Jak zapisać myśli bohaterów

P. Strzegomski zadał szalenie istotne pytanie:

Panie Pawle, a co z przedstawianiem myśli?

Banda złoczyńców była coraz bliżej.

Już po mnie, pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka.

czy

Już po mnie – pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. – Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka.

Przyznam, że redagując książki, w tym względzie pozostawiam autorowi szeroką dowolność, trzymając się tylko dwóch zasad:

  • myśli bohaterów NIE MOGĄ być zapisane w taki sam sposób jak wypowiedzi dialogowe (tzn. od półpauzy),
  • na kartach całego dzieła należy zachować konsekwencję, używając jednorodnego zapisu myśli bohaterów.

Na przykładzie fragmentu, który przytoczył wyżej nasz Czytelnik, pokażę pięć różniących się między sobą sposobów zapisu myśli bohaterów, które najczęściej można spotkać w publikacjach wydawanych w języku polskim:

  1. „Już po mnie” – pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. „Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka”.
  2. „Już po mnie – pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. – Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka”.
  3. „Już po mnie”, pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. „Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka”.
  4. Już po mnie – pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka.
  5. Już po mnie – pomyślał. Zrezygnowany, spuścił głowę. Nigdy nie poznam swego nienarodzonego dziecka.

W mojej prywatnej opinii lepsze są trzy pierwsze. Z jednej strony wyraźnie wyróżniają w tekście myśli bohatera, nie pozostawiając Czytelnika w niepewności. Z drugiej – nie robią tego zbyt dosadnie. Osobiście odczuwam pewien dysonans, gdy myśli bohatera są złożone kursywą, ponieważ dialogi zapisane są czcionką podstawową, a przecież wypowiedź ustna jest czymś głębiej różniącym się od wypowiedzi narratora niż zapis myśli.

Na koniec dodam, że problem w podobny sposób omawia prof. Adam Wolański w poradni językowej PWN, również wskazując, że istnieją różne możliwości zapisu myśli bohaterów (zob. tutaj).

Paweł Pomianek

Na zdjęciu Magdalena Miernik. © by Magdalena Miernik

Ten wpis został opublikowany w kategorii Odpowiedzi na pytania i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

15 odpowiedzi na „Jak zapisać myśli bohaterów

  1. Jack Raven pisze:

    Ja tak tylko wpadłem na chwilkę…
    Pańskie rady są naprawdę pomocne i podnoszą mnie na duchu, choć jestem tylko dosyć młodym, amatorskim pisarzem, który ciągle jeszcze się uczy… Dziękuję panu! 😀

  2. Weronika pisze:

    Dobry.
    Ja za to mam inne pytanie: Czy myśl bohatera powinna być – niczym dialog – oddzielona od tekstu głównego za pomocą enter’ów, czy też spokojnie może się tam wtapiać, gdy i tak jest odizolowana cudzysłowami?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Kwestia konwencji. W książkach spotyka się obie wersje, choć chyba częściej tę z niewydzielaniem myśli enterami.

  3. A co zrobić, jeśli myśl zostaje narracyjnie przerwana w połowie zdania? Mój przykład:

    „Możecie się z tego śmiać” – przerwał im Levis, „lecz ja wcale nie uważam tego za śmieszne”.

    Czy to jest prawidłowy zapis? Oczywiście założywszy, że cudzysłów jest dolny i górny, a nie tylko górny :).

    • Paweł Pomianek pisze:

      Poprawnie: „Możecie się z tego śmiać – przerwał im Levis – lecz ja wcale nie uważam tego za śmieszne”.

      • Niestety, w mojej historii stosuję pierwszą z wypisanych przez Pana opcji, tj. tą z myślnikiem i zamykaniem cudzysłowów. Nie planuję tego przekształcać, bo tak wygląda dla mnie najbardziej przejrzyście. Czy w związku z tym można te dwie opcje jakoś pogodzić?

        • Paweł Pomianek pisze:

          Od tego jest redaktor, by to poprawić.

          bo tak wygląda dla mnie najbardziej przejrzyście

          To, co zostało zaproponowane będzie dla Czytelnika mylące. Przejrzyste może być wyłącznie dla autora, bo tak się przyzwyczaił.

          Można spróbować rzeczywiście pogodzić te dwie opcje w następujący sposób:
          „Możecie się z tego śmiać” – przerwał im Levis – „lecz ja wcale nie uważam tego za śmieszne”.
          Ale uważam to nadal za zapis kłopotliwy (niepotrzebnie powiela się dwa sygnały przerwania cytatu – poprzez cudzysłów i poprzez myślnik – co jest uznawane za błąd).

          Ze wskazaną przeze mnie pierwszą opcją jest tutaj jedna podstawowa różnica. Pomiędzy dwoma wypowiedziami bohatera jest pełne zdanie narracji. Dlatego można było otworzyć i zamknąć cudzysłów. W takim przypadku jak podano w przykładzie (przepraszam, że nie używam formy osobowej, ale nie potrafię zidentyfikować płci), gdy narracja jest wpleciona w zdanie, w zasadzie jedyną poprawną (możliwą do zaakceptowania) opcją jest ta, którą podałem w poprzednim komentarzu.

  4. Jakub Ślepecki pisze:

    A co jeśli dany bohater nagle przytacza słowa np. swojego ojca? Jak to zaznaczyć?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Rozumiem, że powtarza sobie te słowa w myśli, bo tutaj o takiej sytuacji rozmawiamy. Słowa ojca trzeba przytoczyć jako cytat w cytacie. Jeśli myśli bohatera napisane są kursywą, będzie to cudzysłów zwykły; jeśli są w cudzysłowie – wtedy «» lub »«.

  5. Gosia pisze:

    A czy po „Zrezygnowany” powinien w ogóle stać przecinek? Moim zdaniem nie…

    • Paweł Pomianek pisze:

      To jest jedna z takich sytuacji, gdy to autor musi zadecydować. Mówiąc najprościej, obecność przecinka zależy od interpretacji wyrazu „zrezygnowany”. Jeśli chcemy je umieścić w funkcji podmiotu, np. zamiast Marcin spuścił głowę powiemy Zrezygnowany spuścił głowę – wtedy bez przecinka. Jeśli jednak traktujemy to jako domyślny równoważnik zdania Będąc zrezygnowany, spuścił głowę, wtedy przecinek jest potrzebny. Z reguły przyjmuję taką zasadę, że pozostawiam to zgodnie z interpretacją i wolą autora. Chyba że mam skądinąd podstawy sądzić, że autor jest kompletnym ignorantem, jeśli idzie o kwestie interpunkcyjne.

  6. Soul pisze:

    Witam 🙂
    Mam pytanie dotyczące trzeciego sposobu zapisu myśli. Taki właśnie stosuję w swoich tekstach, z tym że nie używam cudzysłowów. Czy jest to duży błąd?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *