Pierwszego lutego czy pierwszy lutego?

Otrzymałem dzisiaj następujący list z zapytaniem:

Witam Pana:

Mam pytanie odnośnie dat. Czy poprawna data to:

pierwszego lutego
czy
pierwszy lutego?

czy zależy to od kontekstu np. Dziś jest + mianownik: pierwszy + dopełniacz: lutego
urodziłam się + dopełniacz: pierwszego lutego

Nie wiem, która forma jest prawidłowa.

dziękuje z góry

[dane osobowe do wiadomości redakcji]

Na początku chciałbym zaznaczyć, że treść listu świadczy o bardzo dużej świadomości językowej u pytającej i bardzo logicznym, zdroworozsądkowym podejściu do języka. Okazuje się bowiem, że właściwie użytkowniczka sama odpowiedziała już na swoje pytanie. Właściwie można by w tym momencie odpisać: Tak, ma Pani rację! Obie formy są prawidłowe – w zależności od kontekstu.

Ale jako że pytająca zadała sobie trud, by napisać maila, więc i ja chciałbym w pełni zadowolić ją odpowiedzią. W związku z tym – dla usystematyzowania wiedzy – przytaczam kilka zdań z Małego słownika wyrazów kłopotliwych Mirosława Bańki. (A sam słownik bardzo polecam nabyć, bo właściwie w bardzo przystępny sposób rozstrzyga większość dylematów, jakie przychodzą do głowy).

Osobnym zagadnieniem jest wybór formy liczebnika porządkowego oznaczającego dzień miesiąca. Tu też warto dodawać w myśli słowo dzień, aby ustrzec się błędu: Dziś piąty (dzień) lipca, Wrócę piątego (dnia) lipca, Nie zdążą przed piątym (dniem) lipca, Odpowiemy po piątym (dniu) lipca i tylko w bierniku dwojako: Musimy zdążyć na (dzień) piątego lipca, rzadziej Musimy zdążyć na piąty (dzień) lipca. (…)

Jeśli w tekście słowo dzień jest obecne, to można by oczekiwać, że liczebnik porządkowy będzie z nim zgodny co do przypadka: przed dniem piątym lipca, w dniu piątym lipca itp. W rzeczywistości częstsze są konstrukcje przed dniem piątego lipca i w dniu piątego lipca.

Jako że jesteśmy przy Pani liście, to może skorzystajmy z okazji i skorygujmy jeden drobny błąd, który się w nim pojawia. Napisała Pani: Mam pytanie odnośnie dat. Tymczasem, powinniśmy używać zawsze formy odnośnie do czegoś (nie: odnośnie czegoś), czyli w tym wypadku: Mam pytanie odnośnie do dat. Najprościej wytłumaczyć to sobie tak, że odnosimy się do czegoś, a nie odnosimy się czegoś.

Autor: Paweł Pomianek

—–

A propos poprawnego zapisu dat zobacz także:
To nieprawda, że rozpoczął się rok „dwutysięczny jedenasty”!