Pisownia łączna i rozdzielna cząstek -by, -bym, -byś

Oto czwarty i ostatni (przynajmniej na razie) wpis bazowy dotyczący pisowni łącznej i rozdzielnej. Tym razem zajmiemy się często używanymi, a sprawiającymi nam niejednokrotnie trudności zakończeniami wyrazów z cząstkami -by, -bym, -byś etc.




Tradycyjnie zaczniemy od tych przypadków, gdy wyrazy z ww. cząstkami piszemy łącznie, a następnie przejdziemy sytuacji, gdy piszemy je rozdzielnie.

Pisownia łączna cząstek -by, -bym, -byś

  • z osobowymi formami czasowników (np. spałabym, uważałbyś);
  • z wyrazami o budowie właściwej formom czasownikowym, jak wypadałoby, rozważałoby;
  • z partykułami: ani, azali, bodaj, czy, czyż, gdzież, jakże, niech, niecha, nuż, oby (np. aniby, bodajby, gdzieżby, niechajby, nużby);
  • ze spójnikami: aby, aczkolwiek, albo, albowiem, alboż, ale, ani, aż, ażeby, bo, byle, chociaż, choć, czyli, gdy, gdyż, iż, jak, jakkolwiek, jako, jednak, jednakże, jeśli, jeżeli, lecz, nim, niż, ponieważ, przecież, skoro, tedy, to, więc, zanim, zatem, zaś, że (np. aczkolwiekby, albobyś, albożbym, nimby, ponieważbym, zanimby);
  • w wyrazach porównawczych jakby, jakoby, niby.

Pisownia rozdzielna cząstek -by, -bym, -byś

  • po bezokoliczniku (np. zakończyć warto by);
  • po wyrazach o funkcji czasownikowej: można by, trzeba by, niepodobna by, warto by, wolno by;
  • po formach zakończonych na -no, -to (np. zapomniano by, zamknięto by);
  • po wyrazach winien, powinien (np. powinien by);
  • po rzeczownikach, przymiotnikach, imiesłowach przymiotnikowych, przysłówkach, liczebnikach (np. czerwony by się zrobił);
  • po zaimkach pytajnych, względnych, wskazujących: dlaczego, dokąd, dopóki, dopóty, gdzie, jak, kiedy, którędy, dokąd, skąd, tak, tam, wtedy (np. dlaczego by, dopóty byś, gdzie bym);
  • gdy cząstki -by, -bym, -byś występują jako połączenie spójnika „by” z końcówkami -(e)m, -e(ś) itd.; spójnik by jest w tej sytuacji równoważny spójnikom żeby, aby (np. chcą, byśmy tutaj zanocowali = żebyśmy tutaj zanocowali);
  • gdy ww. cząstki występują jako samodzielny spójnik po innych spójnikach (np. Student doszedł na uczelnię, ale by mógł zdążyć, musiał jeszcze zostawić płaszcz w szatki).

Zwróć uwagę!

Niekiedy o pisowni decyduje znaczenie i funkcja w zdaniu, jaką pełni wyraz. Ten sam – może pełnić w pewnym kontekście funkcję zaimka przysłownego (pisownia rozdzielna), a w innym partykuły lub spójnika (pisownia łączna). Dlatego też np.

  • gdzieżby piszemy łącznie, gdy oznacza ‚wcale nie’,
  • ale gdzież by piszemy rozdzielnie, gdy oznacza ‚w którym miejscu’ (np. gdzież by mogło być to miasto).

*****************

W Bazie informacji znajdziesz omówienie absolutnie podstawowych kwestii dotyczących poprawnego używania języka polskiego. Baza może być przydatna na co dzień przy tworzeniu tekstów (zwłaszcza pisanych). Pozostanie ona na blogu na stałe. Dzięki temu, przy części tematów omawianych później będziemy mogli odwołać się do tych wpisów.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Baza informacji i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

34 odpowiedzi na „Pisownia łączna i rozdzielna cząstek -by, -bym, -byś

  1. Monika pisze:

    Jaka jest poprawna forma zdania ,,Mogłoby być już lato” czy ,,Moglo by byc już lato” ? Z góry dziękuję za odpowiedź.

  2. iga pisze:

    mam pytanie. ,, bardzo + by ” pisze się razem czy osobno ??

  3. Tomasz Marek pisze:

    Generalnie świetnie, ale pisownia „to by” ws „toby”, polegająca na rozróżnieniu, czy „to” jest spójnikiem, zaimkiem czy partykułą wzmacniającą (patrz dr. Malinowski w swoim blogu i prof. Bańko w SJP PWN – a to decyduje o pisowni) zdecydowanie przekracza moje możliwości. Czy mogę prosić o kilka POPRAWNYCH (nie jak u dra Malinowskiego) przykładów na obie pisownie, łączną i rozdzielną?

  4. Ola :) pisze:

    mam zadanie sformułować zasadę dotyczącą pisowni cząsteczek -by z takimi wyrazami jak pisał, trzeba. Czy mogłabym prosić o pomoc? 🙂

    • Paweł Pomianek pisze:

      Zadań szkolnych nie rozwiązujemy. Ale podpowiem, że odpowiedź z łatwością znajdziesz w powyższym artykule :-).

  5. Hubert pisze:

    Jak biedny, szary człowiek ma zrozumieć kiedy używać, razem czy osobno, bez biegłego opanowania takich zagadnień jak:
    – zaimki pytajne, względne, wskazujące,
    – partykuły,
    – imiesłowy przymiotnikowe,
    – wyrazy o budowie właściwej formom czasownikowym.
    ???

    • Paweł Pomianek pisze:

      Nie mam pojęcia, czy to w ogóle możliwe. Warto sobie przede wszystkim przyswoić zasady dotyczące podstawowych części mowy. Cząstki -by z partykułami czy spójnikami pojawiają się zdecydowanie rzadziej. Niektóre rzeczy warto za każdym razem sprawdzać.

  6. Sekret pisze:

    to jest wiersz a problem mam z ostatnią strofą:

    paniom

    szperającym w internecie chciałam rzeknąć
    że panowie to nie zawsze przystojniacy
    co to w domach mają karcer istne piekło
    i dlatego świat im pachnie i jest cacy

    fakt jest faktem że pan szuka w internecie
    tej jedynej która wreszcie go zrozumie
    bo mu w życiu to się krzywda dzieje przecież
    i tak kochać jak on może nikt nie umie

    wielu może pozazdrościć mu postury
    rewers awers wymarzony na modela
    kaloryfer wyrzeźbiony i muskuły
    by dać wiarę czyjś bicepsik śle na maila

    klawiatura się gotuje od miłości
    słów szeptanych co powodem są zamętu
    wszystko wielkie wszystko mega aż się prosi
    żeby sprawdzić czy dotyczy to osprzętu

    i przychodzi kiedyś chwila prawdy gorzkiej
    parametry z utęsknienia bardzo wyschły
    może dać mu w to co pisał wiary troszkę
    i uwierzyć że jest w seksie zajebisty

    wszak apetyt godzinami miał by pieścić
    lecz w realu to się z prawdą bardzo mija
    ledwo zaczął a już skończył i się zmęczył
    no i torba jego dłuższa niż fuzyja

    wszak apetyt godzinami miał by pieścić
    by bardziej w zamiarze było skierowane do pieścić niż do miałby a wiec czy oddzielna pisownia jest niepoprawna?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Nie, wręcz przeciwnie, wydaje się, że pisownia rozdzielna jest jedyną możliwą. Rozumiem, że chodzi o to, że ktoś godzinami miał apetyt, by pieścić. Nie wolno tego napisać łącznie.

  7. j truszkowski pisze:

    Proponuje zapoznać się ze słownikiem ortograficznym St Jodłowskiego i W.Taszyckiego wówczas będziecie mogli dyskutować z prof.Miodkiem

  8. lena pisze:

    Która forma jest poprawna: „Jak by co, dzwoń” czy „Jakby co, dzwoń”?

    • Paweł Pomianek pisze:

      Pierwsza: Jak by co, dzwoń.

      • Artur J. pisze:

        Pozwolę sobie się nie zgodzić. Jakby znaczy tu tyle co gdyby: Gdyby coś się stało (itp.), dzwoń. Więc — razem.

        • Paweł Pomianek pisze:

          Ja to interpretowałem jako: Jak coś by się stało; Jeśli coś by się stało.

          Ale w NSPP widzę taki fragment:

          2. pot. spójnik wprowadzający zdanie podrzędne warunkowe; gdyby: Jakby miał pieniądze, na pewno kupiłby ten dom. · Spójnik jakby łączy się z końcówkami osobowymi czasownika, który pozostaje w formie

          Ten drugi przykład jest analogiczny do tego, którego dotyczyło pytanie. Czyli Pańska wersja na pewno jest poprawna. Zastanawiam się, czy ta, którą zaproponowałem, byłaby do obronienia, czy w żadnym wypadku.

          Miejmy nadzieję, że p. Lena doczyta do tego miejsca i wybierze wersję, co do której nie ma wątpliwości.

          • Artur J. pisze:

            Jeśli przesuniemy -by na drugie miejsce w zdaniach „Jak coś by się stało; Jeśli coś by się stało”, to zgodnie z regułami ortograficznymi też musimy napisać łącznie: „Jakby coś się stało; Jeśliby coś się stało”.

            Jak by piszemy rozdzielnie, kiedy jak ma oznaczać ‘w jaki sposób’, np. „Jak by to się mogło stać?”, czyli „W jaki sposób by to się mogło stać?”. Do „Jak by co” chyba trudno dorobić taką interpretację.

          • lena pisze:

            dziękuję za odpowiedzi, od kilku dni mnie to zastanawiało 😉

  9. dorota pisze:

    Fajna strona, bardzo dużo sie dowiedziałam. Wszystkim polecam tą stronę. Dzięki

  10. MelLisa pisze:

    Proszę o potwierdzenie/wyjaśnienie poprawności pisowni – byś w użytych przykładach:
    wzbiłbyś, uwiłbyś, którym byś (okrył się).
    Jak również wyrażenie: „nie zauważać rys”, czy „nie zauważyć rys” chodzi o wers w wierszu: „w patynie lat nie zauważać rys”, czy w patynie lat „nie zauważyć rys”.

    Pozdrawiam
    MelLisa

    • Paweł Pomianek pisze:

      Pani MelLiso,
      zachęcam do odrobiny wysiłku. Przecież „potwierdzić” czy „wyjaśnić” poprawność pisowni tych wyrazów może sobie Pani sama, korzystając z powyższego wpisu. Potwierdzam tylko (tego bezpośrednio nie znajdzie Pani we wpisie), że pisownia którym byś (okrył się) jest poprawna. Cząstkę -by z zaimkami piszemy rozłącznie.

      A poprawność tekstu wiersza… no cóż – to już naprawdę nie jest właściwa strona, by szukać odpowiedzi na to pytanie :-).

      Pozdrawiam, życząc powodzenia!

  11. Istota pisze:

    Powinien być jeszcze poruszony temat trybu przypuszczającego. Aż roi sie od błednego zapisu tej formy.

    • Istota pisze:

      edit.: Powinien być jeszcze poruszony temat trybu przypuszczającego. Aż roi się od błędnego zapisu tej formy.

      (coś mi alt nie zadziałał)

  12. Grzegorz pisze:

    A jak będzie poprawnie?
    Uraziłoby mnie gdybyś napisał … , czy – uraziło by mnie gdybyś napisał …

  13. wertycha pisze:

    Witam, czy „by” w tym zdaniu brzmi poprawnie czy nie : …– trochę pohulamy,
    by przypomnieć sobie …

    • Paweł Pomianek pisze:

      Tak, nie widzę tutaj problemu z użyciem by. Proszę jednak pamiętać, że to nie jest takie -by, o jakim piszemy w artykule. My pisaliśmy o cząstkach stojących na końcu wyrazu. Pytanie dotyczy natomiast spójnika o znaczeniu ‚żeby’.

  14. tormanmder pisze:

    THX dostałem 4+ z dyktanda przydatna strona polecam naprawde d-,-b 🙂

  15. adi pisze:

    fajna strona

  16. tanagra2 pisze:

    Bardzo się cieszę,że znalazłam tu odpowiedź , szybką, jasną, a zgłupiałam dziś przy tym by, byś i mało brakowało, abym napisała niepoprawnie…:)

  17. Justyna pisze:

    super stronka! najlepsza w internecie! potrzebowałam tych informacji na j.polski bo jutro ma być kartkówka a zeszyt i ćwiczenia zostawiłam w sali.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *