Kłopoty z „niżem”. Kiedy przecinek przed niż

Dziś napisał do nas pan Adam:

Gdzie zaczyna się zdanie podrzędne?
Mam kłopoty z „niżem” 🙂 Otóż wiem, że jeżeli „niż” rozpoczyna zdanie podrzędne, to wstawiamy przed nim przecinek, ale kłopot w tym, że nie bardzo wiem, w którym miejscu owo zdanie się zaczyna. Te niejasne tłumaczenia wyłuszczę na przykładzie:

Jego poglądy były inne, niż te, do których przyzwyczaili się jego wyborcy.

Czy w tym zdaniu przecinek przed „niż” powinien się pojawić?

Dziękuję za pomoc i pozdrawiam,
Adam

Szanowny Panie,

tak to już bywa z niżami, że bywają kłopotliwe. Niekiedy, zwłaszcza gdy przychodzą nagle, potrafią bardzo negatywnie wpłynąć na nasze samopoczucie.

Ale dość żartów, do rzeczy.

Dla czytelnika postronnego napiszę może nieco jaśniej, coś, co Pan doskonale rozumie: przed niż stawiamy przecinek wówczas, gdy wprowadza zdanie podrzędne. Kiedy zaś jest częścią zdania nadrzędnego, wtedy przecinek się nie pojawia. Innymi słowy, żeby wiedzieć, czy przed niż powinniśmy postawić przecinek, trzeba sprawdzić, czy w części zdania, która po nim stoi, występuje czasownik.

Przykład:
Zrobię to lepiej, niż mógłbyś sobie wyobrazić.
ale
Zrobię to lepiej niż ty.

W pierwszym zdaniu po niż stoi czasownik mógłbyś, w drugim czasownika nie ma. Nie potrzeba więc również przecinka.

Przejdźmy do zdania, które Pan, Panie Adamie, przytoczył:
Jego poglądy były inne, niż te, do których przyzwyczaili się jego wyborcy.

Ma Pan rację, zauważając, że to nie jest taka normalna sytuacja. Wyraźnie bowiem to nie niż rozpoczyna zdanie podrzędne, ale dopiero wyraz do których. Zdanie nadrzędne brzmi bowiem: Jego poglądy były inne niż te i dopiero tutaj możemy zadać pytanie: inne niż jakie/które?.

Muszę jednak zwrócić uwagę, że w zdaniu jest inny, w moim mniemaniu poważniejszy problem. Zdanie to bowiem w swojej strukturze, warstwie logicznej, warstwie wzajemnego łączenia się wyrazów wydaje się problematyczne.

Cały zespół poglądów kogokolwiek trudno w stu procentach zaszufladkować. Dlatego nie zapytamy kogoś: Które masz na ten temat poglądy?, ale Jakie masz poglądy?. Również w zdaniu, które Pan przedstawił, proszę koniecznie wymienić zbyt konkretne w tym kontekście do których, na szersze znaczeniowo do jakich:
Jego poglądy były inne niż te, do jakich przyzwyczaili się jego wyborcy.

Paweł Pomianek

Ten wpis został opublikowany w kategorii Odpowiedzi na pytania i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

7 odpowiedzi na „Kłopoty z „niżem”. Kiedy przecinek przed niż

  1. Tomasz Marek pisze:

    Szanowny Panie,
    dziękuję.
    Jednakże poczytawszy [http://sjp.pwn.pl/poradnia/szukaj/oddechowy.html], dowiedziałem się, że przecinek, jako wprowadzenie przerwy oddechowej (mam osobisty pogląd, że interpunkcja jest nie kategorią ortografii nakazowej, lecz instrukcją dla lektora; nie na darmo niektórzy współcześni „poeci-buntownicy” nie stosują interpunkcji w ogóle – odczytuję w tym zachętę do mnożenia różnych interpretacji utworu), decyduje o akcencie zdaniowym, co dla mnie brzmi przekonująco. Czy zatem w celu zaakcentowania „Mądrzejsza” (rozmówca wyraża podziw dla kobiety, o której mówi), wypowiedzenie koniecznie należy przerobić na:
    – Jest mądrzejsza, niż myślisz.
    Nie wystarczy „prosty” przecinek po „Mądrzejsza”?
    A czy gdyby wypowiedzenie po „Mądrzejsza” było bardziej rozbudowane, to by coś zmieniało? Np.:
    – Mądrzejsza, niż jesteś to w stanie sobie wyobrazić. Tylko parę osób na świecie wie, jak bardzo.
    Z poważaniem
    Tomasz Marek

    • Paweł Pomianek pisze:

      Szanowny Panie,

      odpowiadam wreszcie na tę Pańską wątpliwość. Przepraszam za długi czas oczekiwania, choć w tym umownym tygodniu, w którym staram się, by odpowiedź była udzielona, rzutem na taśmę się mieszczę.

      Przeczytałem wszystkie wpisy zamieszczone pod podanym przez Pana linkiem, szukając jakiegoś, który mógłby dostarczać analogii do przypadku, o którym dyskutujemy. Domyślam się, że chodzić może o wpisy taki jak i tyle(,) co. Mnie to jednak nie przekonuje. W tych dwóch sytuacjach przeciwstawienie jest konstrukcyjnie dużo bardziej wyraźne niż w pana przykładzie.

      Kolejna kwestia dotyczy Pana poglądu na temat interpunkcji. Co ciekawe pod podanym linkiem sam Pan dostarcza materiału na ukazanie, że jest to Pana prywatny pogląd, którego nie można pogodzić z ogólnym charakterem polskiej interpunkcji. Tutaj czytamy:

      Współczesna interpunkcja ma charakter składniowy, a nie intonacyjno-retoryczny, tak więc przecinki nie muszą być związane z miejscem padania akcentu zdaniowego oraz przestankami oddechowymi.

      Tutaj z kolei czytamy:

      Pauza oddechowa w przytoczonym zdaniu przed słowem sprawiają jest uzasadniona, ale postawienie tam przecinka byłoby błędem.

      Zbierając to wszystko, uważam, że wstawienie przecinka pomiędzy Mądrzejsza a niż jesteś nie jest najlepszym rozwiązaniem i trudno to uzasadnić składniowo. Jeśli jednak zaznaczenie oddechu i wskazanie domyślnego orzeczenia jest dla Pana tak ważne, radziłbym użycie jakiegoś mocniejszego znaku: może to być półpauza lub wielokropek. Wtedy będzie jasne, że chodzi tu o wyraźniejsze podkreślenie zawieszenia mowy czy podkreślenie konkretnej treści.

  2. Tomasz Marek pisze:

    W nawiązaniu do „niżu”, mam taki dylemat (rzecz dotyczy przecinka przed „niż” w drugim zdaniu dialogu):
    – To ona taka mądra?
    – Mądrzejsza, niż myślisz.
    Oczywiście „niż (ty) myślisz” to zdanie. Czy jednak „Mądrzejsza” jest zdaniem, upoważniającym do postawienia przecinka? Orzeczenie domyślne „jest” znajduje tu zastosowanie? To razem z podmiotem domyślnym „ona” już całe zdanie jest domyślne!?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Szanowny Panie,

      to bardzo rzeczowa i rozsądna analiza. Pozostałbym jednak przy wersji bez przecinka. To domyślne orzeczenie nie jest aż tak bardzo się narzucające. Mądrzejsza niż myślisz to całościowa konstrukcja, która nie potrzebuje dodatkowego orzeczenia. Gdyby tak zastanawiać się nad domyślnymi orzeczeniami przecinek można by postawić w jeszcze wielu przypadkach, w których go nie stawiamy.

  3. Joanna pisze:

    Witam,
    ja również w sprawie „niżu”. Mam bowiem dylemat, należy wstawić przecinek czy nie w następujących zdaniach:
    1. Boli mnie to bardziej niż trzeba.
    2. Boli mnie to bardziej niż powinno.
    3. Interesuje mnie to bardziej niż należy.

    Jeśli należy tu wstawić przecinek, to dlaczego?
    Pozdrawiam

    • Paweł Pomianek pisze:

      Trzeba, powinno, należy to czasowniki niewłaściwe. Wszystko wskazuje na to, że w takich kontekstach jak te tworzą one zdania, w związku z czym przecinki należałoby postawić.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *