Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (38)

Oto kolejna porcja ciekawostek. Październikowe, podobnie jak poprzednie, opracował Tomasz Marek.

Andrey-Kiselev-Photoxpress-2881180
Zaleca się pisać p.o. dyrektor, a formę p.o. dyrektora uważa się za potoczną. / Zdjęcie: Andrey Kiselev, Photoxpress

1.
Czy wiesz, że…

rzeczowniki glanc oraz glans istnieją równolegle i znaczą to samo: połysk? Zatem buty można i glancować, i glansować, choć niektóre słowniki sprzeciwiają się tej pierwszej formie – prof. Bańko nazywa to „zaleceniem” w odróżnieniu od normy językowej, która tego nie zabrania.
http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/glansowac-glancowac;679.html

2.
Czy wiesz, że…

przecinek między z tym a że można postawić, jeśli na słowo tym pada wyraźny akcent? Gdy jednak z tym zajmuje pozycję inicjalną (np. w wypowiedzeniu „Rozwiążę dziś ten problem. Z tym że mogę nie zdążyć przed południem”), taki akcent byłby nienaturalny.
http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/z-tym-ze;10192.html

3.
Czy wiesz, że…

nacisk w znaczeniu wyróżnienie, podkreślenie czegoś można kłaść albo położyć na coś, a sformułowanie kłaść, położyć nacisk na *czymś jest błędem?
http://portalwiedzy.onet.pl/140801,,,,nacisk_klasc_polozyc_nacisk_na_cos_klasc_polozyc_nacisk_na_czyms,haslo.html

4.
Czy wiesz, że…

wbrew odruchowi językowemu, skłaniającemu nas do stosowania nazwy stanowiska w dopełniaczu, jeśli przed nią znajduje się p.o. (=pełniący obowiązki), wciąż zaleca się stosowanie nazwy stanowiska w mianowniku? Tak więc, zaleca się pisać p.o. dyrektor, a formę p.o. dyrektora uważa się za potoczną. Ponieważ obserwuje się przewagę stosowania formy odmienianej, wśród językoznawców istnieje dyskusja co do dalszych losów normy w tej sprawie.
http://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/b-p-b-o-dyrektor;6590.html
http://obcyjezykpolski.pl/p-o-dyrektor-i-potocznie-p-o-dyrektora/

5.
Czy wiesz, że…

rosyjskie patronimiki żeńskie typu [Maria] Siemionowna, [Maria] Pawłowna – w dopełniaczu brzmią [Marii] Pawłowny, [Marii] Siemionowny, a nie *Pawłownej, *Siemionownej? Podobnie w celowniku i miejscowniku: Pawłownie, Siemionownie. Oznacza to, że patronimik (np. [Maria] Pawłowna) nie jest traktowany jak przymiotnik (czyli nie odpowiada na pytanie: czyja Maria), a jak rzeczownik w mianowniku. Występuje tu podobieństwo do odmiany polskich nazwisk w tradycyjnej, panieńskiej wersji: Ordonówna, Iłłakowiczówna.


3 odpowiedzi do „Czy wiesz, że… Ciekawostki językowe (38)”

  1. xpil

    Ad. 2: czy ta sama zasada dotyczy wyrażenia „tyle że”? Mogę napisać:

    Ten film jest fajny. Tyle że po niemiecku.

    Czy w powyższym przykładzie przed „że” powinien być przecinek, czy raczej nie?

    • Paweł Pomianek

      Tak, myślę, że można podciągnąć tę zasadę również pod ten wyraz. Przy czym ja bym dodał, że aby postawić przecinek między tyle a że to już naprawdę trzeba by mieć dobry powód. Przecinka nie stawiamy w zwrotach typu: mimo że, tylko że, zwłaszcza że.

    • Tomasz Marek

      Zalecenie prof. Bańko (bo na nich oparłem tekst ciekawostki nr 2) zakładają jego wyobrażenia o nienaturalności położenia akcentu ZDANIOWEGO na wyrażeniach typu: „TYLE(,) że…”, „ZWŁASZCZA(,) że…” w przypadkach, o których mówi reguła 90.B.2. Moim zdaniem nie można czynić z tego bezwzględnej reguły; łatwo mogę wyobrazić sobie wypowiedzenia, w których ten akcent jednak pada. Zwłaszcza w pozycji inicjalnej. Nie należy ograniczać autorowi możliwości narzucania akcentu zdaniowego, z tym że (!) musi on interpunkcję stosować odpowiedzialnie.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Jesteśmy pasjonatami polszczyzny i pracy ze słowem pisanym. Założyliśmy tę stronę, by dzielić się swoją wiedzą na temat naszego języka i rozwiązywać językowe dylematy naszych czytelników. Postawiliśmy sobie za cel także rzetelne przygotowywanie tekstów do druku i pomoc autorom podczas wszystkich kolejnych etapów procesu wydawniczego, dlatego oferujemy profesjonalną redakcję, korektę oraz skład i łamanie tekstu. Autorami tekstów na stronie są: Paweł Pomianek, gospodarz serwisu, właściciel firmy Językowe Dylematy, doświadczony redaktor tekstów oraz doradca językowy, a także zaproszeni goście.

Zadaj pytanie językowe!

Jeśli masz językowy dylemat, kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Archiwa

październik 2016
N P W Ś C P S
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Nasze nagrania