Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (19)

W tym miesiącu jako zbiór ciekawostek językowych ponownie proponujemy te, które publikowaliśmy ostatnio na naszej facebookowej tablicy. Zebrało się ich całkiem sporo.

W utworze „U prząśniczki siedzą jak anioł dzieweczki” chodzi o to, że dziewczęta siedzą przy kołowrotku (u kołowrotka), a nie w domu prządki. / Foto: © by Językowe Dylematy

1.
Czy wiesz, że…

resentyment to nie ‚ponowny sentyment do czegoś’, ale ‚uraza przechowywana w pamięci po doznaniu krzywd’?

2.
Czy wiesz, że…

prząśniczka nie jest synonimem prządki, ale zdrobnieniem od prząśnicy będącej częścią kołowrotka? W utworze „U prząśniczki siedzą jak anioł dzieweczki” chodzi o to, że dziewczęta siedzą przy kołowrotku (u kołowrotka), a nie w domu prządki.

3.
Czy wiesz, że…

zarówno pisownia Pismo Święte, jak i Pismo święte mają swoje uzasadnienie i należy je zaakceptować? Rugowanie jednej z nich na rzecz drugiej wydaje się nadużyciem.

4.
Czy wiesz, że…

poprawnie powiemy i napiszemy: „odzyskaliśmy całość bez czterech i pół procent”, „zadowolimy się dziesięcioma i pół procent zysku”?

5.
Czy wiesz, że…

przymiotnik kontent (np. on jest kontent) ma swoją liczbę mnogą kontenci (oni są kontenci); a nawet liczbę mnogą w rodzaju niemęskoosobowym kontente (one są kontente)?

6.
Czy wiesz, że…

jeśli mamy na myśli jedną kobietę przebywającą w gronie samych mężczyzn, trzeba o niej powiedzieć rodzynek, a nie rodzynka? Np. Pani Magda jest jedynym rodzynkiem w tym męskim gronie.

7.
Wiadomo że…

jemy kurczaka z rożna, pieczemy kiełbaski na rożnie. Ale czy wiesz, że mianownik liczby pojedynczej to rożen (nie: rożno), a mianownik liczby mnogiej to rożny (nie rożna)?

8.
Czy wiesz, że…

mianujemy kogoś czymś (np. generałem) lub na coś (na generała); wynosimy kogoś do rangi czegoś (np. do rangi generała)?

9.
Czy wiesz, że…

potoczna forma stać w kolejce za czymś (np. za butami) jest uznawana za błędną? Poprawnie mówimy stać w kolejce po coś.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Ciekawostki językowe i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

7 odpowiedzi na „Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (19)

  1. Pszetfurnia pisze:

    Oj, coś nam się zdaje, że rodzynek to tylko jedyny mężczyzna w kobiecym gronie i że jego jedyność kryje się w samym tym słowie (rodzynek), więc nie należy mówić „jedyny rodzynek”. A o kobietach tak się w ogóle nie mówi.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Ciekawe, bo to akurat wzięte z Małego słownika wyrazów kłopotliwych prof. Bańki (jak większość ciekawostek). Ale gdyby zajrzeć np. do Nowego słownika poprawnej polszczyzny – potwierdza Waszą opinię. Albo profesor się tutaj zapędził, albo po prostu opinie językoznawców są podzielone. Trzecia możliwość: profesor Bańko uwzględnia formy, które można dopuścić w wypowiedzi potocznej, a NSPP już nie.

      • Pszetfurnia pisze:

        Naszą opinię potwierdza też „Uniwersalny słownik języka polskiego PWN”, „Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny” (pod red. H. Zgółkowej), „Słownik współczesnego języka polskiego” (pod red. B. Dunaja), więc gdyby chodziło o podzielone opinie językoznawców, to wygląda na to, że byłby to podział Bańko kontra inni.

      • Artur J. pisze:

        Ciekawe jest też to, że NSPP odsyła do starszego wydania Słownika wyrazów kłopotliwych Mirosława Bańki i Marii Krajewskiej, w którym jest tylko „jedyny mężczyzna znajdujący się w towarzystwie samych kobiet”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *