Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (56)

Poniższe ciekawostki ponownie opracował Tomasz Marek.

Chmara to ‘wielka liczba kogoś lub czegoś’, ale chmara ma drugie znaczenie: ‘stado jeleni, łosi, żubrów lub danieli’. / Zdjęcie: Językowe Dylematy 2013. Obróbka: Melrose Studio ©

1.
Czy wiesz, że…

w przypadku przysłówków nieśpieszno i nie śpieszno obie pisownie – łączna i rozdzielna –  są akceptowane? Przynajmniej obie podaje SJP PWN, choć reguła 45.4 nakazuje pisownię łączną. Mało – równouprawnione są niespieszno i nie spieszno, choć prof. Kłosińska wersje z s uważa za przestarzałe. Podobnie jest z czasownikami spieszyć i śpieszyć, które w SJP PWN uchodzą za synonimy, choć spieszyć posiada znaczenie homonimiczne ‘uczynić pieszym’ (na przykład konnica jest spieszona, gdy konie padną).

2.
Czy wiesz, że…

istnieją dwa niezależne czasowniki sczepić i szczepić? Szczepić oznacza:

  1. «wprowadzić do organizmu ludzkiego lub zwierzęcego szczepionkę w celu sztucznego uodpornienia go na chorobę zakaźną»
  2. «uszlachetnić drzewa i krzewy przez połączenie pędu lub oczka odmiany szlachetnej z podkładką»

a sczepić: «złączyć razem jakieś przedmioty, zaczepiając jeden o drugi»
za: SJP PWN.

3.
Czy wiesz, że…

partykuła owszem ma dwa przeciwstawne zastosowania? Jedno z nich potwierdza wypowiedź przedmówcy:
– Smakuje ci?
– Owszem.
a drugie zaprzecza jej:
– Ona już nie wróci.
– Owszem, wróci.
za: SJP PWN.

4.
Na pewno wiesz, że…

chmara to ‘wielka liczba kogoś lub czegoś’, ale czy wiesz, że chmara ma drugie znaczenie: ‘stado jeleni, łosi, żubrów lub danieli’? Można zatem powiedzieć: „Z lasu wypadła nieliczna chmara danieli”, podczas gdy wyrażenie „nieliczna chmara strzał” jest niepoprawne.

5.
Czy wiesz, że…

dotykamy JĄ, gdy powiemy coś obraźliwego. Dotykamy JEJ, gdy zbliżamy rękę do jej ciała?
Zob. także: Próbować zupę czy próbować zupy? Dotknąć ją czy dotknąć jej?


One Reply to “Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (56)”

  1. Dawid

    To dziwne, że SJP PWN dopuszcza pisownie rozdzielną przysłówka „niespieszno” – to nie jest w ogóle intuicyjne, gdy przywoła się w pamięci przymiotnik: „niespieszny”.
    Ciekawe, czy język polski będzie ewoluował w kierunku zaniku pisowni rozdzielnej w tym konkretnym przypadku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Strona dla każdego, dla kogo sposób, w jaki się wyraża czy w jaki pisze, jest ważny, jak również dla tych, którzy mają jakiś językowy dylemat i nie wiedzą, gdzie mogą znaleźć jego rozwiązanie. Piszcie do nas, a my na pewno w tym pomożemy. Paweł PomianekAutorami tekstów na stronie są Paweł Pomianek, gospodarz i właściciel serwisu, oraz jego współpracownicy.

Zadaj pytanie

Znajdź nas na Facebooku

Archiwa

Lipiec 2018
N P W Ś C P S
« Cze   Sie »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Nasze nagrania