O zdaniach współrzędnie złożonych

Istnieją w języku polskim konstrukcje składniowe zbudowane z wielu wypowiedzeń składowych. Tworzy się je wtedy, gdy ktoś chce wyrazić kilka myśli w jednym zdaniu.

Takie wypowiedzenie, które składa się z co najmniej trzech zdań składowych, nazywa się wypowiedzeniem wielokrotnie złożonym. Wyróżniamy w nim wypowiedzenie główne oraz poboczne, które łączą się w stosunku współrzędnym lub podrzędnym. Do wypowiedzeń składowych zaliczyć trzeba także równoważniki zdań – należy je traktować tak samo jak zdania z orzeczeniem, pełnią one bowiem te same funkcje składniowe.

Analizując wypowiedzenia wielokrotnie złożone, trzeba pamiętać o pewnych zasadach i kolejności ich wykonywania. Oto one:

  1. zdanie złożone trzeba podzielić na zdania składowe,
  2. ponumerować wypowiedzenia,
  3. znaleźć wypowiedzenie główne,
  4. ustalić zależność pomiędzy wypowiedzeniami, czy są współrzędne, czy podrzędne,
  5. sporządzić wykres,
  6. opisać wykres, czyli określić rodzaj wypowiedzeń składowych.

Rodzaje zdań współrzędnie złożonych

Jeśli chodzi o zdania współrzędnie złożone, to mogą być one połączone spójnikowo lub bezspójnikowo i wszystkie wypowiedzenia są względem siebie równorzędne. A oto rodzaje zdań współrzędnych:

1. Łączne – tutaj spójnik, jak sama nazwa mówi, łączy ze sobą treści dwóch lub więcej zdań. Spójniki zdania łącznego to: i, oraz, ani, ni, jak, też, jakże, także. Przed tymi spójnikami nie stawiamy przecinków. Zdania łączne mogą być połączone ze sobą właśnie bezspójnikowo, jedynie za pomocą przecinka.
Wykres ___……___
Przykład: Kolega poszedł do kina i obejrzał świetny film.

2. Rozłączne – treści tych zdań się rozłączają za pomocą spójników albo, lub, czy, bądź. Przed nimi również nie stawiamy przecinków.
Wykres: ___<……>___ Przykład: Pojadę na wczasy lub pozostanę w domu.

3. Wynikowe – treść jednego zdania wynika z drugiego przy pomocy spójników więc, zatem, toteż, dlatego i przed tymi spójnikami przecinek stawiamy.
Wykres: ___>……>___
Przykład: Świetnie pracował, więc osiągał doskonałe wyniki.

4. Przeciwstawne – treści zdań składowych są sobie przeciwne, co wyrażamy przy pomocy spójników ale, lecz, a, jednak, zaś, natomiast, chociaż. Przed nimi również przecinek stawiamy.
Wykres: ___>……<___ Przykład: Dużo się uczyła, ale nie osiągnęła sukcesu na egzaminie.

W zdaniu złożonym łącznie i rozłącznie istnieje pewien wyjątek, jeśli chodzi o przecinek, a mianowicie wtedy gdy dany spójnik się powtarza, np.:

Uczennica nie pracowała na lekcji i nie opanowała wymaganych treści, i nie będzie miała pozytywnej oceny, i nie zda do następnej klasy.

Jak widać z powyższego przykładu przecinek stawiamy dopiero przed drugim i kolejnymi powtarzającymi się spójnikami, nigdy przed pierwszym. Albo opanuję treści dotyczące zdań współrzędnie złożonych, albo będę ciągle popełniała błędy.

Katarzyna Olszewska

Ten wpis został opublikowany w kategorii Baza informacji i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

5 odpowiedzi na „O zdaniach współrzędnie złożonych

  1. Paweł Pomianek pisze:

    Poprawione. Bardzo dziękujemy za sugestie. Jakoś wcześniej nam ten komentarz PP zupełnie umknął…

  2. AA pisze:

    Oczywiście mówię o tym zdaniu (nie wiem czy myślimy o tym samym): „to mogą być one połączone spójnikowo lub bezspójnikowo” Spójnik „lub” wskazuje nam, że jest to zdanie współrzędnie złożone rozłączne.

  3. AA pisze:

    @PP
    Tak, przed „to” powinien być przecinek, jest to zdanie współrzędnie złożone ROZŁĄCZNE, a nie tak jak napisałeś wynikowe 🙂 Pozdraiwam.

  4. PP pisze:

    Czy zdanie użyte w tekście: „Jeśli chodzi o zdania współrzędnie złożone to mogą być one połączone spójnikowo lub bezspójnikowo[…]” jest zdaniem współrzędnym wynikowym? W związku z tym czy przed „to” nie zabrakło przecinka?

  5. Pingback: O zdaniach podrzędnie złożonych | Językowe dylematy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *