Związki frazeologiczne. Wyrażenie, zwrot i fraza

Frazeologizmy (związki frazeologiczne) to utarte w języku połączenia wyrazowe odtwarzane w całości. Od zwykłych połączeń słownych różnią się przede wszystkim tym, że ich znaczenie nie jest sumą znaczeń słów, z których dany związek się składa.

Można powiedzieć, że związek frazeologiczny posiada cztery główne cechy, a są to:

  1. Nieciągłość składu polegająca na tym, że we frazeologizmie przynajmniej jeden z jego elementów składowych występuje poza związkiem frazeologicznym jako samodzielny wyraz.
  2. Globalność znaczenia przejawiająca się w tym, iż znaczenie całego frazeologizmu nie jest sumą znaczeń jego składników.
  3. Stałość formy, czyli niezmienność kształtu.
  4. Utrwalenie w systemie językowym, które sprawia, że związek jest ogólnie zrozumiały i funkcjonuje w tekstach na podobnej zasadzie jak zwykły wyraz.

Ze względu na stałość formy frazeologizmy dzielą się na dwie grupy:

  • frazeologizmy jednokształtne, w których jakiekolwiek naruszenie formy powoduje, że zostaje zagubione znaczenie związku; np. do wesela się zagoi (nie: się wygoi, zaleczy); twardy (nie: trudny czy ciężki) orzech do zgryzienia.
  • frazeologizmy, w których występują elementy wariantywne – możliwość zmian jest w nich jednak niewielka, a ich forma z góry określona, ograniczająca się najczęściej do zmian gramatycznych bądź leksykalnych (w tym ostatnim przypadku głównie na synonimy); np. można powiedzieć: strach kogoś obleciał lub tchórz kogoś obleciał, sprowadzić (kogoś) na manowce lub sprowadzać na manowce.

Ze względów formalnych możemy podzielić związki frazeologiczne na:

  • Wyrażenia – w których nie ma czasownika, a ich ośrodkiem jest rzeczownik, rzadziej przymiotnik; np. gra na zwłokę; druga strona medalu; nie taki diabeł straszny.
  • Zwroty – podstawowym członem jest w nich czasownik, który można odmieniać w zależności od użycia; np. robić (robią, robiły) dobrą minę do złej gry; zbić z pantałyku.
  • Frazy – mające postać zdań; np. do wesela się zagoi; do fraz zalicza się także przysłowia i powiedzenia, które traktowane są jako rozbudowane frazeologizmy.

Paweł Pomianek

Źródło podstawowe:
A. Markowski, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa 2009, s. 160-161.


W Bazie informacji znajdziesz omówienie absolutnie podstawowych kwestii dotyczących poprawnego używania języka polskiego. Baza może być przydatna na co dzień przy tworzeniu tekstów.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Baza informacji i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *