Ów – to piękne słowo i wspaniale, że chcemy go używać, bo jest charakterystyczne dla stylu wysokiego. Polacy mają jednak często problem z doborem jego odpowiedniej formy.
Ów postać po kilku chwilach podniosła jedną rękę.
Amy, bo tak miała na imię ów kobieta.
Ów mężczyzną był John.
To tylko kilka przykładów błędnego użycia, znalezionych przy pomocy jak zawsze sprytnego Chata GPT (ale potwierdzone w Google’u, bo wiadomo, że nasza AI lubi czasem ściemniać; główne źródło cytatów to: opowi.pl). No cóż, czasem można odnieść wrażenie, że Polacy uważają ten wyraz za nieodmienny.
W rzeczywistości jego używanie nie jest takie trudne.
Trzeba sobie uświadomić, że ów jest takim literackim zamiennikiem zaimka ten. I wyraz ten zachowuje się dość podobnie jak wskazany odpowiednik. W tym sensie, że: też ma formę żeńską i nijaką, też ma liczbę mnogą i też się deklinuje. Zresztą, jak widać w poniższej tabelce – odmienia się bardzo podobnie, według tego samego wzorca.
Mówiąc najkrócej:
ów – użyjemy tam, gdzie wstawilibyśmy ten
owa – ta
owo – to
owi – ci
owe – te
Napiszemy więc owa postać, a nie *ów postać, bo powiedzielibyśmy ta postać, a nie *ten postać.
To kwestia odmiany przez osoby. A teraz kwestia odmiany przez przypadki. Ten wyraz się deklinuje, również analogicznie jak wyraz ten, którym możemy się wspomagać, jeśli nie czujemy się pewnie w kwestii owego.
Powiemy więc: (kim? czym? – narzędnik) owym mężczyzną był Jan.
Jeśli szukamy pełnej prawidłowej odmiany, zawsze najlepiej sięgać gdzie? Wiadomo, do Słownika gramatycznego języka polskiego na sgjp.pl.
Gdy tam zajrzymy, zobaczymy jeszcze jedną ciekawą rzecz. Czasem zastanawiamy się, cóż to jest za forma owy i w jakim ona z kolei przypadku występuje. Jak widać, owy to po prostu dawna forma mianownika ów – we współczesnych tekstach już raczej nieużywana. Przy czym użycie jej z przekąsem czy w ramach zabawy słownej może być rzecz jasna świadectwem językowego obycia.
Dla tych, dla których jeszcze stanowi to problem, stworzyłem trochę inną niż SGJP, maksymalnie prostą tabelę, która z łatwością pozwoli dobrać odpowiednią formę, bazując na formie zaimka ten, jakiej użylibyśmy w danym kontekście.
| M. | ów (ten) | owo (to) | owa (ta) | owi (ci) | owe (te) |
| D. | owego (tego) | owego (tego) | owej (tej) | owych (tych) | owych (tych) |
| C. | owemu (temu) | owemu (temu) | owej (tej) | owym (tym) | owym (tym) |
| B. | owego (tego) | owo (to) | ową (tą) | owych (tych) | owe (te) |
| N. | owym (tym) | owym (tym) | ową (tą) | owymi (tymi) | owymi (tymi) |
| Ms. | owym (tym) | owym (tym) | owej (tej) | owych (tych) | owych (tych) |
Prawda, że proste?
– Paweł Pomianek
