Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (70)

Dzisiejsze ciekawostki zaczerpnąłem z recenzowanej u nas niedawno wydanej w zeszłym roku przez PWN książki Agaty Hąci Ucha, fochy, tarapaty.

Przepisy ortograficzne wszystkie rzeczowniki utworzone od liczebników (np. piątka, trzynastka) każą zapisywać słownie. Wszelkie zapisy typu *5-tka, *13-tka są uznawane za rażący błąd. / Zdjęcie: Językowe Dylematy 2013 ©

1.
Czy wiesz, że…

może nas dotknąć zmorzenie lub zmożenie? To dlatego, że sen może nas zmorzyć, a wiele rzeczy może nas zmóc. Wyraz morzyć znaczy ‘zadawać komuś powolną śmierć; męczyć, dręczyć’ i jest dziś już spotykany tylko w zwrotach: „sen kogoś zmorzył” i „morzyć kogoś głodem”. Z kolei zmóc to po prostu ‘pokonać kogoś’ i wyraz ten w odmianie ma m.in. formy z ż: zmoże, zmożony itd.

2.
Czy wiesz, dlaczego…

przymiotnik od nazwy Szwecja, to szwedzki a nie szwecki? Jest tak, ponieważ przymiotnik nawiązuje do… innej nazwy tego kraju. Agata Hącia wskazuje, że w słowniku polsko-łacińskim z połowy XVII wieku pojawiają się dwie łacińskie formy nazwy tego kraju: Svecia i Svedia. I tak nazwę kraju stworzono w nawiązaniu do pierwszej, podczas gdy przymiotnik oraz nazwę członka narodu (Szwed) wzięto od drugiej formy – z d wymiennym na dz.

3.
Czy wiesz, że…

wedle współczesnych ustaleń piszemy ach, choć aha; och, choć oho; uch, choć uhu; za to zapisując ech, możemy wybrać również zapis eh przez samo h? Oczywiście ehe piszemy analogicznie jak w przypadku pozostałych wykrzykników.

4.
Czy wiesz, że…

przepisy ortograficzne wszystkie rzeczowniki utworzone od liczebników (np. piątka, trzynastka) każą zapisywać słownie? Wszelkie zapisy typu *5-tka, *13-tka są uznawane za rażący błąd. Mniej rażące, choć nadal niezgodne z regułami, jest zapisanie w tym znaczeniu: 5 lub 13.


One Reply to “Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (70)”

  1. uważny

    Czy można coś „zaczerpnąć w nawiązaniu do czegoś”? Słowniki podają tylko „czerpać z czegoś” i „czerpać w czymś”.
    W Ciekawostce 1. wystarczyło napisać, że pierwsze znaczenie pochodzi od „moru”, a drugie – od „zmagania”. „Dotknięcie zmożeniem” bądź „zmorzeniem” to wyrażenia nieznane literaturze i słownikom.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Jesteśmy pasjonatami polszczyzny i pracy ze słowem pisanym. Założyliśmy tę stronę, by dzielić się swoją wiedzą na temat naszego języka i rozwiązywać językowe dylematy naszych czytelników. Postawiliśmy sobie za cel także rzetelne przygotowywanie tekstów do druku i pomoc autorom podczas wszystkich kolejnych etapów procesu wydawniczego, dlatego oferujemy profesjonalną redakcję, korektę oraz skład i łamanie tekstu. Autorami tekstów na stronie są: Paweł Pomianek, gospodarz serwisu, właściciel firmy Językowe Dylematy, doświadczony redaktor tekstów oraz doradca językowy, a także zaproszeni goście.

Zadaj pytanie językowe!

Jeśli masz językowy dylemat, kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Polub nas!

Najnowsze komentarze

  1. "Mnie też się to nie podoba" czy "Mi też się to nie podoba"? Niby zaimek jest inicjalny, więc powinno się…

  2. Dzień dobry, Mam pytanie odnośnie pochodzenia słowa "inaczej". Mój kolega już od lat zapisuje je błędnie na upartego "innaczej" twierdząc,…

  3. Nie istnieje w polszczyźnie regulowany poprawny zapis liczbowo-literowy tych systemów. Wymagają one zapisu słownego. Każdy z podanych zapisów jest uznawany…

  4. Dzień dobry. System szesnastkowy, ósemkowy, dziesiętny, dziewiętny... Jak je zapisać liczbą? 10-kowy, 8-kowy, 10-tny, 9-tny? A może 16-tkowy? 9-ny? Pozdrawiam…

Archiwa

luty 2020
N P W Ś C P S
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829

Nasze nagrania