Ten temat omówiłem niemal dokładnie dwa lata temu w artykule Odmiana nazwisk (i niektórych imion) męskich zakończonych na -o, ale nie tak dawno w książce Ucha, fochy, tarapaty Agaty Hąci (przeczytaj recenzję) trafiłem na skrótowy, łatwiejszy do przyswojenia schemat rodzajów odmian takich nazwisk.
Wartością tego opracowania jest to, że autorka podaje przykłady rzeczowników pospolitych, które odmieniają się tak samo, jak poszczególne typy nazwisk, co sprawia, że o wiele łatwiej wszystko zapamiętać i w razie potrzeby skojarzyć.
Dodam, że to, co przedstawiam poniżej, wyciągam z większego schematu w książce autorki, który ma ambicję przedstawienia całej palety sposobów odmian (jest ich 7) nazwisk męskich w liczbie pojedynczej. Można go znaleźć we wspomnianej publikacji na stronie 133.
Oto prosty schemat tego, jak w liczbie pojedynczej odmieniają się nazwiska męskie zakończone na -o:
1. Nazwiska słowiańskie zakończone w wymowie na -o po spółgłosce miękkiej, np. Cyzio, Puzio, odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju męskiego typu wujcio, misio.
2. Wszystkie nazwiska niesłowiańskie zakończone w wymowie na -o, np. Picasso, Canaletto, Pirandello, odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju męskiego typu profesor, więzień.
3. Nazwiska słowiańskie zakończone w wymowie na -o po spółgłosce twardej, np. Kościuszko, Lubaszenko, Kliczko, Fredro, Srebro, Lato, Szydło, Podsiadło, odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeńskiego typu matka, kara, łata, skała.
Rzecz jasna nazwiska żeńskie zakończone na -o w polszczyźnie się nie odmieniają.
Po więcej szczegółów sięgnij do artykułu Odmiana nazwisk (i niektórych imion) męskich zakończonych na -o. Jest kilka niuansów, których powyższy schemat nie uwzględnia, a które w tamtym artykule zostały wskazane.
– Paweł Pomianek
