Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (77)

Poza pierwszą ciekawostką, w przypadku której inspiracją dla jej przywołania były moje ostatnie prace redakcyjne, wszystkie pozostałe zaczerpnąłem z książki Agaty Hąci Ucha, fochy, tarapaty (w nawiasach podaję odpowiednie numery stron).

Autor: Rasbak – Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

1.

Czy wiesz, że…

dopełniacz od wyrazu cukinia to cukinii? Przynajmniej w świetle obecnych reguł ortograficznych. W tych wyrazach, których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [-ńja], piszemy w dopełniaczu -nii. Pytanie tylko, kto dziś faktycznie wymawia wyraz cukinia w podany sposób.

Źródło: https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Cukinia-cukinii-ale-dynia-dyni;17955.html

2.

Czy wiesz, że…

stroić fochy znaczy 'grymasić, kaprysić, droczyć się', podczas gdy strzelić focha to 'obrazić się'? Choć więc ten drugi, nowszy frazeologizm nawiązuje do starszego, niesie równocześnie nieco inne znaczenie (s. 257–259).

3.

Czy wiesz, że…

wyraz amator ma cztery znaczenia? To:

  1. ten, kto robi coś dla przyjemności, nie traktując tego jako źródło zarobku;
  2. ten, kto coś bardzo lubi;
  3. ten, kto robi coś bez fachowego przygotowania;
  4. ten, kto jest chętny do nabycia czegoś.

(Ucha…, s. 270, por. Słownik języka polskiego PWN: https://sjp.pwn.pl/sjp/amator;2439841.html)

4.

Czy wiesz, że…

wszystkie poniższe określenia są kwalifikowane przez językoznawców jako kalki językowe i przynajmniej część normatywistów uznaje je za problematyczne? W tabelce dane określenie, język z jakiego pochodzi oraz zwrot, jakim radzi się go zastępować:

wybrać kimś (np. prezesem) ros. wybrać na kogoś (np. na prezesa)
robić coś kilka razy pod rząd ros. robić coś kilka razy z rzędu
coś wydaje się być jakieś ang. coś wydaje się jakieś
rozumieć coś pod czymś niem. rozumieć coś przez coś
tu leży (jest) pies pogrzebany niem. tu tkwi sedno sprawy
w pierwszym rzędzie niem. przede wszystkim
od przypadku do przypadku niem. od czasu do czasu

Dr Agata Hącia wyjaśnia (Ucha…, s. 213): „Normatywiści radzą więc przy kalkach językowych: jeśli masz tradycyjną konstrukcję do wyrażenia jakiejś treści, dbaj o nią i ją stosuj. (…) Ale jeśli zapożyczone rozwiązanie gramatyczne odświeży albo wzbogaci znaczeniowo twoją wypowiedź, jeśli kalka da ci coś więcej niż konstrukcja tradycyjna, wypełni jakąś lukę w języku – może warto rozważyć zaakceptowanie tej pożyczki”.

Wybór i przygotowanie: Paweł Pomianek


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Strona dla każdego, dla kogo sposób, w jaki się wyraża czy w jaki pisze, jest ważny, jak również dla tych, którzy mają jakiś językowy dylemat i nie wiedzą, gdzie mogą znaleźć jego rozwiązanie. Piszcie do nas, a my na pewno w tym pomożemy. Paweł PomianekAutorami tekstów na stronie są Paweł Pomianek, gospodarz serwisu i właściciel firmy Językowe Dylematy, od kilkunastu lat zajmujący się redakcją i korektą tekstów oraz poradnictwem językowym, a także zaproszeni goście.

Zadaj pytanie

Archiwa

Listopad 2020
N P W Ś C P S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  

Nasze nagrania