O zdaniach podrzędnie złożonych

Autor: Katarzyna Olszewska

Było o zdaniach współrzędnie złożonych, ale warto przypomnieć także o tych złożonych podrzędnie, gdyż są one elementem wypowiedzeń wielokrotnie złożonych.

W wypowiedzeniu podrzędnie złożonym zdanie podrzędne zwykle zastępuje (lub uzupełnia) jakąś niewyrażoną część zdania nadrzędnego (podmiot, przydawkę, dopełnienie lub okolicznik). I tak jak przy zdaniach współrzędnie złożonych należy dokonać ich analizy (zasady analizy znajdziemy w artykule dotyczącym zdań współrzędnie złożonych), wskazując ich części składowe.

Zdanie podrzędnie złożone składa się z elementów zależnych – podrzędnego (można powiedzieć: mniej ważnego) i nadrzędnego (ważniejszego).
Oto rodzaje zdań podrzędnych:

1. Okolicznikowe:
a. czasu – kiedy?
b. miejsca – gdzie?
c. przyczyny – z jakiej przyczyny?
d. celu – w jakim celu?
e. warunku – pod jakim warunkiem?
Przykład: Tam sięgaj (gdzie?), gdzie wzrok nie sięga.

2. Przydawkowe: jaki?, jaka?, jakie?, czyj?, czyja?, czyje?, który?, ile?, czego?, z czego?.
Przykład: Słowa, (jakie?) które kłamią, wprowadzają błąd.

3. Podmiotowe: kto?, co?.
Przykład: Kto się najlepiej nauczył, ten wygra konkurs.
(Wygra konkurs (kto?), kto się najlepiej nauczył).

4. Dopełnieniowe – odpowiada na pytania wszystkich przypadków oprócz mianownika: kogo, czego?, komu, czemu?, kogo, co?, z kim, z czym?, o kim, o czym?.
Przykład: Wiem (o czym?), że nic nie wiem.

5. Orzecznikowe: kim jest?, czym jest?, jaki jest?.
Przykład: Nigdy nie byłeś taki, jaki jesteś. (Nie byłeś [jaki?] taki, jaki…).

W przeciwieństwie do zdań złożonych współrzędnie tutaj przecinkiem oddzielamy wszystkie zdania składowe.
Wykresy tych zdań wykonujemy w zależności od tego, które zdanie składowe jest zdaniem nadrzędnym, wtedy to zdanie znajduje się na najwyższym poziomie. Należy pamiętać o imiesłowowych równoważnikach zdań – współczesnym -ąc i uprzednim -wszy, które na wykresach umieszczamy na linii falistej. Istotną rzeczą jest także to, że zdanie nadrzędne może być rozbite na dwa człony rozdzielone zdaniem podrzędnym, wtedy zdanie główne oznaczamy 1a i 1b: Lekcje (1a), które zawsze nas nudziły (2), tego dnia minęły bardzo szybko (1b).
Przykłady wykresów zdań złożonych podrzędnie:

a. Kiedy usłyszała głosy (1), zerwała się z łóżka (2).
Analiza: Zerwała się z łóżka (kiedy?), kiedy usłyszała głosy.
b. Poszła do domu (1), w którym straszyło (2).
Analiza: Poszła do domu (jakiego?), w którym straszyło.

Wypowiedzenie wielokrotnie złożone może się składać ze zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie jednocześnie:
Przykład:
(1) Mieliśmy świetne humory (zdanie główne), (2a) więc lekcje (wynikowe w stosunku do zdania 1.), (3) które normalnie dosyć nas nudzą (przydawkowe), (2b) tego dnia minęły bardzo szybko.

Nieświadomość tych zależności często może być przyczyną nieporozumień wynikających właśnie z braku wiedzy na temat wypowiedzeń wielokrotnie złożonych. Dlatego należy pamiętać o owych zależnościach składniowych. Braki w tej dziedzinie językoznawstwa naszej pięknej polszczyzny przyczyniają się do tego, że nie możemy zrozumieć sensu wypowiadanych zdań, bądź też pisanych przez uczniów myśli zawartych w ich wypracowaniach.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Baza informacji i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

31 odpowiedzi na „O zdaniach podrzędnie złożonych

  1. skmiecik@interia.eu pisze:

    Ktore zdanie jest wspolrzedne,a ktore podrzedne w tym zdaniu?
    (1) Mieliśmy świetne humory (zdanie główne), (2a) więc lekcje (wynikowe w stosunku do zdania 1.), (3) które normalnie dosyć nas nudzą (przydawkowe), (2b) tego dnia minęły bardzo szybko.

  2. Krzysztof pisze:

    Drogi Panie, bardzo proszę o pomoc czy poniższe zdanie można uznać za zdanie pytające, jeśli nie zawiera ono znaku zapytania? jakiego rodzaju jest to zdanie?

    „zwracam się do Pana Prezydenta przy okazji o wyjaśnienie również tej kwestii. „

    • Paweł Pomianek pisze:

      Szanowny Panie,
      zależy o jakim poziomie mówimy. Jeśli chodzi o treść, oczywiście jest to zdanie zawierające prośbę o odpowiedź. Jeśli jednak chodzi o akademicki podział zdań na terytorium polszczyzny, jest to rzecz jasna zdanie mające formę oznajmującą (informuję, że zwracam się).

      • Krzysztof pisze:

        Panie Piotrze, serdecznie dziękuję za odpowiedź. Zapytałem prezydenta o pewne niejasności, w efekcie gazety lokalne na pierwszych stronach poinformowały, iż oskarżam, w związku z czym chcę napisać do nich prośbę o sprostowanie, rozkładając zdanie na czynniki pierwsze, a całości brzmiało ono tak;

        „Pismo w sprawie festiwalu Pomaganie jest trendy przekazałem Panu wiele miesięcy temu, przez cały czas nie otrzymałem w związku z nim odpowiedzi pisemnej. Po kilku miesiącach mój wniosek trafił dopiero pod głosowanie Rady Miejskiej, a kulisy głosowania, o których poinformowały mnie osoby związane z klubami Radnych w rozmowach nieoficjalnych są bardzo niepokojące i świadczą o tym, iż festiwal miał z góry “nie przejść”, mimo to z uwagi na powagę zajmowanego przez Pana stanowiska postanowiłem zaufać Pana zapewnieniom. Osoby ,o których piszę, a którzy prosili by zachowali anonimowość informowali mnie, że decyzja odnośnie festiwalu była “sterowana” tj, że mimo, iż potwierdzał Pan mi słownie, że impreza się odbędzie to by uniknąć “złego wrażenia” odmawiając wsparcia dokonał Pan ustaleń z Panią Radną Magdaleną Spychalską, w zamian za rzekome ułatwienie zakupu kaliskich działek nad morzem oraz obietnicą zwolnienia Pana Wiceprezydenta Kościelnego, na miejscu którego zasiąść miałaby wspomniana Radna , by skłoniła ona Radnych opozycji do odrzucenia wniosku w zamian za poparcie dla wniosków owych klubów opozycyjnych, przez jej stowarzyszenie, po czym złożyła ona wniosek formalny, by zabrać pieniądze konkretnie z festiwalu , a zarazem nie wywiązała się z tegoż porozumienia, blokując ponoć na Pana żądanie wszelkie wnioski opozycyjne. Mimo, iż argumenty wspomnianych osób są niepokojące, choćby z uwagi na fakt, że Radni w trakcie sesji nie głosowali przecież na to czy odbędzie się festiwal, a nad zwiększeniem budżetu promocji miasta, to Pani Spychalska pofatygowała się, by jak wynika z przekazu medialnego złożyć wniosek formalny, blokujący wprost festiwal – mając nadzieję, że informacje te nie są prawdziwe, zwracam się do Pana Prezydenta przy okazji o wyjaśnienie również tej kwestii.”

        Ponieważ kontrowersyjne informacje dotarły do naszej fundacji anonimowo, jesteśmy zmuszeni sprawę wyjaśnić, nie chcę jednak nikogo oskarżać, a po prostu otrzymać stanowisko w powyższej sprawie

        • Krzysztof pisze:

          w prośbie o sprostowanie informacji, jakobym kogokolwiek oskarżał rozpisałem zdanie na czynniki pierwsze w sposób poniższy, mam jednak kłopot ze zdaniem wspomnianych – jeszcze raz dziękuję Panu bardzo za poświęcony czas i pomoc zarazem.

          “….Po kilku miesiącach mój wniosek trafił dopiero pod głosowanie Rady Miejskiej, a kulisy głosowania, o których poinformowały mnie osoby związane z klubami Radnych w rozmowach nieoficjalnych są bardzo niepokojące i świadczą o tym, iż festiwal miał z góry “nie przejść” (w tym miejscu, podkreślam, że zostałem poinformowany o dziwnych w moim rozumieniu okolicznościach, a nie stwierdzam faktów, że do czegokolwiek niezgodnego z prawem doszło), mimo to z uwagi na powagę zajmowanego przez Pana stanowiska postanowiłem zaufać Pana zapewnieniom. (podkreślam tutaj, że informacje uznałem za plotki i zaufaniem obdarzyłem Prezydenta) Osoby ,o których piszę, a którzy prosili by zachowali anonimowość informowali mnie (w tym zdaniu wyraźnie przekazuje krążące informacje, – a nie oskarżam ! – o tym, że takie informacje w mieście krążą poinformował również w materiale dotyczącym rzekomego oskarżenia tygodnik 7 Dni Kalisza z dnia 11.05.16) , że decyzja odnośnie festiwalu była “sterowana” tj, że mimo, iż potwierdzał Pan mi słownie, że impreza się odbędzie to by uniknąć “złego wrażenia” odmawiając wsparcia dokonał Pan ustaleń z Panią Radną Magdaleną Spychalską, w zamian za rzekome (podkreślam “rzekome”) ułatwienie zakupu kaliskich działek nad morzem oraz obietnicą zwolnienia Pana Wiceprezydenta Kościelnego, na miejscu którego zasiąść miałaby wspomniana Radna , by skłoniła ona Radnych opozycji do odrzucenia wniosku w zamian za poparcie dla wniosków owych klubów opozycyjnych, przez jej stowarzyszenie, po czym złożyła ona wniosek formalny, by zabrać pieniądze konkretnie z festiwalu , a zarazem nie wywiązała się z tegoż porozumienia, blokując ponoć na Pana żądanie wszelkie wnioski opozycyjne. Mimo, iż argumenty wspomnianych osób są niepokojące, choćby z uwagi na fakt, że Radni w trakcie sesji nie głosowali przecież na to czy odbędzie się festiwal, a nad zwiększeniem budżetu promocji miasta, to Pani Spychalska pofatygowała się, by jak wynika z przekazu medialnego złożyć wniosek formalny, blokujący wprost festiwal – mając nadzieję, że informacje te nie są prawdziwe (wyraźnie podkreślam, że w moim odczuciu nie są to prawdziwe informacje , a jedynie niepokoją w kontekście różnych zachowań Prezydenta, które miały miejsce, a których szczegóły przedyskutowałem z Prezydentem), zwracam się do Pana Prezydenta przy okazji o wyjaśnienie również tej kwestii. (przy okazji istoty całego listu, wplatając tenże fragment, zwróciłem się do Prezydenta o wyjaśnienie powyższych plotek, które do mnie dotarły, nie jest to również oskarżenie, które z zasady byłoby stwierdzeniem, a które tu nie występuje i tym samym nie może zostać interpretowane jako oskarżenie kogokolwiek – gdybym oskarżał czyli był tych informacji pewny, nie zwracałbym się do Prezydenta z prośbą o wyjaśnienie, gdyż sprawa byłaby dla mnie jasna.“

          • Tomasz Marek pisze:

            Gramatyka, stylistyka i interpunkcja w cytowanych przez Pana tekstach pozostawiają wiele do życzenia. Zdecydowanie skróciłbym zdania; poprawiłoby to zrozumiałość – urzędnik też człowiek i nie chce mu się trudzić celem zgłębienia intencji petenta. W pismach urzędowych polecam zasadę Hemingwaya: „Jak piszę, to stoję przy pulpicie. Jak skończę, to siadam w wygodnym fotelu i skreślam, co niepotrzebne”.

  3. izolda123 pisze:

    Dzień dobry! Moje pytanie związane jest ze zdaniem: ,,Autorka wspomnień wyznała, że kiedy na początku emigracji posługiwała się angielskim, miała wrażenie, iż w kontaktach towarzyskich jej język brzmi zbyt formalnie w przeciwieństwie do samego angielskiego używanego przez nią w pracach seminaryjnych, za którego trafność ją chwalono.”.Nie wiem, w którym miejscu na wykresie umieścić zdanie podrzędne okolicznikowe czasu (,,że kiedy na początku emigracji…”), ponieważ wydaje mi się, że po ,,Autorka wspomnień…” powinno znaleźć się ,,iż w kontaktach towarzyskich…”. Bardzo proszę o wyjaśnienie wątpliwości.

    • Paweł Pomianek pisze:

      Szanowna Pani,

      wydaje się, że iż w kontaktach towarzyskich jest zdaniem podrzędnym względem że (…) miała wrażenie, a to z kolei jest podrzędne względem Autorka wspomnień wyznała. Kiedy na początku emigracji posługiwała się angielskim również jest podrzędne względem że (…) miała wrażenie.

      • izolda123 pisze:

        Dziękuję za pomoc i proszę o jeszcze jedno wyjaśnienie, jeśli to możliwe, ale dotyczące innego już zdania, które brzmi następująco (w nawiasach zapisałam numery zdań składowych):,,Turyści odbywali tym razem podróż na własne ryzyko (1), o czym mogli się dowiedzieć (2), gdyby zauważyli wystawioną w pobliżu kosza na śmieci starą tablicę (3) i na dodatek potrafili odczytać zawiły rękopis (4), jaki na niej umieszczono (5).”. Jakim zdaniem względem zd.1. jest zd.2? Na pewno ( tak sądzę) podrzędnym, ale nie potrafię wskazać, czy jest to zd. podrz. dopełnieniowe? Na jakie pytanie w takim razie odpowiada? Podaję również, w jaki sposób dokonałam analizy reszty zdania: 3- zd. podrz. do zd.2., okolicznikowe warunku; 4- zd. wspołrz. do zd.3. łączne; 5- zd. podrz. do zd.4., przydawkowe. Z góry dziękuję za pomoc!

        • Paweł Pomianek pisze:

          Proszę mi wybaczyć, ale nie mam pojęcia. Ta wiedza przydaje się tylko w szkole. Nie przydaje się w pracach na żywym języku. Trzeba by pytać polonistów pracujących w szkołach. Albo profesorów, którzy zajmują się teorią języka.

          • izolda123 pisze:

            Rozumiem :). Ale cieszę się, że odkryłam tę stronę, ponieważ bardzo lubię zagadnienia językoznawcze. I dziękuję za wręcz natychmiastowe odpowiedzi.

  4. Michał pisze:

    lekcji (2), telefonicznie (1c)

  5. Michał pisze:

    Potrzebuję pomocy! Czy może zdanie być rozbitym na więcej niż 2 człony? Np. To (1a), co nam zadał nauczyciel historii (2) i zadania matematyczne (1b), które robiliśmy na lekcji, przekażę ci telefonicznie.
    Jeśli nie może, to proszę usprawiedliwiać

  6. Kamil F. pisze:

    Mógł by mi ktoś wytłumaczyć kiedy zdarzają się wypadki , że tzw. (1) znajduje się na dole a (2) na górze ??

    • Paweł Pomianek pisze:

      Na przykład w takim przypadku: Gdy tylko w szkole zachowywał się skandalicznie, w domu był zawsze grzeczny.

      • Kami pisze:

        Dziękuje
        A mógł by ktoś jeszcze wytłumaczyć ten schemat?
        1>…<2

        • Paweł Pomianek pisze:

          Jest to schemat zdania współrzędnego przeciwstawnego. Nie dotyczy więc tematu artykułu, pod którym Pan komentuje. Proszę wpisać w google rodzaje zdań podrzędnych i współrzędnych i wszystko sobie Pan znajdzie. 🙂

  7. Anna R. pisze:

    Panie Piotrze!
    Czy o zdaniu: „Ubierzemy kurtkę, bo zimno” można powiedzieć, że jest zdaniem podrzędnym złożonym i potraktować „jest” jako czasownik domyślny?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Sądzę, że jak najbardziej! Nawet jeśli jestem tylko Pawłem, a nie p. Piotrem ;-).

      • Anna R. pisze:

        Bardzo przepraszam za pomyłkę w imieniu! Okazało się, że wysłanej wiadomości nie da się edytować…
        I dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam serdecznie 🙂

      • Ewelina pisze:

        Szaronowi państwo,
        To nie jest zdanie- tylko tzw.epipasa, która, rzecz jasna, może stanowić część zdania, ale tylko w otoczeniu – tych z orzeczeniem w formie podstawowej. A tu w drugim przypadku brak, więc o jako takim zdaniu złożonym nie może być mowy. Gdyby były tu dwa czasowniki w formie osobowej to ja najbardziej, ale tu ich brakuje, więc jest to w dalszym ciągu zdanie pojedyncze, chociaż z epipsą.

  8. tadam pisze:

    Potrzebuję pomocy ze zdaniem: Z wieloletnich obserwacji wynika, że właśnie ta struktura zdania cieszy się szczególną, wzrastającą popularnością wśród użytkowników języka polskiego, podczas gdy równoważniki z imiesłowem uprzednim można spotkać bardzo rzadko w tekstach, które są starannie redagowane i należą głównie do pisanej (czasem nawet podniosłej) odmiany polszczyzny.
    Ktoś, ktokolwiek jest w stanie mi pomóc to rozwiązać?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Ale o jaką pomoc chodzi i na czym konkretnie polega wątpliwość?

      • AJ pisze:

        Już miałem coś napisać, ale faktycznie nie wiadomo, o co chodzi. Znam to zdanie, tylko w oryginale brzmi nieco inaczej. Może w tym właśnie rzecz?

        • ważne pisze:

          Moglibyście zrobić wykres tego właśnie zdania? Bardzo mi to potrzebne na zaliczenie przedmiotu..

          • Paweł Pomianek pisze:

            Jak już wielokrotnie podkreślaliśmy – nie rozwiązujemy zadań szkolnych i uczelnianych. Jak by to wyglądało, gdyby ktoś z prowadzących potem wszedł na naszą stronę i znalazł rozwiązanie.

            Co innego, jeśli Pani sama przedstawi wykres, napisze, w których miejscach ma wątpliwości – wtedy możemy rozmawiać.

  9. MAtek 13 lat pisze:

    pani mi pokazała przykład i nie wiem jak to rozwiazac

    Był dobrym uczniem,poniewaz sie dobrze uczył, wiec zdał mature.

    _
    .
    _>……….>_

  10. Marcel Q. pisze:

    Racja. Stąd też później wielkie zdziwienie, że uczniowie np. gimnazjum czytanie ze zrozumieniem opanowali na poziomie… nie, zaraz, w ogóle nie opanowali tej umiejętności. Dziwi mnie, że wszędzie i wszystkim wciska się naukę języków obcych, podczas gdy gramatyka naszego języka leży i kwiczy, a przecież, by znać obcy język, trzeba najpierw wystarczając dobrze poznać własny!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *