mówią wieki);
  • pierwszy wyraz w tytułach utworów literackich i naukowych (istnieją wyjątki, gdy stosujemy dużą literę we wszystkich członach nazwy, np. Nowy Testament, Księga Powtórzonego Prawa);
  • nazwy krojów czcionek (np. Georgia);
  • nazwy języków programowania, programów i systemów komputerowych (np. Pascal, Linux);
  • nazwy jednowyrazowe programów radiowych i telewizyjnych;
  • tytuły modlitw (np. Magnificat), nazwy gwiazdozbiorów (np. Andromeda), planet (np. Mars), państw (np. Niemcy), miast (np. Bydgoszcz);
  • w nazwach geograficznych, kiedy drugi człon jest nieodmienny, używamy wielkiej litery wyłącznie w członie drugim (np. morze Marmara, półwysep Hel);
  • w nazwach geograficznych, gdy obydwa człony odmieniają się przez przypadki, w obu używamy wielkiej litery (np. Półwysep Apeniński, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska);
  • nazwy dzielnic (np. Bielany, Młociny);
  • gdy w nazwie ulicy wyraz „Aleje” występuje w liczbie mnogiej, zapisujemy go zawsze wielką literą (np. Aleje Jerozolimskie lub Al. Jerozolimskie);
  • wielowyrazowe nazwy przedsiębiorstw i lokali – wszystkie człony wielkimi literami;
  • nazwy jednostkowe urzędów, władz, szkół, jednostek wojskowych, Kościoła;
  • nazwy orderów i odznaczeń (np. Order Uśmiechu);
  • nazwy okresów, epok (np. Oświecenie);
  • najważniejsze wydarzenia dziejowe.

Oczywiście nie wszystko jest tak jednoznaczne i klarowne, jak byśmy sobie życzyli, co widać już choćby, gdy zwrócimy uwagę na ostatnie dwa punkty listy. Bo choćby powstanie warszawskie możemy zapisać w podany sposób, jak i w formie Powstanie Warszawskie. Ale tym zajmiemy się wkrótce.

*****************

W Bazie informacji znajdziesz omówienie absolutnie podstawowych kwestii dotyczących poprawnego używania języka polskiego. Baza może być przydatna na co dzień przy tworzeniu tekstów (zwłaszcza pisanych). Pozostanie ona na blogu na stałe. Dzięki temu, przy części tematów omawianych później będziemy mogli odwołać się do tych wpisów.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Baza informacji i oznaczony tagami , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

4 odpowiedzi na „Wielka litera

  1. Pingback: Urząd Skarbowy czy urząd skarbowy. O pisowni nazw urzędów | Językowe dylematy

  2. wysocki pisze:

    „kiedy drugi człon jest nieodmienny używany wielkiej litery wyłącznie w członie drugim” – brak tu przecinka. Czy powinienem rozpocząć powyższe zdanie wielką czy małą literą?

  3. Paweł Pomianek pisze:

    Jeszcze w dodatku literówka była. Dziękuję za tę uwagę.

    Zdanie oczywiście powinien Pan rozpocząć wielką literą: „Kiedy drugi człon…”.

  4. Pingback: Nazwy lokacji w grach RPG | Językowe dylematy

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>