Dlaczego piszemy Białostocczyzna, ale białostoczanie

Zadawane na naszej stronie pytania dotyczą często odmiany nazw miejscowości lub nazw mieszkańców danego terenu. Niekiedy zdziwienie budzi fakt, że tak odmienny jest – dajmy na to – przymiotnik utworzony od danej nazwy własnej od formy określającej mieszkańców. Dlatego dziś na przykładzie pokrewnym tłumaczymy, skąd biorą się niektóre różnice.

W dwóch formach przytoczonych w tytule zdziwienie może budzić fakt, że w jednej używamy zbitki ccz, a w drugiej samej spółgłoski cz. Skoro Białostocczyzna, to może należałoby też pisać białostocczanin? Albo odwrotnie: skoro białostoczanie to może Białostoczyzna? A jednak poprawne są wyłącznie formy podane w tytule, a wyjaśnienie, dlaczego używamy właśnie ich, jest stosunkowo proste.

Nazwy mieszkańców są tworzone od nazw miast: białostoczanin od Białystok (następuje tutaj wymiana głoski k na cz). Analogicznie tworzy się np. nazwy miejscowości Kielcekielczanin (wymiana c na cz) czy Mielecmielczanin (wymiana jw.).

Z kolei nazwy regionów tworzone są od przymiotników pochodzących od nazw miast. W tym przypadku Białostocczyzna od białostocki. Tutaj również występuje więc wymiana k na cz, tyle że przed k stoi jeszcze c i tak też pozostaje w nazwie regionu.

Do tego warto jeszcze dodać, że o ile mieszkaniec miejscowości Białystok to białostoczanin, to gdy mamy na myśli mieszkańca regionu – Białostocczyzny – powiemy: Białostocczanin. Wyrazy te różnią się nie tylko tym, że w jednym występuje litera c, a w drugim nie, lecz także tym, że jeden piszemy małą, a drugi wielką literą.

Paweł Pomianek

Źródło:
Mirosław Bańko, Mały słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa 2003, s. 33-34.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Językowe dylematy i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *