Cóż to za Filip wyrwał się z konopi?

Istnieją dwie formy zapisu tego przysłowia:
wyrwał się jak Filip z Konopi (lub z konopi);
wyrwał się jak filip z konopi.

Która z nich jest poprawna? Słowniki nie są w tej kwestii zgodne, niejednokrotnie podając jednak obie formy jako alternatywne. Jak pisze prof. Mirosław Bańko w Małym słowniku wyrazów kłopotliwych, zwyczaj językowy każe dopuścić obydwie pisownie – z dużym i małym f. Przy czym pisownia z użyciem wielkiej litery dominuje. Profesor dodaje też, że norma ortograficzna jest w tym zakresie nieustalona, a w niektórych współczesnych słownikach bywa tak, że inna pisownia jest proponowana pod hasłem filip, a inna pod konopie.

Skąd więc wzięło się to zróżnicowanie? Otóż istnieją dwa różne wyjaśnienia dotyczące tego, kim/czym jest ów Filip/filip, który wyrwał się z konopi.

  1. W staropolskiej encyklopedii Nowe Ateny Benedykt Chmielowski napisał tak: „Filip ze wsi własnej Konopie, będąc za Augusta I posłem na sejmie piotrkowskim, w swoim odezwał się interesie; krzykniono: Panie Filipie z Konopi, wyrwałeś się”. Badacze przysłów twierdzą jednak, że objaśnienie to jest czystą fantazją autora.
  2. Przysłowie to wywodzi się z Białorusi, gdzie filip jest ludową nazwą zająca.

Paweł Pomianek

Źródło:
Mirosław Bańko, Mały słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa 2003, s. 88-89.


3 odpowiedzi do „Cóż to za Filip wyrwał się z konopi?”

  1. eM

    Po przeczytaniu zrozumiałam, że filip jest zającem, ale mnie interesuje słowo „konopie”. Czy chodzi o zająca wyskakującego z maków, czy rzeczywiście wieś Konopie? 🙂

  2. Karolina

    Dziękuję bardzo za ten wpis, bo już jakiś czas temu podczas pisania nie mogłam się zdecydować, w jakiej „wersji” zapisać tego swojego filipa. Ostatecznie zdecydowałam się na zająca ; )

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Jesteśmy pasjonatami polszczyzny i pracy ze słowem pisanym. Założyliśmy tę stronę, by dzielić się swoją wiedzą na temat naszego języka i rozwiązywać językowe dylematy naszych czytelników. Postawiliśmy sobie za cel także rzetelne przygotowywanie tekstów do druku i pomoc autorom podczas wszystkich kolejnych etapów procesu wydawniczego, dlatego oferujemy profesjonalną redakcję, korektę oraz skład i łamanie tekstu. Autorami tekstów na stronie są: Paweł Pomianek, gospodarz serwisu, właściciel firmy Językowe Dylematy, doświadczony redaktor tekstów oraz doradca językowy, a także zaproszeni goście.

Zadaj pytanie językowe!

Jeśli masz językowy dylemat, kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Archiwa

kwiecień 2014
N P W Ś C P S
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  

Nasze nagrania